Thời sự y học số 610 – BS Nguyễn Văn Thịnh

I. Ở MỨC ĐỘ NÀO PHẢI SỢ BỆNH ĐẬU MÙA KHỈ ?

Lúc tuyên bố khẩn cấp y tế cộng đồng thế giới dịch bệnh đậu mùa khỉ (monkeybox), hoành hành từ đầu tháng năm, OMS đã thể hiện, với mức báo động cao nhất này, ý muốn tạo điều kiện cho một phản ứng quốc tế phối hợp, sự tài trợ và một sự cộng tác quốc tế trong sự phân chia các vaccin và những điều trị. Có thể nói, «một lời kêu gọi hành động», không hơn không kém. « Mặc đầu tôi tuyên bố một tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng, gây quan ngại thế giới, tổng giám đốc của OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus đã tuyên bố như vậy, nhưng vào lúc này, nguy cơ trên thế giới vẫn tương đối ở mức vừa phải, ngoài châu Âu, tâm dịch, ở đây nguy cơ cao hơn.» Quyết định phát khởi mức báo động cao nhất này với hy vọng ngăn chặn cơn bộc phát, đã không được sự nhất trí trong ủy ban các chuyên gia. Nhưng giám đốc của OMS đã quyết, «do lo ngại đối với sự gia tăng nhanh của các trường hợp và sự thiếu dự trữ của các vaccin và thuốc điều trị»
Về những người cho đến nay chủ yếu bị ảnh hưởng bởi bệnh, đối với Muriel Moser, nhà sinh học, chuyên gia về tiêm chủng, cựu khoa trưởng của phân khoa khoa học của ULB, không nên stigmatiser. Nếu chính chủ yếu những người đàn ông có những quan hệ tình dục với những người đàn ông hôm nay liên hệ với dịch bệnh này, đó có lẽ một cách đơn giản rằng virus đã tấn công trước hết, do tình cờ, cộng đồng này, ở đây những điều kiện lan tràn được hội đủ, bà đã nếu nhận xét như vậy.

Thế thì, vào giai đoạn này của dịch bệnh đó là gì ? Ta biết gì về căn bệnh này? Trong chừng mực nào phải lo ngại ? Làm rõ vấn đề trong 10 câu hỏi/trả lời, theo những dữ liệu mới nhất của Viện y tế cộng đồng, Sciensano.
1. Nguồn gốc của đậu mùa khỉ là gì ?
Bệnh đậu mùa khỉ (variole du singe) được gây nên bởi virus của đậu mùa khỉ (monkeypox virus). Có hai biến thể phân biệt nhau về mặt di truyền, một của bassin du Congo (Trung phi) và một từ Tây phi (nguồn gốc của dịch bệnh hiện nay).
Bệnh đậu mùa khỉ đã được khám phá lần đầu tiên năm1958, khi xuất hiện một căn bệnh giống với bệnh đậu mùa ở những con khỉ được nuôi để nghiên cứu. Từ trường hợp người đầu tiên được ghi nhận năm 1970 ở Cọng hòa dân chủ Congo, nhiễm trùng đã được báo cáo trong một số nước nào đó của Trung phi và Tây Phi, chủ yếu ở Cọng hòa dân chủ Congo và ở Nigeria. Sau đó, những trường hợp đã được báo cáo ở trong những nước khác ở những du khách xuất phát từ châu phi.
2. Hiện nay tỷ lệ lưu hành là gì ?


Từ đầu tháng năm, khi bệnh đậu mùa khỉ đã được phát hiện ở ngoài các nước châu Phi (ở đây bệnh endémique), nó đã gây bệnh cho hơn 16836 người trong 74 nước, theo tableau de bord của CDC vào ngày 22/7. Với 3125 trường hợp, Tây Ban Nha là nước bị ảnh hưởng nhất của thế giới, trước Vương quốc Anh (2137) và Đức (2110). Dịch bệnh đã làm 5 người chết ở châu Phi. Ở Bỉ, 393 trường hợp được xác nhận trong báo cáo hàng tuần mới nhất của Sciensano, ngày 25/7. 218 trường hợp ở Flandre (55%), 133 ở Bruxelles (34%) và 42 ở Wallonie (11%). Tất cả những người này là những người từ 20 đến 71 tuổi.

3. Tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng tầm cỡ thế giới nghĩa là gì ?
Sự gọi là khẩn cấp y tế cộng đồng tầm cỡ quốc tế (Usppi : urgence de santé publique de portée internationale) được sử dụng trong những tình huống nghiêm trọng, đột nhiên, bất thường hay bất ngờ. USPPI được định nghĩa bởi OMS như là một sự kiện khác thường mà sự lan tràn là một nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng trong những quốc gia khác và có thể cần một hành động quốc tế phối hợp. Theo Règlement sanitaire international, sự tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng quốc tế (Usppi) trên lý thuyết bắt buộc các Quốc gia tăng cường sự giám sát và những hành động chống lại căn bệnh, cũng như thông báo OMS những nguy cơ trên lãnh thổ của mình. Đó là lần thứ bảy mà OMS nhờ đến mức báo động này. Đó không chỉ là để tránh một sự lan tràn rộng rãi hơn của căn bệnh cho toàn dân mà còn cho những loài mới tại địa phương (đặc biệt những động vật gặm nhấm), điều này làm cho sự kiểm soát nó phức tạp hơn.
4. Những triệu chứng chính và tiến triển của bệnh ?
Sau một thời kỳ tiềm phục, thường kéo dài từ 6 đến 13 ngày, nhưng có thể từ 5 đến 21 ngày, những người bị nhiễm nói chung có những triệu chứng nhẹ (sốt, đau đầu, đau cơ và lưng và mệt).

Nói chung, 1 đến 3 ngày sau khi sốt bắt đầu, một nổi ban da xuất hiện khởi đầu trên những nơi nhiễm và lan rộng một cách nhanh chóng đến những phần khác của thân thể, gồm những bàn tay và bàn chân. Sự nổi ban tiến triển và ban đầu thường hiện diện dưới dạng ban dát (macule), tiến triển lần lượt thành ban sần (papule), mụn nước (vésicule), mụn mủ (pustule), cho đến khi tạo thành một vảy (croute), thường rụng trong vòng 12 ngày. Số lượng những thương tổn có thể biến thiên từ một vài cho đến nhiều ngàn, chúng có thể rất ngứa. Bệnh đậu mùa khỉ thường hiền tính và nói chung chữa lành một cách tự nhiên, sau hai đến bốn tuần.

5. Những cách truyền của virus ?
Những cách truyền không được xác định một cách rõ ràng. Bệnh đậu mùa khỉ có thể được truyền bởi một động vật hay một người bị nhiễm. Virus đi vào trong cơ thể qua một thương tổn của da (ngay cả không thấy được), những đường khí hay những niêm mạc.Tuy nhiên sự truyền từ người này qua người khác cần một tiếp xúc mật thiết. Dầu đó bằng một tiếp xúc trực tiếp với những thương tổn da hay những chất dịch cơ thể của một người bị nhiễm hay những quần áo, linge hay những vật được sử dụng bởi một người bị nhiễm, hay bởi những giọt nhỏ hô hấp (gouttelettes respiratoires) trong một tiếp xúc kéo dài mặt đối mặt. Sự truyền của người mẹ sang đứa con và sự nhiễm trùng bệnh viện (infection nasocomiale)cũng đã được mô tả.
Về « sự truyền qua tiếp xúc tình dục (nhất là qua những dịch tiết sinh dục), nó hiện được nghi ngờ và đang được điều tra», theo Viện y tế công cộng Sciensano, theo đó những trường hợp được báo cáo có những thương tổn da chủ yếu trong vùng hậu môn-sinh dục. Và Sciensano định rõ rằng, «trên cơ sở những thông tin khoa học hiện nay, nguy cơ truyền vào lúc này được xem như rất thấp đối với toàn dân và cao đối với những người có nhiều partenaire sexuel (kể cả vài nhóm HSH)». Tuy nhiên, từ một nghiên cứu được công bố tuần qua trong tạp chí khoa học New England Journal of Medicine, nghiên cứu lớn nhất được thực hiện về vấn đề này, và dựa trên những dữ liệu của 16 nước, người ta kết luận rằng trong đa số các trường hợp mới đây (95%), bệnh đã được truyền trong một tiếp xúc tình dục và 98% những người bị nhiễm là những người đàn ông đồng giới (hommes gays) hay bisexuel. Mặc dầu vậy, vài trường hợp hiếm đã được ghi nhận ở các trẻ em, nhất là ở Hoa Kỳ và ở Pháp.

