Thời sự y học số 422 – BS Nguyễn Văn Thịnh

 

CHUYÊN ĐỀ VỀ TIM MẠCH
PHẦN I

1/ NHỮNG BIẾN CHỨNG CÓ THỂ TRÁNH ĐƯỢC CỦA CAO HUYẾT ÁP
Loạn nhịp tim, sa sút trí tuệ…Những người bị cáo huyết áp phải tự mình theo dõi nhiều hơn.CARDIOLOGIE. Cao huyết áp là một yếu tố nguy cơ được biết rõ của nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, suy tim, suy thận và thương tổn của những động mạch của võng mạc (do đó rối loạn thị giác). Nhưng không chỉ có thế ! ” Cao huyết áp cũng là nguyên nhân đầu tiên gây chết đột ngột trên thế giới, GS Michel Galinier, trưởng khoa tim của CHU de Toulouse, đã nêu lên nhận xét như vậy. Trên thực tế, về mặt cá nhân, phần chết đột ngột có thể quy cho cao huyết áp không cao. Nhưng, vì chỉ riêng ở Pháp cao huyết áp ảnh hưởng khoảng 14 triệu người và rằng một nửa những người này không được kiểm soát đúng đắn, nên nhiên hậu điều đó phải được tính đến : cao huyết áp cũng là nguyên nhân của khoảng 20% những trường hợp chết đột ngột.
Phải thêm vào nguy cơ chết đột ngột ít được biết đến này, là những nguy cơ mới : ” Vì những người bị cao huyết áp chết vì nhồi máu hay tai biến mạch máu não ít hơn cách nay 30 năm, nên hy vọng sống của họ là dài hơn, điều này tự nó là một tin rất tốt lành. Nhưng vì huyết áp của họ tiến triển trong một thời gian dài hơn nhiều, nên cao huyết áp nhiên hậu cũng tạo điều kiện cho sự xuất hiện của những bệnh thoái hóa như những sa sút trí tuệ (démence) “, GS Jacques Blacher, thầy thuốc chuyên khoa tim và trưởng khoa phòng ngừa tim mạch ở bệnh viện Hôtel-Dieu (Paris), chủ tịch của hiệp hội cao huyết áp Pháp, đã nhấn mạnh như vậy.
Vậy, sau khi xem xét tính chất nghiêm trọng của những tác động tiềm tàng của cao huyết áp, mọi người phải lo ngại về điều đó. Thế mà đúng ở đó là một nghịch lý : ” Trong khi các thầy thuốc có tất cả những chìa khoá để phát hiện, điều trị và kiểm soát căn bệnh này, thì chỉ dưới một nửa những người bị cao huyết áp được điều trị một cách đúng đắn, hoặc là họ không biết là mình bị liên hệ, hoặc bởi vì họ không tuân thủ điều trị vì không cảm thấy mình bị bệnh, hoặc bởi vì họ nghĩ nhầm (họ và thầy thuốc của họ) rằng nếu HA của họ không dưới 14/9, nhưng hơi cao hơn, dầu có hay không có điều trị, đó không phải là nghiêm trọng lắm “, GS François Carré, thầy thuốc chuyên khoa tim và thầy thuốc chuyên về thể thao ở bệnh viện Pontchaillou de Rennes, đã phàn nàn như vậy.
Không phải bởi vì những người bị cao huyết áp không cảm thấy một triệu chứng nào trong nhiều năm mà mọi sự đều tốt đẹp. ” Sự tăng cao này của huyết áp, khi diễn ra liên tục, nhiên hậu biến đổi tính đàn hồi của các động mạch và do đó khả năng giãn mạch tốt của chúng để tiếp nhận luồng máu. Cao huyết áp cũng tạo điều kiện cho sự tạo thành những mảng xơ vữa (plaque d’athérome) trong toàn thể những động mạch của cơ thể, nhất là khi nó được liên kết với những yếu tố nguy cơ khác như chứng béo phì bụng (obésité abdominale), bệnh đái đường, tình trạng nhàn rổi không hoạt động.. Tất cả các cơ quan có thể bị thương tổn, nhất là tim, thận, não, mắt. Nhưng nếu không có những biến chứng, điều đó diễn ra thầm lặng “, GS Carré đã giải thích như vậy.
Thế mà, khi các động mạch cứng lại, thì trên thượng nguồn tim (hay chính xác hơn tâm thất trái) phải bơm ngày càng mạnh để làm lưu thông máu mặc dầu sự đề kháng gặp phải. ” Vì tim phát triển cơ, những tế bào tim phì đại và một sự xơ hóa của mô chung quanh xuất hiện. Mặc dầu sự phì đại của thất trái này cũng tiến triển thầm lặng lâu dài, nên cuối cùng nó có thể gây nên những rối loạn nhịp thất hiếm nhưng nghiêm trọng, nguyên nhân của chết đột ngột. Nó cũng có thể gây nên những rối loạn nhịp khác ít nghiêm trọng hơn nhưng thường gặp hơn (rung nhĩ), tiềm năng chịu trách nhiệm những tai biến mạch máu não. Thế mà 20% những người cao huyết áp bị phì đại thất trái có thể được phát hiện bởi một điện tâm đồ và/hoặc một siêu âm tim, GS Galinier đã nhấn mạnh như vậy. Tin vui là sự kiểm soát của huyết áp trước giai đoạn phì đại thất làm giảm nhiều nguy cơ rối loạn nhịp và chết đột ngột này. Và ngay cả ở giai đoạn phì đại thất, sự kiểm soát huyết áp còn cho phép làm thoái biến, thường nhất một phần, sự phì đại này và làm giảm những biến chứng này.
Vậy hạ huyết áp là hữu ích cho tim (để tránh phì đại thất trái), nhưng không chỉ có thế. ” Từ vài năm nay, những kết quả của những thử nghiệm điều trị cho thấy rằng điều trị cao huyết áp đúng là cho phép giảm tỷ lệ mắc bệnh sa sút trí tuệ và làm chậm nó, và điều đó, trong khi những thử nghiệm chỉ kéo dài trung bình 3 đến 5 năm. Vậy ta có hy vọng phòng ngừa còn hiệu quả hơn bệnh sa sút trí tuệ này nhờ sự bình thường hóa huyết áp (bằng cách nhắm 14/9) suốt trong cuộc đời “, GS Jacques Blacher đã đảm bảo như vậy. Thật vậy không nên để lỡ cơ hội này !
(LE FIGARO 5/12/2016)

