Thời sự y học số 487 – BS Nguyễn Văn Thịnh

1. HUYẾT ÁP : YẾU TỐ PHÁT HIỆN QUAN TRỌNG
Cứ hai người trưởng thành thì có một bị cáo huyết áp sau 65 tuổi
Những hậu quả của cao huyết áp chỉ xuất hiện với thời gian.HYPERTENSION. ” Đừng hoảng sợ đứng trước kết quả của một số đo huyết áp “, GS Falez Zannad, trưởng khoa suy tim và cao huyết áp của CHU Brabois, Nancy, đã lập lại như vậy. Mặc dầu huyết áp là một cái chỉ bảo quan trọng của sức khỏe của hệ tim-mạch, nhưng nó rất hiếm khi có liên quan trong một tình huống cấp cứu. Vả lại may mắn thay, vì lẽ ở Pháp một người trưởng thành trên ba bị cao huyết áp và một người trưởng thành trên hai sau 65 tuổi. Hạ huyết áp, xảy ra ở 16% những người trên 65 tuổi, thường là một hậu quả nghịch lý của cao huyết áp.
Quá cao hay quá thấp, huyết áp là một yếu tố nguy cơ đối với nhiều bệnh lý có thể làm giảm chất lượng sống nhưng cũng thời gian sống. Cao huyết áp là một yếu tố nguy cơ liên kết với số tử vong lớn nhất trên thế giới. OMS ước tính rằng cao huyết áp chịu trách nhiệm hơn 10 triệu tử vong mỗi năm. Vậy khi huyết áp bị rối loạn, phải dùng thời gian để tìm cách can thiệp tốt nhất trong thời gian dài hạn vì lẽ điều trị sẽ phải được theo đuổi suốt đời.
Huyết áp là phản ánh sự mềm dẻo của các huyết quản. Những mạch máu này phải hấp thụ lực của luồng máu khi tim phóng nó vào trong các động mạch (áp lực thu tâm : pression systolique), đồng thời cho phép máu đến những mao mạch nhỏ nhất, ở các chi của cơ thể. Chúng cũng phải hẹp lại để đi kèm sự thay đổi thể tích khi tim lại được làm đầy (áp lực trương tâm : presssion diastolique). Nếu áp lực gia tăng quá mức, các thành của các huyết quản dày lên để chống lại lực và sự hao mòn của máu lưu thông, điều này lại còn giảm bớt sự mềm dẻo của chúng. Vậy những hậu quả của cao huyết áp không xảy ra tức thời mà được phát hiện trong nhiều tháng và nhiều năm và, như thường xảy ra, sự can thiệp càng sớm, những hậu quả càng ít nghiêm trọng.
Cao huyết áp vừa là nguyên nhân vừa là yếu tố phát hiện một rối loạn của cân bằng tim-mạch. Như thế, những động mạch ít mềm dẻo hơn, vì một cao huyết áp man tinh hay một đái đường hay vì tuổi tác, tạo điều kiện cho sự tạo thành những mảng xơ vữa động mạch (plaque d’athérosclérose) và những mảng như thế, đặc biệt được làm dễ bởi hypercholestérolémie, làm gia trọng sự cứng mạch máu. Cao huyết áp tạo điều kiện cho các bệnh tim mạch và những bệnh này làm dễ sự cao huyết áp. Do đó không ngạc nhiên khi đo huyết áp là một phần của khám lâm sàng hệ thống khi đi khám bệnh.
Khi thầy thuốc xác nhận với bệnh nhân sự hiện diện của một cao huyết áp, ông ta phải thực hiện một bilan hoàn chỉnh để hiệu chính chiến lược tốt nhất. ” Nếu bệnh nhân hơn 30 tuổi, nhưng không có những dấu hiệu suy thoái khác của sức khỏe tim-mạch, sự thay đổi lối sống sẽ là giai đoạn đầu tiên “, GS Jacques Amar, trưởng khoa cao huyết áp và trị liệu của CHU Rangueil, Toulouse, đã chỉ như vậy.
Giảm sự tiêu thụ muối (nguồn chi cấp đầu tiên của cao huyết áp), đồng thời tránh nhất là những thức ăn công nghiệp, những cube d’aromate hay tránh cho thêm muối bàn (sel à table) một cách hệ thống, là một can thiệp thường rất hiệu quả. Hoạt động vật lý là thiết yếu : đó không phải là “chơi thể thao” mà là thực hiện bước nhanh 30 phút mỗi ngày. Hai biện pháp này, liên kết với một sự giảm tiêu thụ rượu và một chế độ ăn uống loại địa trung hải thường là đủ, nhất là khi cao huyết áp được phát hiện sớm.
” Nếu bệnh nhân đã bị một đợt tim-mạch hay nếu những yếu tố khác hiện diện, như bệnh đái đường hay tình trạng tăng thể trọng, phải thêm thuốc vào những biện pháp vệ sinh đời sống này “, GS Faiez Zannad đã giải thích như vậy. Những loại thuốc cũng sẽ được kê đơn khi sự thay đổi lối sống đã không có hiệu quả sau 3 đến 6 tháng.