6. Thời kỳ dễ lây là thời kỳ nào ?
Mặc dầu một người chủ yếu dễ lây trong thời kỳ xuất hiện các thương tổn da, nhưng dường như rằng những người có những dấu hiệu đầu tiên của bệnh cũng có thể truyền virus qua những giọt nhỏ trong những ngày đi trước sự xuất hiện của những triệu chứng. « Điều này là đối tượng của những nghiên cứu sâu hơn», Sciensano nói rõ như vậy. Dầu thế nào đi nữa, những người bị nhiễm phải tuân thủ một sự cách ly chặt chẽ, ngay khi xuất hiện những triệu chứng đầu tiên và cho đến khi sự biến mất hoàn toàn của các thương tổn da.

7. Những điều trị của bệnh ?
Những điều trị chủ yếu là triệu chứng và hỗ trợ, nhất là để làm giảm sốt và ngứa, ngăn ngừa những bội nhiễm vi khuẩn…

Ngoài ra, trên cơ sở của những dữ liệu phát xuất từ những nghiên cứu động vật và người, một tác nhân chống virus, đuợc biết dưới tên Tecovirimat, vốn được phát triển cho bệnh đậu mùa, đã được cho phép năm 2022 bởi EMA để điều trị bệnh đậu mùa khỉ. Mặc dầu ở Pháp được cho phép sử dụng vào tháng sáu 2022, nhưng ở Bỉ nó vẫn luôn luôn không có. Mặc dầu những cố gắng phối hợp đang được triển khai ở châu Âu để cho điều trị này có để dùng trong các nước thành viên, nhưng nó được dành để điều trị những bệnh nhân có nguy cơ cao bị bệnh nặng.

8. Những vaccin hiện có ?
Hiện nay, trong Liên hiệp châu Âu không có một vaccin nào trên thị trường được đặc biệt cho phép để sử dụng chống lại bệnh đậu mùa khỉ (monkeybox). Tuy nhiên, một tiêm chủng trước đây chống bệnh đậu mùa có thể mang lại một bảo vệ chéo chống bệnh đậu mùa khỉ, tỷ lệ bảo vệ này đã được ước tính 85% bởi những nghiên cứu trước đây. Ở Bỉ, sự tiêm chủng chống bệnh đậu mùa đã xảy ra cho đến 1976, điều này mang lại cho người được chủng khi đó một sự bảo vệ nào đó. Trong lúc chờ đợi sự đi đến của một vaccin đặc hiệu, EMA tuyên bố đã chấp thuận mở rộng sự sử dụng vaccin chống đậu mùa người đểchống lại sự lan tràn của đậu mùa khỉ. Thật vậy, vaccin Imvanex, của công ty Bavarian Nordic của Đan Mạch, được chuẩn thuận trong Liên hiệp châu Âu từ 2013 để phòng ngừa bệnh đậu mùa. «Đó là một vaccin thế hệ thứ ba, Muriel Moser đã nói như vậy. Trong trường hợp này, virus của bệnh đậu bò, được làm giảm độc lực và biến đổi để không tăng sinh trong những tế bào người, điều này hạn chế một cách đáng kể những tác dụng phụ» Đầu tháng bảy, Bỉ đã nhận từ Commission européenne 3040 liều vaccin Jynneos, một version Hoa Kỳ của Imvanex. Khoảng 30.000 vaccin bổ sung đã được đặt mua ; chúng sẽ được giao kể từ mùa thu.