2/ BIẾT HUYẾT ÁP CỦA MÌNH LÀ CẦN THIẾT” Con số thứ nhất (thu tâm) của huyết áp tương ứng với lực mà máu tác động lên thành của các động mạch lúc lưu thông, vào lúc tim co bóp, nghĩa là khi lực tác động là cao nhất. Con số thứ hai (trương tâm) tương ứng với sự đi qua của máu khi tim giãn và do đó khi lực tác động là thấp nhất. Những con số này thay đổi một cách thường trực tùy theo hoạt động của chúng ta : thí dụ, huyết áp tăng cao nhất thời khi gắng sức hay khi đau đớn, nhưng lúc nghỉ ngơi, nó hạ xuống bình thường dưới mức 14/9 ở người trưởng thành “, GS François Carré, thầy thuốc chuyên khoa tim (CHU de Rennes) đã giải thích như vậy.
NGAY NHỮNG NĂM 20 TUỔI
Để làm tốt, mỗi đàn ông hay phụ nữ trưởng thành phải biết hai con số HA của mình và điều này ngay ở những năm 20 tuổi. Đó thường hơn là trường hợp của các phụ nữa, phải đến khám thầy thuốc nhân một ngừa thai và hay khi có thai. Không còn là trường hợp nữa của những nam thanh niên với sự biến mất của nghĩa vụ quân sự. Kết quả, vài người đến tuổi ngũ tuần mà không bao giờ biết những con số này !” Tuy vậy ngay cả không đi đến thầy thuốc, vẫn dễ dàng đo huyết áp của mình trong một hiệu thuốc có một máy tự đo (appareil d’automesure) hay ở một người thân có máy này “, GS Michel Galinier, thầy thuốc chuyên khoa tim (CHU Toulouse) đã nhấn mạnh như vậy. Và nếu sự theo dõi này cũng là quan trọng, đó là bởi vì tần số của cao huyết áp tăng nhanh với các năm. ” Theo điều tra quốc gia Nutrition Santé, ta đã tính được 42,6% những người đàn ông cao huyết áp giữa 45 và 54 tuổi (đối với 31,4% phụ nữ) so với 20% những người đàn ông cao huyết áp và 13% những phụ nữ cao huyết áp giữa 35 và 45 tuổi “, GS Jacques Blacher, thầy thuốc chuyên khoa tim (Hôtel-Dieu, Paris) đã ghi nhận như vậy. Khi vệ sinh đời sống không đủ, một điều trị bằng thuốc được thực hiện, cho phép kiểm soát phần lớn những người cao huyết áp nếu họ tôn trọng điều trị.
Bởi vì, nếu không, nếu những tiểu cầu thận bị thương tổn, nếu tim phì đại, nếu các động mạch bị cứng lai…những bất thường này sẽ vẫn tồn tại và đúng đó là nguy hiểm thật sự. Không có điều trị có khả năng làm thoái biến hoàn toàn những bất thường này. ” Một lớp thuốc mới, tác động lên những hormone có tác dụng làm dễ sự có bóp của các huyết quản, đang được nghiên cứu. Loại thuốc có thể này sẽ đến trong 2 đến 5 năm nữa, nhưng cũng sẽ không giải quyết vấn đề. Điều đó có lẽ sẽ được thấy với những tế bào nội mô sinh sản (cellules endothéliales progénitrices), là những tế bào gốc có khả năng giúp thành mạch máu tái sinh và tự sửa chữa trong trường hợp mảng xơ vữa. Những điều đó vẫn còn không chắc chắn lắm. Do đó tốt hơn là phải dựa vào sự kiểm tra huyết áp của mình, điều này ở trong tầm tay của mọi người và đã chứng tỏ hiệu quả “, GS Carré đã kết luận như vậy.
(LE FIGARO 5/12/2016)