Có nhiều họ thuộc chống cao áp, điều này cho phép thầy thuốc tìm thuốc thích hợp nhất với bệnh nhân. ” Vì lẽ ta có thời gian mò mẫm, ta có thể thử nhiều loại thuốc cho đến khi tìm ra thuốc thích hợp “, GS Jacques Amar đã xác nhận như vậy. Như thế điều trị có thể được thích ứng tùy theo những điều trị khác mà bệnh nhân phải theo hay tùy theo những tác dụng phụ mà bệnh nhân muốn tránh.
Cao huyết áp và điều trị sẽ được tái đánh giá một cách đều đặn suốt cuộc đời với thầy thuốc đa khoa theo dõi sát hành trình của mỗi bệnh nhân. Mục tiêu là tìm ra một chiến lược mà bệnh nhân có thể theo trong thời gian dài hạn, với một enjeu de taille : kiểm soát cao huyết áp cho phép giảm 50% nguy cơ tai biến mạch máu não và nhồi máu cơ tim, giảm 20% nguy cơ sa sút trí tuệ và khoảng 10% tỷ lệ tử vong tim mạch.
(LE FIGARO 22/10/2018)
Đọc thêm : TSYH số 422, 423

2. ĐO HUYẾT ÁP : KHÔNG PHẢI ĐƠN GIẢN NHƯ VẬY
Nếu thầy thuốc phát hiện một huyết áp tăng cao, vị thầy thuốc này sẽ xem lại bệnh nhân tại nhà để xác nhân chẩn đoán. Hiệu quả ” áo choàng trắng ” (effet “blouse blanche”), dẫn đến một số đo HA cao hơn nhiều khi nó được đo ở phòng mạch, được biết từ lâu.
Sự nhất trí mới của quốc tế dựa trên những công trình nghiên cứu khác nhau xác nhận rằng những điều kiện đo huyết áp có một ảnh hưởng quan trọng lên kết quả.
Chỉ kết quả của những lần đo trong yên tĩnh, không có sự hiện diện của một thầy thuốc và vào 3 lúc khác nhau, mới có thể xác nhận hay phủ nhận một chẩn đoán cao huyết áp. Vậy trong nhiều nước, huyết áp được đo trước khi khám thầy thuốc, bởi một y tá hay bởi một professionnel de santé đủ tư cách thực hiện thực hành này.
TÂM THU VÀ TÂM TRƯƠNG
Con số đầu tiên tương ứng với lúc tim bóp (một lúc được gọi là thu tâm). Máu được đẩy vào trong các động mạch và áp lực khi đó cực đại : đó là “huyết áp thu tâm” (pression systolique). Con số thứ hai tương ứng với lúc tim giãn (trương tâm). Máu không còn được đẩy vào trong các động mạch, áp lực giảm cho đến một trị số tối thiểu : đó là ” huyết áp trương tâm” (pression diastolique).Những bệnh nhân bị cao huyết áp thường được khuyến khích trang bị một vòng tay đo huyết áp (bracelet de mesure de la tension) để theo dõi sự tiến triển của nó. Cũng như ở thầy thuốc, sự đo huyết áp chỉ đúng nếu nó được thực hiện tốt. Như thế huyết áp được đo ở tư thế ngồi, sau một thời kỳ nghỉ ngơi ít nhất 5 phút. Cánh tay phải được đặt một cách thoải mái, không căng, trên một chiếc bàn ngang mức tim.Một cách lý tưởng, sự đo này phải được lập lại 3 lần trong cùng ngày hay trong một thời kỳ nhiều ngày vào những lúc khác nhau.
Khi một sự đo độc lập (mesure autonome) như thế không thể thực hiện đối với bệnh nhân, thầy thuốc có thể tự mình làm điều đó trong ít nhất 3 lần trong số những lần khám bệnh tiếp theo hay có thể khuyên đo huyết áp ngoại trú (mesure ambulatoire) nhờ một máy mà bệnh nhân sẽ mang thường trực trong một thời kỳ thay đổi.
(LE FIGARO 22/10/2018)

3. HẠ HUYẾT ÁP : NGUY HIỂM DẤU MẶT KHÁC
” Trước khi sử dụng một thuốc chống cao áp, phải kiểm tra sự vắng mặt của một hạ huyết áp thế đứng (hypotension orthostatique), GS Jacques Amar, trưởng khoa cao huyết áp và trị liệu của CHU Rangueil, Toulouse, đã chỉ như vậy. Thật vậy, bệnh nhân vừa bị cao huyết áp, lại vừa thường bị những cao điểm hạ huyết áp liên kết với sự thay đổi của tư thế. Thật vậy, huyết áp phải được thích ứng một cách thường trực với tư thế : sự gắng sức được thực hiện để làm lưu thông máu trong toàn cơ thể không giống nhau khi ta ngồi, đứng hay nằm.