9. Những người nào được nhắm đến bởi sự tiêm chủng ?
OMS khuyến nghị tiêm chủng những người có nguy cơ nhất (nhất là những người suy giảm miễn dịch), cũng như những nhân viên y tế kha di phải đối đầu với căn bệnh. Ngoài ra, «mọi người đã có một tiếp xúc gần với một người bị nhiễm phải đi tiêm chủng trong 4 ngày, Muriel Moser đã thêm vào như vậy. Một vaccination en anneau, nghĩa là những người đã bị nhiễm và những người có một tiếp xúc mật thiết và trực tiếp, được dự kiến vào giai đoạn này, điều này trên nguyên tắc đủ để kiểm soát dịch bệnh.»

10. Ở mức độ nào phải lo ngại trước virus này ?
Ministre de la Santé publique Frank Vanderbroucke đã tuyên bố : « Nếu người ta có triệu chứng, phải đi đến khoa cấp cứu…Nhưng, hiện giờ không có lý do để lo ngại».
Muriel Moser đánh giá rằng « OMS đã có lý do khi tuyên bố khẩn cấp thế giới mặc dầu nhiều điểm rất làm an lòng. Trước hết, có sự việc rằng phải có một sự tiếp xúc rất mật thiết để có sự truyền virus, điều này hạn chế số người bị nhiễm. Sau đó, đó là một virus à ADN, vậy có ít biến dị hơn nhiều một virus à ARN. Ngoài ra, sự việc bệnh này gây triệu chứng, có lẽ trừ phi trong những ngày đầu tiên hết, giả định rằng những người bị nhiễm phải tự cách ly. Sau cùng, dường như rằng một tiêm chủng nhắm đúng đối tượng sẽ đủ để kiểm soát sự lan tràn của dịch bệnh ».
(LA LIBRE BELGIQUE 30 & 31 JUILLET 2022)
Đọc thêm :
– TSYH số 607 : bài số 1 và 2

II. ĐẬU MÙA KHỈ Ở MỨC BÁO ĐỘNG CAO NHẤT
Tổ chức y tế thế giới ban hành một khẩn cấp y tế cộng đồng tầm cỡ quốc tế.

Đó là một lời kêu gọi hành động chống lại bệnh đậu mùa khỉ. Hôm thứ bảy 23/7, giám đốc OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus, được gọi là docteur Tedros, đã quyết định ban hành một tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng cỡ quốc tế (USPPI) chống lại bệnh đậu mùa khỉ. Đó là mức báo động cao nhất của OMS, tổ chức này đã chỉ nhờ đến nó lần thứ bảy.
Họp một lần đầu tiên 23/6, các chuyên gia của ủy ban khẩn cấp (comité d’urgence) đã quyết định rằng dịch bệnh không đáng quy chế USPPI. Trong lần họp mặt thứ hai này, 16 chuyên gia, dưới sự lãnh đạo của BS Marie Okwo-Bele, cựu giám đốc tiêm chủng ở OMS, đã không thành công có được một sự nhất trí, chín chống USPPI và 6 tán thành.
Cuối cùng chính docteur Tedros đã quyết định rung chuông báo động, nhất là bởi vì virus đã lan tràn một cách nhanh chóng trong nhiều nước đã không bao giờ từng biết nó trước đây, rằng nhiều ẩn số tồn tại trong lãnh vực khoa học và rằng có một nguy cơ đối với sức khỏe con người. Giám đốc OMS dẫu sao đã định rõ rằng nguy cơ trên thế giới là tương đối ở mức vừa phải, trừ ở châu Âu, ở đây nguy cơ tăng cao.