3/ CAO HUYẾT ÁP : NHỮNG LỜI KHUYÊN THIẾT YẾU
Khi HA, mặc dầu được kiểm tra 3 lần, nhưng vẫn cao hơn 14/9 lúc nghỉ ngơi, thì phải tuyệt đối xem lại vệ sinh đời sống của mình. ” Những người tiêu thụ muối nhiều nhất có một huyết áp cao hơn. Vậy tiêu thụ dưới 6 g muối mỗi ngày là hữu ích (thế mà trung bình ở khoảng 10 g). Điều đó có thể bằng cách tránh những món ăn công nghiệp và lọ đựng muối bàn, hay bằng cách thay thế muối cổ điển bằng muối potassium hay magnésium. Những thói quen tốt khác cần phải theo : ngừng hút thuốc (để không làm xuống cấp thêm nữa tình trạng của các động mạch), làm mất những trọng lượng thừa và có một hoạt động vật lý mỗi ngày. Tối thiểu, đó là 30 phút mỗi ngày, dầu chỉ bước nhanh (hơi khó thở, nhưng không vã mồ hôi). Điều đó đạt được nhanh nếu ta đậu xe hơi của mình xa hơn nơi lấy hẹn, nếu ta dùng cầu thang hơn là thang máy, nếu ta đi chợ bằng chân… Những tác dụng có lợi của một hoạt động vật lý, vì không kéo dài hơn 24 giờ, nên phải lập lại những gắng sức này mỗi ngày “, GS Carré đã khuyên như vậy. Và phải theo dõi một cách đều đặn huyết áp của mình.
(LE FIGARO 5/12/2016)

4/ CAO HUYẾT ÁP : SỰ DUNG NẠP Ở TRUNG TÂM CỦA CÁC CUỘC TRANH LUẬN
Các thuốc chống cao áp đã không bao giờ là đối tượng của một tai tiếng nào đó về thông tin. Tuy vậy, trong những diễn đàn về những người cao huyết áp, một trong những vấn đề thường trở lại là : ” Ông có chịu được tốt điều trị X chống lại cao huyết áp không, bởi vì tôi sợ dùng nó là do những tác dụng phụ ? ” Trong khi tính hiệu quả của điều trị phải là vấn đề chủ chốt, nhiều người lại lo lắng không biết điều trị của họ có “quá” hiệu quả không.
Đối với những thầy thuốc chuyên khoa tim, sự sợ thuốc này có thể được giải thích bởi sự kiện là những người cao huyết áp không cảm thấy bị bệnh chừng nào không có những triệu chứng, nhưng rằng sự kiện dùng thuốc chuyển họ thành một tình trạng bệnh. Đó là trường hợp của Jean André, 82 tuổi, cao huyết áp, tuy vậy nghiêm chỉnh khi chú ý vệ sinh đời sống của mình : ” Cuộc đi chơi xa, đó là điều ham mê của tôi. Ngay cả hôm nay, tôi bước ít nhất 4 hay 5 km mỗi ngày, nhưng trước đây tôi bước nhiều hơn nhiều và, khi tôi còn trẻ, tôi đạp xe đạp nhiều. Tôi không uống rượu. Tôi không hút thuốc và tôi rất chú ý vấn đề ăn uống. ”
Hoạt động vật lý đều đặn này và lối sống của ông có lẽ đã nễ nang ông trong nhiều năm, vì lẽ thầy thuốc điều trị đã chỉ khám phá ở ông một cao huyết muộn, cách nay dưới 10 năm. Vì không có biến chứng tim, thầy thuốc kê đơn cho ông một thuốc chống cao áp duy nhất (thuộc loại ức chế men chuyển)
” Vị thầy thuốc đã kê đơn một viên mỗi ngày và yêu cầu tôi đo huyết áp nhiều lần mỗi tuần, lúc nghỉ ngơi. Khi tôi đo huyết áp mà không nghỉ ngơi, trị số khoảng 15 hay 16, nhưng nếu tôi chờ 2 phút, huyết áp trở nên bình thường. Chính vì thế, tôi không thấy ích lợi tiếp tục với cả một viên thuốc, mặc dầu tôi chịu được tốt. Vậy tôi đã quyết định chỉ uống một nửa viên và trong những ngày tiếp theo, huyết áp của tôi vẫn bình thường. Nhưng khi con gái tôi trở thành thầy thuốc và hay biết rằng tôi không dùng liều được kê đơn nữa, cô ta không đồng ý và yêu cầu tôi dùng cả một viên mỗi ngày. Tôi không muốn làm trái ý nó, nhưng tôi có ý định hỏi lại thấy thuốc điều trị của tôi điều đó có thật sự cần thiết không.
(LE FIGARO 5/12/2016)