Vậy, thành của vài mạch máu có khả năng ghi và truyền mức áp lực mà nó chịu vào mỗi lúc. Những cơ quan cảm thụ áp lực (capteur de pression) này, hiện diện nhất là trong xoang động mạch cảnh (sinus carotidien) và trong quai động mạch chủ (crosse de l’aorte), báo cáo tình trạng huyết áp lên hệ thần kinh, khi đó có thể điều hòa nó một cách thường trực. Chính cũng vì điều đó mà huyết áp phải được đo trong những điều kiện nhất định. Những barorécepteur có thể mất tính hiệu quả của chúng bởi vì chúng bị thoái hóa tại chỗ và/hoặc bởi vì hệ thần kinh bị ảnh hưởng bởi tuổi tác hay bởi những bệnh lý khác nhau như bệnh đái đường hay bệnh Parkinson. Những bệnh nhân già thường bị những đợt hạ huyết áp khi đứng, điều này gia tăng nguy cơ té ngã. Hạ huyết áp cũng được làm dễ bởi những thuốc chống cao áp mà nhiều bệnh nhân già này sử dụng. Vậy điều thiết yếu là tránh kê đơn những thuốc chống cao áp có thời gian tác dụng kéo dài.
COUPS DE FATIGUE.
” Cũng có khi những đợt hạ huyết áp này xuất hiện khi bệnh nhân lo âu (nhầm) bị một cơn cao huyết áp, do đó dùng một thuốc chống cao áp hay gia tăng liều lượng thường ngày”, GS Faiez Zannad, trưởng khoa tim và cao huyết áp của CHU Brabois, ở Nancy, đã kể lại như vậy. Có một đỉnh nhọn cao áp (pic d’hypertension) không có nghĩa rằng các huyết quản sẵn sàng vỡ như một lốp xe bị bơm quá phồng và có một “coup de sang” (xuất huyết não) không có nghĩa rằng ta bị một cơn cao huyết áp !
Hạ huyết áp có thể xuất hiện trong những tình huống khác, nhất là những coup de fatigue hay sự thái quá trong vài điều trị thuộc. Nguy cơ chính vẫn là sự té ngã, mặc dầu tự nó hạ huyết áp không có những hậu quả âm tính. Hành động khó hơn khi hạ huyết áp xuất hiện một cách mãn tính : tuy nhiên các chuyên gia có vài loại thuốc để tác dụng lên những barorécepteur hay hệ thần kinh tự trị. Trong những trường hợp hiếm, hạ huyết áp liên kết với hội chứng hạ huyết áp thế đứng (hypotension orthostatique posturale), trong đó tần số tim gia tăng với những thay đổi tư thế. Trong trường hợp này, điều trị hiệu quả nhất là réducation orthostatique để học lại phản ứng với những thay đổi huyết áp liên kết với tư thế.
(LE FIGARO 22/10/2018)

4. NGẤT (SYNCOPE) : CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ
Ngất rất thương gấp. Đôi khi đó là dấu hiệu của một bệnh nặng. GS Jean-Claude Deharo, chef du service de cardiologie-rythmologie, bệnh viện la Timone, Marseille, giải thích démarche diagnostique và điều trị.
Hỏi : Định nghĩa ngất (syncope) ?
GS Jean-Claude Deharo. Đó là một sự mất tri giác, ngắn ngủi, biến mất một cách ngẫu nhiên (bệnh nhân tự tỉnh lại), được gây nên bởi một sự hạ đột ngột của lưu lượng máu não.
Hỏi : Có thường gặp không ?
GS Jean-Claude Deharo. Hơn một người trên hai sẽ bị ngất, ít nhất một lần trong cuộc đời. Ở Pháp, 1,6% của tất cả những nhập viện ở khoa cấp cứu là do ngất. Tuy vậy, phần lớn các bệnh nhân không đi khám bệnh sau một ngất.
Hỏi : Những nguyên nhân chính là gì ?
GS Jean-Claude Deharo. Những nguyên nhân là tim hay mạch máu 1. Những nguyên nhân tim (15% các trường hợp ngất) là nghiêm trọng nhất, tử vong xảy ra trong năm trong hơn 20% các trường hợp nếu chúng không được điều trị. Ta phân biệt : a) những loạn nhịp liên kết với một tim đập quá chậm (thí dụ, một rối loạn dẫn truyền điện giữa tâm nhĩ và tâm thất) ; b) những chướng ngại đối với sự phóng máu từ thất trái do hẹp van động mạch chủ hay bệnh cơ tim gây tắc (cardiomyopathie obstructive) (bệnh của cơ tim nguồn gốc di truyền) ; c) những chướng ngại đối với sự phóng máu từ thất phải (nghẽn tắc động mạch phổi nặng : embolie pulmonaire massive). 2. Những nguyên nhân huyết quản (gây trở ngại, nhưng nói chung hiền tính) là do giãn các động mạch : a) có thể đó là một phản xạ bất thường, đó là malaise vagal (60% các syncope), thường được gây nên bởi đau, stress aigu, có thể kiểm soát trong 99% các trường hợp bởi những lời khuyên phòng ngừa để nhận biết những dấu hiệu đầu tiên (nôn, tái xanh, mệt đột ngột) ; b) những nguyên nhân không phản xạ liên kết với một hạ huyết áp thế đứng, được gây nên bởi một neuropathie périphérique (đái đường, amylose hay chứng nghiện rượu tiến triển), điều này làm thoái biến những dây thần kinh đảm bảo trương lực của các huyết quản. Ngoài ra, đó sẽ là một rối loạn của các trung tâm não điều biến trương lực này (bệnh Parkinson). Vài loại thuốc làm gia trọng sự hạ huyết áp này.