Mặc dầu đậu mùa khỉ được xem như endémique trong 10 nước châu Phi từ những năm 1970, nhưng nó đã không bao giờ nhận được một sự chú ý quốc tế, ngoài trừ vài trường hợp nhập cảng sau những du lịch ở châu Phi. Tình hình đã thay đổi sau khi vào đầu tháng năm 3 trường hợp được báo cáo ở Vương quốc Anh mặc dầu chúng không liên quan với một du lịch mới đây ngoài đất nước .
Từ đó, những trường hợp đậu mùa khỉ đã gia tăng : hơn 15.000 trong 74 nước được xác nhận từ đầu năm, theo những dữ liệu của OMS. Nếu phần lớn những trường hợp hiện nay xảy ra ở những người có những quan hệ tình dục với những người đàn ông khác (HSH), nhưng những phụ nữ cũng có thể bị liên hệ bởi căn bệnh, vì cách truyền của virus chủ yếu do tiếp xúc gần. 5 người chết ở Cộng hòa dân chủ Congo, nhưng không một trường hợp tử vong nào ở ngoài châu Phi từ đầu dịch bệnh, vào tháng năm.

Theo docteur Tedros, sự kiện cơn bộc phát này được tập trung trong số những người đàn ông đồng tính (HSH), và đặc biệt những người có nhiều partenaire, « điều này muốn nói rằng nó có thể được làm ngừng lại với những chiến lược tốt trong đúng nhóm ».Vậy điều thiết yếu là tất cả các nước phải làm việc chặt chẽ với cộng đồng này để cung cấp sự hỗ trợ và những thông tin. Những biện pháp này phải bảo vệ sức khỏe, những quyền con người và nhân phẩm của cộng đồng bị ảnh hưởng, ông đã thêm vào như vậy, đồng thời nhấn mạnh : « Sự vạch mặt chỉ tên (stigmatisation) và sự phân biệt đối xử (discrimination) cũng nguy hiểm như bất cứ virus nào.»

4 NHÓM QUỐC GIA.
Một nghiên cứu, được công bố trong tạp chí The New England Journal of Medicine, xác nhận rằng, trong 95% của những trường hợp mới đây, bệnh đã được truyền do một tiếp xúc sinh dục và 98% những người bị bệnh là những người đàn ông đồng tính luyến ái hay bisexuel. Docteur Tedros cũng đã cung cấp những khuyến nghị, nhận diện 4 nhóm nước khác nhau : thứ nhất, những nước đã chưa khai báo những trường hợp đậu mùa khỉ ; thứ hai, những người mới đây đã du nhập những trường hợp đậu mùa khỉ và trải nghiệm một sự truyền giữa người với người ; rồi những nước mà ở đó ta quan sát một sự truyền giữa động vật và người, và sau cùng những nước có năng lực đưa ra chẩn đoán, sản xuất vaccin và những dược phẩm.

Hoa Kỳ đã tức thì chào đón quyết định của OMS. » Một đáp trả quốc tế phối hợp là thiết yếu để chấm dứt sự lan tràn của bệnh đậu mùa khỉ, bảo vệ những nhóm có nguy cơ nhất mắc bệnh, và chống lại dịch bệnh », Raj Panjabi, coordinateur của bureau de la Maison Blanche về đại dịch đã tuyên bố như vậy.
USPPI được xác định bởi những quy định y tế quốc tế năm 2005. Đó là « một sự cố khác thường, tạo một nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng của những quốc gia khác do sự làn tràn của bệnh trên thế giới và có thể cần một can thiệp quốc tế phối hợp ». Đó là công cụ duy nhất mà OMS hiện có, và ONU nói chung, để đặt tất cả cán nước trong tình trạng huy động », Antoine Flahault, giám đốc của Viện y tế toàn cầu (đại học Genève) đã giải thích như vậy.
Một thí dụ mới đây đã cho thấy rằng sự tuyên bố tình trạng khẩn cấp này đôi khi không đủ để huy động các nước của toàn thế giới : Covid-19. Sau tuyên bố bởi OMS một tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng tầm cỡ thể giới (USPPI : urgence de santé publique de portée internationale) tiếp theo sau một ủy ban khẩn cấp bị chỉ trích kịch liệt vào cuối tháng giêng 2020, phần lớn các nước đã mất hơn một tháng để thiết đặt những biện pháp hạn chế y tế, dẫn đến những phong tỏa vội vàng gần như khắp nơi trên thế giới, vào năm 2020.