5/ XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH (ATHEROSCEROSE)
Được gây nên bởi sự tích tụ của mỡ trong thành của các động mạch, bệnh này là nguyên nhân của nhiều bệnh lý tim mạch. Và là một trong những nguyên nhân dẫn đầu gây tử vong ở châu Âu. Sự phát triển của nó có thể được mào đầu ngay tuổi ấu thơ và sau đó nó tiến triển, một cách âm ỉ…ĐIỀU GÌ XẢY RA ? NHỮNG TRIỆU CHỨNG
– Những triệu chứng được thể hiện khi mảng xơ vữa (plaque d’athérome) (chất lắng chủ yếu mỡ), được tạo thành trên thành trong của một động mạch, làm rối loạn sự tuần hoàn của máu. Thường nhất bị ảnh hưởng là động mạch chủ (phân bố máu được tim bơm về phía phần còn lại của cơ thể), những động mạch vành (nuôi dưỡng tim), những động mạch cảnh (tưới máu não) hay những động mạch chậu và đùi của các chi.
– Đau ở ngực có thể do hẹp một động mạch vành (sténose) ; crampe khi bước có thể do hẹp của động mạch chậu hay đùi của các chi dưới.
– Những tai biến thần kinh tạm thời có thể xảy ra khi động mạch cảnh không tưới máu não được tốt. Những “panne” này nói chung không vượt quá 1 giờ, được sửa chữa một cách ngẫu nhiên. Chúng được phát hiện bởi sự mất thị giác của một mắt, sự mất sử dụng một chi, thậm chí bại liệt nhất thời nửa phải hay nửa trái của cơ thể (liệt nửa người)
– Ở một giai đoạn tiến triển, một tai biến mạch máu não hay một nhồi máu cơ tim có thể xảy ra.
ĐỎ LÀ GÌ ? CHẨN ĐOÁN
– Chụp động mạch vành (angiographie coronaire), được chụp sau khi tiêm một chất cản quang khuếch tán xuyên qua một cathéter được đưa vào trong động mạch, có thể phát hiện những bất thường trên động mạch vành,
– Siêu âm Doppler cho phép kiểm tra luồng máu trong động mạch chủ, những động mạch cảnh và những động mạch của các cánh tay và cẳng chân. Những sóng siêu âm, được phát ra với tần số cao, được phản chiếu thành siêu âm (écho) và được biến đổi thành những hình ảnh. Những hình ảnh này phản ánh tuần hoàn máu trong mạng động mạch.
– Những khác nhau đáng kể của áp lực động mạch, được đo ở các mắc cá chân và cánh tay có thể chỉ ra một sự hẹp của các huyết quản.
– Một nhấp nháy đồ cho phép nhận diện những vùng của tim tưới máu kém. Kỹ thuật chụp hình ảnh này dùng một “traceur” phóng xạ (như thallium), được tiêm tĩnh mạch. Traceur này gắn vào những tế bào tim lành mạnh, sinh ra một bức xạ cho phép phân biệt một cách dễ dàng những vùng tưới máu bình thường với những vùng khác.
– Một xét nghiệm hàng năm được chỉ định trong trường hợp tăng thể trọng và có những tiền sử tim mạch trong gia đình. Định lượng các lipides (LDL-cholestérol, triglycérides) và đường huyết phải đặc biệt được theo dõi.
PHẢI LÀM GÌ ? ĐIỀU TRỊ
– Để tránh không để cho một cục máu đông được tạo thành từ mảng xơ vữa, những thuốc chống ngưng kết tiểu cầu (antiagrégant) như aspirine với liều lượng nhỏ, hay clopidogrel, có thể được kê đơn. Để kềm hãm sự phát triển của những mảng xơ vữa, những loại thuốc khác được sử dụng : những thuốc ức che men chuyển (inhibiteur de l’enzyme de conversion) (ramipril và perindopril). Chúng có hiệu quả cũng như những statines.
– Trong trường hợp đau quan trọng ở bệnh nhân, một angioplastie có thể được thực hiện với gây tê tại chỗ. Kỹ thuật nhằm làm giãn một động mạch để cải thiện tuần hoàn máu. Một quả bóng nhỏ được gắn vào một ống mềm và mảnh được đưa vào trong huyết quản cho đến vùng cần mở rộng, rồi nó được bơm phồng để mở rộng canal.
– Angioplastie thường được kèm theo bởi sự đặt một stent (treillis cylindrique en métal flexible), nhằm giữ các thành để tránh không để cho động mạch co thắt lại. Giải pháp khác : nhờ đến endartériectomie, một phẫu thuật ngoại khoa có mục đích mở động mạch để lay “bouchon” d’athérome.
– Phẫu thuật bắt cầu có thể được xét đến khi một phần động mạch đặc biệt bị hư hỏng. Can thiệp này nhằm đi vòng vùng bị tổn hại bằng cách tạo một jonction như một động mạch hay một tĩnh mach lành mạnh, mà ta lấy trên bệnh nhân (thí dụ ở các cẳng chân) để sau đó “brancher” trên động mạch bị bệnh.
– Để làm giảm những nguy cơ tái phát, phải thích ứng chế độ ăn uống của mình, bằng cách ưu tiên dầu olive hay colza (nguồn acide béo đa bảo hòa), cá, thức ăn sữa rút kem một phần, các trái cây và rau xanh giàu sợi (haricot, lentille…), làm chậm sự oxy hóa cholestérol xấu trên các thành của động mạch. Rượu vang cũng có thể góp phần, nhưng không được hơn 2-3 ly mỗi ngày.
– Nhất là, phải vận động. ” Một hoạt động vật lý đều đặn : bước, xe đạp, bơi lội, kích thích sự phát triển của những huyết quản bàng hệ, những mạch máu mới đi vòng những động mạch bị hẹp “, Christophe Bauters, thầy thuốc chuyên khoa tim thuộc CHU de Lille, dã tâm sự như vậy.
(LES DOSSIERS SANTE 3/2013)