Hỏi : Những trường hợp mất tri giác nào không phải là ngất ?
GS Jean-Claude Deharo : Tất cả những trường hợp mất tri giác không do một sự sụt giảm của lưu lượng máu não. 1. Những cơn động kinh, được đi trước bởi một aura, được đánh dấu bởi những co giật nhanh, nhịp nhàng, dữ dội và bởi một giai đoạn “lú lẫn” sau cơn. 2. Những hôn mê chuyển hóa (hạ đường huyết), ngộ độc (oxyde de carbone), chấn thương. 3. Những ngừng tim cần một hồi sinh tức thời. 4. Những ngất giả (pseudo-syncope), ngày xưa được gọi là “spasmophilie”. Một vidéo của biến cố (téléphone portable) làm dễ chẩn đoán của thầy thuốc.
Hỏi : Khi nào ta phải lo ngại một ngất ?
GS Jean-Claude Deharo : Khi ngất xảy ra bất ngờ, không bối cảnh đặc biệt ; nếu nó xuất hiện trong lúc gắng sức (bệnh nhân chạy và ngã quy) hay ở tư thế nằm ; khi ngất dẫn đến một chấn thương quan trọng ; khi hiện hữu một bệnh tim được biết. Tất cả những trường hợp này (5% những trường hợp ngất) biện minh một ý kiến y khoa nhanh và nhập viện để thực hiện bilan.
Hỏi : Khám chuyên khoa nào ?
GS Jean-Claude Deharo : Nếu cần, thầy thuốc điều trị sẽ khuyến nghị khám một thầy thuốc chuyên khoa tim, đôi khi một thầy thuốc chuyên khoa thần kinh. Trong những trường hợp khó, ta có thể đến khám trong một unité de syncope như đơn vị của chúng tôi ở hôpital de la Timone, ở đó bệnh nhân có thể nhận một nhanh chóng một approche multidisciplinaire và tất cả những thăm dò phụ hữu ích. Mặc đầu thế, 15 đến 20% những trường hợp ngất vẫn không được giải thích. Khi đó phải bắt quả tang chúng, bằng capture vidéo hay qua một enregistreur Holter có kích thước một chìa khóa nhỏ được đặt tạm thời dưới da.
(PARIS MATCH 18/10-24/10/2018)

5. CÓ NÊN ĐÀO TẠO CHA MẸ XỬ TRÍ NGỪNG TIM ?

Professeur Michel Desnos
Professeur Michel Komajda
Membre de l’Académie nationale
de médecine

Mỗi năm sự ngừng tim bất ngờ (arret cardiaque inopiné) ở ngoài bệnh viện xảy đến cho 40.000 đến 50.000 những người đồng hương của chúng ta, và dưới 10% sống sót, đôi khi với những di chứng nặng nề. Cái chết đột ngột này xuất hiện trong một hoạt động thể thao ở vài trăm người Pháp (trong đó khoảng 15 người chuyên nghiệp). Đó là một vấn đề y tế công cộng, chịu trách nhiệm một tỷ lệ tử vong 10 lần cao hơn tỷ lệ tử vong đường xá, chiếm dưới 10% tỷ lệ tử vong toàn bộ và chịu trách nhiệm một tử vong mỗi 10 phút trong đất nước của chúng ta.Những tiến bộ trong xứ trí cấp cứu sinh tử này đã được thực hiện từ một chục năm nay, nhất là từ khi những défibrillateur cardiaque được đặt dưới sự sử dụng của công chúng vào năm 2007. Sự sử dụng những máy khử rung tim, sau một thời gian đào tạo ngắn, là đơn giản. Tuy nhiên, đất nước của chúng ta vẫn chậm so với những nước scandinave và vài thành phố Bắc Mỹ, ở đây tỷ lệ sống sót đạt hay đôi khi vượt quá 30%.
Cách duy nhất để cứu thêm mạng sống là can thiệp càng nhanh càng tốt, ngay những phút đầu tiên, bằng cách bắt đầu một xoa bóp tim ngoài, có thể được thực hiện bởi những nhân chứng đầu tiên.Sự giáo dục công chúng là điểm then chốt của sự cải thiện. Thật vậy, dưới một người Pháp trên ba và chỉ hơi hơn một nửa các học sinh trung học là được khai tâm những động tác sơ cứu, trong khi đó hơn 80% học sinh Na Uy và Đan Mạch được đào tạo những động tác cấp cứu này.Những giây phút đầu tiên của sự xử trí là quan trọng (mỗi phút không hành động giảm 10% nhưng cơ may sống sót) trong khi secours médicalisés cần trung bình 15 phút để đến tại hiện trường. Vậy phải bắt đầu những thủ thuật hồi sinh (xoa bóp tim ngoài, khử rung ; hà hơi thổi ngạt không còn được khuyến nghị đối với công chúng nữa) sau khi đã gọi secours, nhưng không được chờ đợi họ.Thế mà, trong đất nước của chúng ta, dưới một nửa những nhân chứng bắt đầu một xoa bóp ngoài lồng ngực và một thiểu số rất nhỏ sử dụng máy khử rung.
Để cứu thêm hàng ngàn mạng sống mỗi năm trong đất nước của chúng ta, những biện pháp đầy tham vọng phải được thực hiện. Viện hàn lâm y khoa quốc gia khuyến nghị đào tạo tất cả dân Pháp (khoảng 80% dân chúng) những động tác cứu mạng. Sự đào tạo này phải bắt đầu ngay ở trung học, đối với tất cả các học sinh, với sự lặp lại hàng năm sự huấn luyện này, như OMS đã yêu cầu điều đó từ 2015. Sự đào tạo phải được theo đuổi suốt đối với một recyclage mỗi năm năm, với sự bắt buộc ở vài công dân (thí dụ khi embauche..) và đối với vài đối tượng (công chức, những nghề nghiệp liên hệ với trẻ em và/hoặc những người già, professionnel de la route…)
Để thực hiện điều này, phải gia tăng những người đào tạo (formateur) và đưa vào những intervenant khác (personnel de santé, enseignant…) không có quy chế chính thức của formateur. Những đào tạo này phải được đơn giản hóa (dưới 2 giờ), nhưng phải biết rằng sự lặp lại động tác trên mannequin vẫn thông thể thay thế được.Sự cần thiết một luật bảo vệ cho người can thiệp đầu tiên (được gọi la loi de protection du “bon Samaritain), hiện hữu trong những quốc gia khác, phải được bàn bạc để tránh sự không chịu can thiệp của những premier intervenant vì sợ những hậu quả pháp y
Sau cùng phải đẩy nhanh sự thiết đặt của những máy khử rung ở Pháp (hiện nay được ước tính hơn 100.000) với một sự triển khai thích ứng với sự phân bố của những ngừng tim trên lãnh thổ. Những máy khử rung này, ít được sử dụng, phải được bảo trì tốt hơn, để tiếp cận hơn và được đặt ở những vị trí tốt hơn.
Sự giáo dục công chúng tốt hơn cho phép cải thiện sự xử trí những cấp cứu sinh tồn khác : chấn thương và xuất huyết nặng, suy hô hấp cấp tính…Cần khẩn cấp thực hiện những biện pháp can đảm để dân Pháp bắt kịp sự chậm trễ không thể biện minh, bằng cách dào tạo toàn dân Pháp sự xử trí ngừng tim : gọi cấp cứu (appeler) – xoa bóp tim (masser) – khử rung (défibriller)
(LE FIGARO 22/10/2018)

6. GHÉP TIM : PREMIÈRE Ở CHU DE LIÈGE
CARDIOLOGIE. Mùa hè này, CHU de Liège đã ghép một trái tim được lấy ở một người hiến chết vì ngừng tuần hoàn (donneur décédé en arret circulatoire). Một première ở Bỉ và trong mạng Eurotransplant, có thể mang lại một đáp ứng cho tình trạng thiếu tim để ghép.
Nếu đó không phải là première mondiale, thì đó đúng là một première trên quy mô quốc gia và của mạng Eurotransplant (Đức, Áo, Bỉ, Croatie, Hongrie, Luxembourg, Hòa Lan, và Slovénie). Thật vậy, lấy tim của một bệnh nhân bị chết trong trạng thái ngừng tuần hoàn, đã không bao giờ được thực hiện ở chúng tôi. Chính những équipe của CHU de Liège đã thực hiện động tác chưa từng có này vào mùa hè năm nay.Ta phân biệt hai loại người hiến cơ quan tiềm năng : những người hiến chết não (donneur en mort cérébrale) và những người không có một hy vọng nào sống sót. ” Khi quyết định ngừng điều trị được thông qua, ta tự đặt câu hỏi để biết bệnh nhân này có khả năng là một người hiến cơ quan hay không “, BS Didier Ledoux, thầy thuốc gây mê của CHU de Liège và coordinateur local des donneurs đã giải thích như vậy. ” Nếu vâng, ta kiểm tra rằng lúc còn sống người hiến không chống đối việc hiến cơ quan : ta hỏi registre national và gia đình người hiến. Dự kiến hiến cơ quan ở những bệnh nhân không trong tình trạng chết não nhưng ta biết rằng hy vọng sống của họ là số không hay một trạng thái thực vật thường trực (état végétatif permanent), là một thủ thuật được xác lập rõ. Nhưng, cho đến nay, khi những điều kiện lâm sàng thuận lợi, ta dự kiến hiến nhiều cơ quan (thận, gan và phổi), ngoại trừ tim.