6/ LÀM SAO PHÒNG NGỪA NHỮNG BỆNH TIM MẠCH ?

Professeur André Vacheron
Membre de l’Institut et de l’Académie nationale
de médecine

Thế kỷ XXI được đánh dấu bởi sự chuyển từ một y khoa điều trị (médecine de soins) sang y khoa phòng ngừa (médecine de prévention). Mặc dầu không thể phòng ngừa tất cả, nhưng trong nhiều trường hợp, sự phòng ngừa tùy thuộc vào một sự biến đổi của những hành vi. Từ lâu vốn đứng đầu tỷ lệ tử vong ở Pháp, những bệnh tim mạch chuyển qua hàng thứ hai sau ung thư từ vài năm nay. Những bệnh tim mạch chịu trách nhiệm 29% những trường hợp tử vong. Sự sụt giảm này được giải thích bởi sự điều trị hiệu quả của cao huyết áp, của rối loạn lipid huyết với sự xuất hiện của các statines và bởi những tiến bộ của cardiopathie interventionnelle trong điều trị bệnh động mạch vành và nhồi máu cơ tim.
Nhưng những bệnh tim mạch, mà phải liên kết chúng với những bệnh mạch máu não, vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sau 65 tuổi và là nguồn của những phế tật nặng nề : suy tim, liệt nửa người … Tỷ lệ lưu hành của chúng gia tăng một cách đều đặn. Những căn bệnh này không luôn luôn có thể phòng ngừa nhưng cũng không xảy ra một cách tình cờ. Chúng có những yếu tố nguy cơ được xác định rõ và có thể điều chỉnh được : thuốc lá, tăng cholestérol huyết, tăng thể trọng, bệnh đái đường, tiêu thụ ít trái cây và rau xanh, tiêu thụ quá nhiều rượu, muối, mỡ giàu acide béo bảo hòa, tình trạng nhàn rổi không hoạt động và nhất là cao huyết áp, xảy ra ở 70% những người sau 70 tuổi và là một yếu tố nguy cơ quan trọng của tai biến mạch máu não. Công trình nghiên cứu Hyvet đã chứng minh một cách hoàn hảo rằng, không được kiểm soát, cao huyết áp gia tăng một cách đáng kể tỷ lệ suy tim và những tai biến mạch máu não, dẫn đến một cách không cứu chữa được tình trạng phụ thuộc chức năng (dépendance fonctionnelle).
Sự điều tra phát hiện ở giữa cuộc đời (45-55 tuổi) và sự kiểm soát những yếu tố nguy cơ tim mạch là thiết yếu. Sự liên kết của chúng là nghiêm trọng, như đã được chứng minh qua sự theo dõi trong 38 năm 19.019 công chức người Anh tuổi từ 40 đến 69 (Whitehall study, BMJ 2009). Như thế, một người trưởng thành 50 tuổi, hút thuốc, cao huyết áp và tăng cholestérol huyết, có một hy vọng sống giảm 10 năm. Nếu người này lại bị thêm chứng béo phì và bệnh đái đường, sự giảm hy vọng sống này lên đến 15 năm. Phải nhắc lại rằng những yếu tố nguy cơ mạch máu và cao huyết áp cũng dẫn đến suy thận mãn tính do xơ cứng thận (néphroangiosclérose) không triệu chứng trong thời gian dài và không được nhận biết. Bây giờ người ta chứng minh rằng những yếu tố tâm lý xã hội : tình trạng nghèo nàn, sự cô lập, stress trong lao động hay trong gia đình, thất nghiệp, trầm cảm, tính hung dữ, cũng là những yếu tố nguy cơ mạch máu quan trọng.
Những khuyến nghị, được soạn thảo từ những dữ kiện khoa học tích lũy từ nhiều năm, không được tuân thủ đủ và những mục tiêu, được xác định hoàn chỉnh, hiếm khi đạt được ngay cả trong lãnh vực phòng ngừa thứ phát, ở đây những bằng cớ về những lợi ích được chứng minh tốt nhất. Như thế, đối với những yếu tố nguy cơ chính : chứng nghiện thuốc lá, chứng tăng cholestérol huyết, cao huyết áp, trong công trình nghiên cứu Euroaspire III chỉ một nửa những người bị bệnh động mạch vành được đảm nhận một cách đúng đắn. Có nghĩa là một sự cần thiết phát triển một văn hóa phòng ngừa thật sự, được bắt đầu ngay tuổi ấu thơ và thiếu niên và được ủng hộ bởi một ý chí chính trị mạnh. Một công trình nghiên cứu, được thực hiện ở Ecosse trong những thập niên qua, chứng minh rằng hơn 50% của sự giảm tỷ lệ tử vong tim mạch được liên kết trực tiếp với sự chống lại chứng nghiện thuốc lá, chứng tăng cholestérolémie huyết và cao huyết áp.
Nếu như Saint-Beuve đã viết, già đi là cách duy nhất sống lâu, thì bien vieillir phải được chuẩn bị rất sớm, ngay ở tuổi thanh niên và trung niên.
(LE FIGARO 4/7/2016)