THÍ DỤ TỐT
” Lý thuyết là tự bảo rằng sự kiện lấy một trái tim đã bị một thời kỳ ngừng kéo dài là không hợp lý “, ông tiếp tục nói. ” Sau đó, đã có những công trình được thực hiện bởi những nhóm người Anh, Úc và Hoa Kỳ. Và cách nay khoảng 2 năm, nhóm Cambridge đã công bố những kết quả về một loạt 45 bệnh nhân chết sau một ngừng điều trị, trong tình trạng ngừng tuần hoàn, ở họ người ta đã hồi sức những cơ quan trong đó có tim. Sự hồi sinh này đã dẫn đến lấy và ghép tim, với một thành công lớn. Những kết quả của họ tương đương với những người được ghép tim từ những người hiến chết não (donneur en mort cérébrale).”
Tài liệu xuất bản này đã là nguồn cảm hứng cho équipe của CHU de Liège, đã hiệu chính một protocole để thực hiện loại prélèvement này. ” Điều rất đáng phấn khởi, đó là những trường hợp ghép tim được thực hiện từ hai người hiến chết ngừng tuần hoàn, mà tim và những cơ quan khác đã được hồi sức, đã là những thành công. Hai bệnh nhân được ghép đã tiến triển tốt trên bình diện tim.”
” Ta có thể tưởng tượng rằng một thủ thuật mới sẽ có hại cho những cơ quan bụng, nhưng không phải như vậy”, Marie-Hélène Delbouille, coordinatrice de transplantation ở CHU đã nhấn mạnh như vậy.” Hai bệnh nhân này đã là những người hiến nhiều cơ quan thật sự, điều này đã làm chúng tôi an lòng về thủ thuật của chúng tôi “, BS Ledoux đã chỉ như vậy.
VẤN ĐỀ ISCHEMIE
Những người được ghép tim là những bệnh nhân của CHU. ” Khi ta lấy một cơ quan, stress lớn đó là sự thiếu máu cục bộ (ischémie). Có hai tình huống : ischémie chaude, tiềm năng gây thương tổn nhất cho cơ quan và ischémie froide, ít có hại hơn.”
” Ở một người hiến chết não (donneur en mort cérébrale), GS Jean Defraigne (chirurgie cardio-vasculaire et thoracique ở CHU) đã bình luận như vậy. ” Trái tim đập, vậy thật sự không có thời kỳ ischémie chaude, vì lẽ ta kẹp động mạch chủ, ta ngừng sự tưới máu của tim và tức khắc ta đặt một dịch làm lạnh. Ta lấy tim và ta bảo quản nó trong nước đá để sau đó ghép lại nó. Nếu nó được ghép lại tại trung tâm địa phương, thời kỳ trong nước đá được giảm ở mức tối thiểu. Nếu nó phải được chuyển đến một trung tâm khác, có lẽ nó sẽ trải qua hai giờ trong nước đá : đó là thời kỳ ishémie froide. Sau đó, có giai đoạn ghép lại (phase de réimplantation), trong đó tim được lấy ra khỏi nước đá và khi đó có một thời kỳ ischémie chaude, bởi vì trong khi người ta khâu và trong khi người ta ghép tim lại, nó không được tưới máu.”
” Ở đây, vấn đề đó là trước thời kỳ ischémie froide, có một thời kỳ ischmie chaude : trong giai đoạn ngừng máy thở (15 phút), tiếp theo bởi 5 phút chờ ngừng tim hoàn toàn trước khi mở xương ức và kẹp những mạch máu trên động mạch chủ. Khi ta tái tưới máu tim sau giai đoạn ischémie chaude này, chúng tôi không muốn buộc trái tim này một thời kỳ ischémie froide kéo dài bổ sung.” Chính vì lý do này mà, trong một thời gian đầu, tất cả trái tim được lấy trong khung cảnh đó được ghép tại chỗ.
” Dầu bệnh nhân chết não hay không, tất cả các thời kỳ ischémie không được vượt quá 4 đến 5 giờ. Vài công trình nghiên cứu đã cho thấy rằng toàn bộ ischémie càng ngắn, chức năng càng tốt “, Marie-Hélène Delbouille đã nói như vậy.
Với sự thỏa mãn của équipe liégeoise, hai trái tim này đã diễn ra cũng cách, trong khi những trường hợp và tuổi tác khác nhau. ” Tim đã tự khởi động lại, trong 20 giây sau khi bắt đầu tái tưới máu. Tôi tin chắc rằng chúng tôi sẽ có rất ít điều bất ngờ mới trong tương lai “, GS Defraigne đã xác nhận như vậy.” Và tôi ngay cả nghĩ rằng họ sẽ là những người hiến tốt hơn vài người hiến chết não bởi vì tim của những người này chịu, do chết não, sự hạ của những nồng độ kích thích tố tuyến giáp, những décharge d’adrénaline…”
NHỮNG TRÁI TIM VÔ VỌNG.
Vào lúc này, khoảng một chục bệnh nhân suy tim trên danh sách chờ đợi của CHU Liège. ” Càng ngày càng có ít những người hiến tim trong tình trạng chết não bởi vì dân số lão hóa “, người điều hành ghép đã giải thích như vậy.” Cách nay 20 năm, 50% những người hiến dưới 40 tuổi, hôm nay chỉ có 25%. Theo những con số của Europlant, khoảng 25% những bệnh nhân tim chết nằm trên danh sách chờ đợi.”