7/ LOẠI BỎ 10 YẾU TỐ NGUY CƠ DẪN ĐẾN 90% TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO ÍT HƠN.
Ở Pháp, mỗi năm ta thông kê hơn 130.000 tai biến mạch máu não. Đó là nguyên nhân đầu tiên gây phế tật mắc phải của người trưởng thành, và là nguyên nhân thứ ba của tỷ lệ tử vong. Thế mà, một công trình nghiên cứu mới, được tiến hành bởi hai kíp của những đại học McMaster (Canada) và Galway (Irlande) trên gần 27.000 người tham dự trong 32 nước, xác nhận rằng 90,7% những người này có thể tránh được nếu 10 yếu tố nguy cơ được loại bỏ. Yếu tố đầu tiên là cao huyết áp, có liên quan trong 47,9 % những trường hợp tai biến mạch máu não trên thế giới. Đến sau đó là sự thiếu hoạt động vật lý (35,8%), một nồng độ tăng cao của cholestérol xấu (26,8%), một chế độ ăn uống không cần bằng (23,2%), một fort tour de taille (18,6%), stress (17,4%), thuốc lá (12,4%), rượu (5,8%) và đái đường (3,9%).
(SCIENCE & VIE 10/2016)

8/ HÃY BẢO VỆ CHỐNG BỆNH TIM MẠCH
BS Attilio Leone, trưởng khoa ở CHU Tivoli de la Louvière (Belgique), nhắc lại những thói quen cứu sống
Hỏi : Những triệu chứng và những điều trị khả dĩ của nhồi máu cơ tim ?
BS Attilio Leone : Những hội chứng động mạch vành cấp tính nói chung được đặc trưng bởi một đau ngực hoặc ở xương ức, như co siết hoặc được mô tả như một écrasement en étau, có thể lan lên cổ, xương hàm hay lưng, đôi khi được liên kết với khó thở, malaise, nôn hay mửa, cũng như vã mồ hôi. Tuy nhiên phải dè chừng những triệu chứng ít điển hình hơn (trong 25% các trường hợp, khó thở, đau khu trú hơn, cảm giác khó ở, những triệu chứng tiêu hóa hay mệt và ngay cả thể không đau…) ở phụ nữ hay bệnh nhân đái đường hay già.Trong chừng mực nhồi máu cơ tim được liên kết với tắc động mạch vành do một cục máu đông, điều trị lựa chọn là khai thông mạch máu bằng angioplastie (giãn) và thiết đặt cấp cứu một endoprothèse (stent). Nhất thiết phải cần đến kỹ thuật này ngay khi những triệu chứng được biểu hiện. Tất cả sự mất thời gian là một sự mất cơ tim.
Hỏi : Những yếu tố nào góp phần vào sự phát triển của những bệnh biểu tượng này của xã hội tiêu thụ của chúng ta ?
BS Attilio Leone : Chứng nghiện thuốc lá, tăng cholestérol huyết, cao huyết áp, bệnh đái đường, tăng thể trọng, tuổi tác và di truyền. Cao huyết áp liên quan trong 54% những trường hợp tai biến mạch máu não và sự không hoạt động vật lý trong 30% những bệnh tim mạch. Cũng đừng quên hội chứng ngừng thở ngắn lúc ngủ liên kết với chứng xơ vữa động mạch, cao huyết áp và suy tim. Đó là lý do tại sao ta phải cải thiện những biện pháp phòng ngừa.
Hỏi : Bằng cách nào ?