” Tất cả điều đó buộc chúng tôi tỏ ra khéo léo và tìm ra những giải pháp thay thế như ghép một tâm thất nhân tạo (ventricule artificiel) hay lấy tim ở những người hiến ngừng tuần hoàn (donneur en arret circulatoire) “, thầy thuốc ngoại khoa đã chứng thực như vậy.
TRIỄN VỌNG ?
Hôm nay, équipe của CHU Liège tái đánh giá những trường hợp và thủ thuật được thiết đặt trên quan điểm kỹ thuật, y khoa và con người. Trên thực hành, loại can thiệp này là kết quả của cả một travail d’équipe, trưng dụng 3 phòng mổ và 20 đến 25 người làm việc cùng lúc để cứu nhiều bệnh nhân : ” Trong một ngày, chúng tôi đã phải đảm nhận lấy cơ quan, một ghép tim và một ghép gan (cộng những trái thận được gởi cho những trung tâm khác) “, Marie-Hélène Delbouille đã báo cáo như vậy.
Hôm nay, équipe của CHU Liège mong muốn cho biết kinh nghiệm của mình. Vậy équipe sẽ trình bày thủ thuật của mình trong 8è Colloque Liégeois de Coopération hospitalière Don d’organes ngày 6 tháng 12 sắp đến và nhân symposium de la Société belge de transplantation, ngày 14 tháng 3 năm 2019 ở Anvers.
(LE JOURNAL DU MEDECIN 19/10/2018)

7. GIẢI NOBEL Y HỌC 2018.Hai dạng lớn của miễn dịch học chống ung thư hiện hữu : một tìm cách kích thích hệ miễn dịch khi nó không đủ và dạng kia cho phép hệ này, nhất là cho phép những tế bào lympho T giết những tế bào ung thư ngay khi chúng được nhận biết như là kẻ thù. Những tế bào lympho T có trên bề mặt của chúng những thụ thể (protéine), cho phép phát hiện những tế bào ác tính, mà ta gọi là những “point de contrôle”. Nhưng vài tế bào ung thư chế tạo những protéine mà chúng cũng mang ở bề mặt của chúng, những tế bào này liên kết với những thụ thể và phong bế chúng. Do đó không thể thấy được, chúng tăng sinh. Những người được giải thưởng Nobel năm 2018, người Mỹ James Allison (đại học Austin) và người Nhật Tasuku Honjo (đại học Kyoto) đã làm sáng tỏ cơ chế này và là nguồn gốc của những thuốc ” inhibiteurs des points de contrôle “, đã cải thiện nhiều tiên lượng của vài ung thư (phổi, mélanome, lymphome).
(PARIS MATCH 18/10-24/10/2018)

8/ TRÁN CÀNG NHĂN DA, NGUY CƠ TIM CÀNG LỚN
Sau khi đã đo số lượng và chiều sâu của những nếp nhăn ở trán trên 3221 người tình nguyện, từ 32 đến 62 tuổi, các nhà nghiên cứu Pháp đã theo dõi họ trong 20 năm. Sau đó họ đã chứng thực rằng những người có nhiều nếp nhăn nhất và sâu nhất có một tỷ lệ tử vong tim mạch 6 lần cao hơn những người không có. Hai cơ chế được đưa ra : hoặc là những cơ chế phát triển các nếp nhăn tương tự với những cơ chế của xơ vữa động mạch, hoặc chính những huyết quản của trán nhạy cảm với xơ vữa động mạch hơn.
(SCIENCE ET VIE 11/2018)

9/ THUỐC NGỪA THAI : PHẢI CHĂNG PHẢI THẬT SỰ NGỜ VỰC ?
Những người Pháp không thèm viên thuốc ngừa thai : chỉ còn 33% người Pháp sử dụng nó vào năm 2016, so với 41% năm 2010. Lý do : một sự ngờ vực ngày càng gia tăng đối với thuốc, và đặc biệt thuốc ngừa thai này, mà những tác dụng phụ cố ý giảm thiểu… Đúng-Sai ? Điểm lại 5 cáo buộc thường gặp nhất.+ Thuốc ngừa thai có thật sự làm béo phì ?
Nguy cơ này được báo rõ ràng trên notice của vài viên thuốc ngừa thai. Tuy vậy, phần lớn các nhà khoa hoc hôm nay có ý kiến rằng đó là một huyền thoại. Mặc dầu những liều cao oestrogène có thể gây ứ nước và một sự gia tăng cảm giác ăn ngon, nhưng những viên thuốc ngừa thai được thương mãi hôm nay không chứa oestrogène đủ để gây những tác dụng phụ này. Những công trình nghiên cứu Thụy Điển, được thực hiện trên khoảng 1400 phụ nữ đã không tìm thấy một mối liên hệ vững chắc nào giữa sự lên cân và thuốc ngừa thai. Chỉ một thiểu số phụ nữ, có lẽ do một sự nhạy cảm di truyền, lên vài kilo.” Nói chung được gây nên bởi sự ứ nước, sự lên cân này biến mất sau hai hay ba tháng sử dụng”, Israel Nisand (bệnh viện Strasbourg) đã định rõ như vậy.