BS Attilio Leone : Ngoài tỷ lệ tử vong, đó là một vấn đề y tế công cộng vì lẽ nhờ những tiến bộ y khoa, sự sống còn đôi khi đồng nghĩa với nhập viện vì suy tim (giảm khả năng co bóp của tim) hay những hậu quả phế tật của một tai biến mạch máu não (liệt nửa người, những rối loạn ngôn ngữ), với hậu quả kinh tế mà điều đó gây nên. Mặc dầu tiến bộ của arsenal technologique của chúng ta, cần giảm nguy cơ bằng nhiều cách : ngừng hút thuốc, kiểm soát trọng lượng bằng một chế độ ăn uống trên cơ sở chủ yếu trái cây và rau xanh (chế độ ăn uống Địa Trung hải với dầu olive, cá hay thịt trắng), giảm cung cấp muối và tiêu thụ rượu, thực hiện một hoạt động vật lý đều đặn và quản lý stress. Một cách đặc hiệu hơn, không quên điều trị thuốc đối với bệnh đái đường, cao huyết áp và tăng cholesterol huyết. Sự phòng ngừa tim mạch cá nhân phải được thích ứng với nguy cơ tim mạch toàn bộ : nguy cơ càng cao, những biện pháp và những điều trị phóng ngừa càng phải được tăng cường. Trong phòng ngừa thứ phát, nghĩa là ở những bệnh nhân đã bị một biến cố cấp tính, một điều trị thuốc, gồm những thuốc chống ngưng kết tiểu cầu (trong đó aspirine liều thấp) cũng như những statines làm giảm cholestérol, được khuyến nghị. Mặc dầu những cuộc tranh luận sinh ra bởi một chính sách gièm pha các statines, nhiều ấn bản khoa học quan sát và can thiệp đã chứng tỏ phần lớn tính hiệu quả của chúng và cán cân lợi ích/nguy cơ nghiên một cách thuận lợi về mặt giảm tỷ lệ tử vong.
Hỏi : Sau nhồi máu cơ tim, phải chăng có thể sống lại một cuộc sống bình thường ?
BS Attilio Leone : Tiên lượng của nhồi máu cơ tim một phần được liên kết với chức năng còn lại của thất trái và mức độ lan rộng của những thương tổn động mạch vành. Nếu khả năng co bóp được gìn giữ bởi sự giới hạn của kích thước của nhồi máu, bệnh nhân có thể sống một cuộc sống bình thường bằng cách tuân theo những nguyên tắc vệ sinh-ăn uống được đề cập ở trên, nhằm tránh sự tiến triển của bệnh. Bệnh nhân cũng có thể được trợ giúp bởi một phục hồi chức năng tim khi gắng sức. Điều luôn luôn quan trọng là nhận biết càng nhanh càng tốt những triệu chứng của một tái phát để đảm bảo một điều trị nhanh chóng và hiệu quả.
(PARIS MATCH 26/1-1/2/2017)

9/ COI CHỪNG MUỐI
Người Bỉ hiếm khi do dự thêm muối vào dĩa thức ăn của mình. Như thế, 88% dân Bỉ sử dụng hàng ngày lọ muối, theo một báo cáo của Viện khoa học y tế công cộng về những thói quen ăn uống của người Bỉ. Tuy nhiên, phần lớn muối được ăn vào phát xuất từ những thức ăn được biến hóa. Gia vị, từ lâu được sử dụng như chất bảo quản, ẩn dấu trong nhiều sản phẩm được chế tạo một cách thủ công hay công nghiệp : những pizza siêu đông lạnh, đồ thịt lợn hay những thức ăn dường như viennoiseries. Tổng cộng, người Bỉ hấp thụ trung bình 9,5 g muối mỗi ngày, theo một công trình nghiên cứu của cơ quan nghiên cứu kỹ thuật flamand. Như thế sau một năm, một người dân tiêu thụ trung bình 3,5 kg. Đó là hầu như hai lần những khuyến nghị của OMS, chủ trương một cung cấp mỗi ngày 5 g muối.
(PARIS MATCH 26/1-1/2/2017)

10/ LOẠN NHỊP TIM : UNE TECHNIQUE SUR MESURE
BS Julien Seitz, coordonnateur de l’unité de rythmologie de l’hopital Saint-Joseph de Marseille, giải thích phương pháp cải tiến này để điều trị rung nhĩ.
Hỏi : Làm sao ông định nghĩa rối loạn nhịp tim này, rung nhĩ ?
BS Julien Seitz : Rung nhĩ, cũng được gọi là fibrillation auriculaire (FA), gây những co thắt hỗn loạn của các tâm nhĩ, do những phóng điện rất nhanh. Như thế tấn số tim có thể vượt quá 150 đập mỗi phút lúc nghỉ ngơi, trong khi bình thường khoảng 60. Có hai dạng rung nhĩ : một dạng bắt đầu (forme débutante), được biểu hiện bởi những cơn kéo dài vài phút đến vài giờ (Rung nhĩ kịch phát), và dạng tiến triển hơn, mà những triệu chứng tồn tại trong nhiều tháng hay năm (Rung nhĩ dai dẳng)
Hỏi : Những triệu chứng nào phải báo động và khiến đi khám bệnh ?
BS Julien Seitz : hồi hộp, khó thở hay mệt không giải thích được.
Hỏi : Những rung nhĩ này có thường gặp không ?
BS Julien Seitz : Đó là rối loạn nhịp thường gặp nhất. Khoảng 1 triệu người Pháp bị rung nhĩ. Chẩn đoán được xác lập với điện tâm đồ và holter.Hỏi : Không điều trị, những nguy cơ là gì ?
BS Julien Seitz : Đó là một bệnh nghiêm trọng có thể gây tai biến mạch máu não và rút ngắn hy vọng sống.
Hỏi : Thông thường, ta điều trị một rung nhĩ như thế nào ?
BS Julien Seitz : Ta bắt đầu bằng điều trị với các loại thuốc : những thuốc chống đông và những thuốc chống loạn nhịp. Trong trường hợp thất bại, ta xét đến một technique de rythmologie interventionnelle : “ablation” (triệt phá) các ổ điện nguồn gốc của rung nhĩ.
Hỏi : Protocole cổ điển của can thiệp này ?
BS Julien Seitz : Thủ thuật nhằm đưa vào một cathéter, được trang bị bởi những điện cực, trong tĩnh mạch đùi (ở vùng bẹn) để đưa nó đến nhĩ trái, thường có liên quan trong sự phát sinh. Dưới sự kiểm soát của X quang, thầy thuốc chuyên về nhịp tim (rythmologue), với cathéter của mình, thực hiện những vết đốt cực nhỏ (microbrulure) trong những vùng được xác định trước, ở đó thường định vị những ổ điện (foyer électrique) phát sinh những rung nhĩ này (nhưng đã không xác định chúng trước)
Hỏi : Những kết quả của phương pháp chuẩn này là gì ?
BS Julien Seitz : Trong những dạng bắt đầu (rung nhĩ kịch phát), những kết quả là thỏa mãn trong khoảng 65 đến 80% những trường hợp, nhưng chúng ít thỏa mãn hơn nhiều trong những dạng tiến triển (rung nhĩ dai dẳng), trong đó chỉ 50% những bệnh nhân được điều trị một cách hiệu quả, ngay cả sau nhiều buổi triệt phá (séance d’ablation). Những điều bất tiện : với kỹ thuật chuẩn này, điều trị có thể không hoàn toàn và đôi khi quá tích cực.
Hỏi : Ông hãy mô tả thủ thuật mới của ông, cho phép tránh những điều bất tiện này.
BS Julien Seitz : Vì mỗi bệnh nhân có đặc điểm riêng, nên mục đích của kỹ thuật này là thực hiện một traitement sur mesure, bằng cách định vị một cách chính xác những ổ điện (foyer électrique), có thể nằm bất cứ ở đâu và trong hai tâm nhĩ. Sau những năm nghiên cứu, chúng tôi đã có thể xác định một phương tiện để định vị trí của chúng. Cathéter được đưa vào trong những tâm nhĩ được trang bị bởi những điện cực ghi những tín hiệu điện trong tim. Chúng được truyền en temps réel trên một màn ảnh và được phân tích bằng mắt bởi thầy thuốc chuyên về nhịp tim. Phương pháp này cho phép có được một bản đồ rất chính xác về những ổ rung nhĩ trong hai tâm nhĩ. Sau đó chúng được phá hủy bởi những vết đốt cực nhỏ (microbrulure) để bệnh nhân lấy lại một nhịp bình thường.
Hỏi : Ông có được những kết quả nào với méthode sur mesure này ?
BS Julien Seitz : Những kết quả rất tốt, nhất là trong những rung nhĩ dai dẳng, khó điều trị nhất. Ta thống kê tỷ lệ ngừng rung nhĩ sau can thiệp là 95%. Technique sur mesure mới này cho phép làm giảm số những thương tổn gây nên bởi kỹ thuật triệt phá cổ điển (ablation classique). Vậy technique sur mesure hiệu quả hơn và ít hung bạo hơn. Trong trường hợp tái phát, một hay nhiều can thiệp bổ sung có thể được thực hiện (ngắn hơn và nhẹ hơn nhiều can thiệp ban đầu). 18 tháng sau can thiệp, những kết quả toàn bộ tốt hơn so với thủ thuật cổ điển.
(PARIS MATCH 29/12/2016-4/1/2017)

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(10/2/2017)

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

3 Responses to Thời sự y học số 422 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Thời sự y học số 487 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  2. Pingback: Thời sự y học số 510 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  3. Pingback: Thời sự y học số 575 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s