+ Thuốc ngừa thai có tạo điều kiện cho những tai biến mạch máu não ?
Điều đó dùng với những thuốc ngừa thai được kê đơn nhiều nhất, được gọi là pilules oestroprogestatives (được cấu tạo bởi một oestrogène và một progestatif). Những viên thuốc ngừa thai, do tạo điều kiện cho sự đông máu, gia tăng nguy cơ tai biến mạch máu não, viêm tĩnh mạch, huyết khối và nghẽn tắc động mạch phổi. Những viên thuốc mới nhất đến trên thị trường, được gọi là thế hệ thứ ba hay thứ tư, tăng gấp bốn sự tạo thành những cục máu đông trong máu, còn những viên thuốc ngừa thai thế hệ thứ hai tăng gấp đôi. Nhưng ” nguy cơ vẫn rất thấp”, thầy thuốc phụ khoa Israel Nisard đã nhấn mạnh như vậy. Điều này liên quan lần lượt 0,04 % và 0,02% những người sử dụng. Ngoại trừ đối với những người dùng có một nguy cơ ban đầu cao hơn (hút thuốc, đái đường, cao huyết áp…), ở họ những tác dụng rõ rệt hơn : thí dụ thuốc ngừa thai có thể tăng gấp 8,8 lần nguy cơ tai biến mạch máu não ở những người hút thuốc.
+ Thuốc ngừa thai gia tăng nguy cơ bị ung thư ?
Có, những thuốc ngừa thai cũng bảo vệ chống ung thư ! Một công trình nghiên cứu được thực hiện trên 46.000 phụ nữ được theo dõi trong 44 năm cho thấy rằng nếu thuốc ngừa thai liên kết với một sự gia tăng nguy cơ bị vài ung thư, như ung thư vú (+3%) và ung thư cổ tử cung (+34%), sur-risque này dường như biến mất sau 5 năm gián đoạn ngừa thai. Ngược lại, thuốc ngừa thai bảo về chống lại vài ung thư ruột (-19%), ung thư nội mạc tử cung (-33%), ung thư buồng trứng (-36%) và ung thư máu (-26%)
+ Thuốc ngừa thai biến đổi tính khí ?
Giả thuyết này tập trung sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và thầy thuốc. Thật vậy, nhiều công trình nghiên cứu, được thực hiện trên nhiều ngàn phụ nữ, gợi ý rằng thuốc ngừa thai gia tăng nguy cơ trầm cảm, và có thể ngay cả tăng gấp đôi ở những thiếu niên, trong khi những công trình nghiên cứu khác không tìm thấy một mối liên hệ nào. Được công bố vào đầu năm, một phân tích của toàn bộ tư liệu khoa học về chủ đề này cuối cùng kết luận là không thể quyết định dứt khoát cuộc tranh luận và sự cần thiết phải tiến hành những công trình nghiên cứu mới.
+ Thuốc ngừa thai giảm tình dục ?
Mặc dầu ý tưởng này được thay phiên nhau một cách rộng rãi trên các diễn đàn phụ nữ, nhưng các chuyên gia phần lớn tỏ ra nghi ngờ. Mặc dầu thuốc ngừa thai hủy bỏ những dao động hormone vào chu kỳ kinh nguyệt và người ta đã chứng mình rằng các thích tố này đóng một vai trò trong sexualité phụ nữ. Nhưng những dự kiến được thống kê bởi các nhà nghiên cứu lại mâu thuẫn. Ngoài ra, một phân tích tư liệu khoa học, được công bố năm 2013, tính toán rằng trong toàn bộ những công trình nghiên cứu, 15% những phụ nữ được hỏi đã tuyên bố một sự giảm của dục tình…so với 23% một sự gia tăng.
(SCIENCE ET VIE 10/2018)

10/ VIÊM GAN E : GIA TĂNG CÁC TRƯỜNG HỢP.
Sau những viêm gan A,B,C và D (dẫn xuất của B), bây giờ là viêm gan E. Tu lâu bị giam hãm ở các nước đang phát triển, hiếm có ở Pháp (chỉ 9 trường hợp năm 2002), vào năm 2016 viêm gan E có thể đếm được 2292 trường hợp ! Những triệu chứng giống với những triệu chứng của viêm gan A (mệt, sốt, đau bụng, mửa, mất cảm giác ngon miệng, thường vàng da). Thời gian ủ bệnh của virus VHE là 40 ngày, sự chữa lành thường trong 4 đến 5 tuần, nhưng những trường hợp nghiêm trọng thường gặp hơn so với viêm gan A, đôi khi biện minh một ghép gan. Tổng cộng, 2 đến 4% những người bị viêm gan E tử vong. Theo Santé publique France, cách truyền bệnh nổi trội ở Pháp là thức ăn, réservoir chính là heo. Phòng ngừa : nấu chín những sản phẩm heo (nhất là gan) ở 71 độ C để làm bất hoạt virus. Đừng thao tác lên thức ăn mà không rửa tay cẩn thận.
(PARIS MATCH 31/10-7/11/2018)

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(2/11/2018)

Advertisements
Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s