“CĂN BỆNH ÍT ĐƯỢC CHÚ Ý ĐẾN CHO ĐẾN LÚC ẤY”
Dầu thế nào đi nữa, một quyết định như thế sẽ có thể giúp tổ chức ONU dành uu tiên hơn cho những phương tiện chống bệnh đậu mùa khỉ, trong một ngân sách khá gò bó, được biểu quyết mỗi năm bởi các nước thành viên trong Assemblée mondiale de la santé. « Đối với Ebola, USPPI đã cho phép một sự huy động những tài trợ để nghiên cứu một vaccin, tổ chức những nghiên cứu dịch tễ học và làm dễ một đáp trả phối hợp hơn », Antoine Flahault đã nhắc lại như vậy. Thật vậy, nhiều comité d’urgence đã hội họp trong những năm qua để nghiên cứu những bùng nổ của các trường hợp liên kết với virus Ebola trong những nước khác nhau của châu Phi.
Những dịch bệnh khác đã là đối tượng của những tuyên bố khẩn cấp : cúm H1N1 (2009-2010), hội chứng hô hấp của Trung Đông (MERS, 2013-2015), sốt vàng (2016) và virus Zika (2016). Từ 2014, một ủy ban khẩn cấp (comité d’urgence) dành cho sự theo dõi poliovirus, tác nhân bệnh của bệnh bại liệt, họp mỗi ba tháng để đổi mới USPPI. Một enjeu quan trọng đối với tổ chức, vào năm 1988, đã thông qua một nghị quyết kêu gọi triệt trừ căn bệnh này trên toàn thế giới, như thế đánh dấu sự thành lập Initiative mondiale pour l’éradication de la poliomyélite, hôm nay chiếm 8% của toàn thể ngân sách của OMS.

Vậy phải hy vọng rằng sự tuyên bố khẩn cấp này có thể có lợi cho bệnh đậu mùa khỉ, « một bệnh không được chú ý cho mãi đến khi đó, theo Antoine Flahault, bởi vì cho đến mãi tháng năm, nó đã không bao giờ ảnh hưởng một cách mạnh mẽ những nước ngoài châu Phi.
(LE MONDE 26/7/2022)

III. ĐẬU MÙA KHỈ : TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP TRÊN THẾ GIỚI
OMS đã khởi động mức báo động cao nhất để ngăn chặn căn bệnh, đã xảy ra ở gần 17.000 người trong 74 nước.
Thật là nghịch lý. Ủy ban các chuyên gia của OMS đã không thành công đạt được một sự nhất trí về mức báo động cao nhất đứng trước sự gia tăng của các trường hợp đậu mùa khỉ. Cuối cùng, chính tổng giám đốc Tedros Adhanom Ghebreyesus đã quyết định : « Tôi đã quyết định tuyên bố một tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng tầm cỡ quốc tế (urgence de santé publique de portée internationale », đồng thời ông định rõ rằng nguy cơ trên thế giới ở mức độ vừa phải, ngoài châu Âu, ở đây nguy cơ cao. Theo báo cáo mới nhất 19/7, có 311 trường hợp được xác nhận… » Không nên hoảng sợ, Muriel Moser, chuyên gia miễn dịch học ở ULB đã chỉ như vậy. Cho đến năm 1976, tất cả những người Bỉ đã được tiêm chủng chống bệnh đậu mùa người (variole humaine) và do đó được bảo vệ. Đối với những người khác, 3000 liều dùng để bảo vệ những người sống bên cạnh những người bị nhiễm ; 30.000 liều bổ sung sẽ được giao vào mùa thu.
Gần 17.000 người bị ảnh hưởng trong 74 nước : số những người bị nhiễm bởi đậu mùa khỉ không ngừng gia tăng. Trong 3 ngày, thêm 3000 trường hợp đã được phát hiện. Điều này đã thúc đẩy OMS phát khởi một khẩn cấp y tế cộng đồng tầm cỡ quốc tế, hoặc mức báo động cao nhất, để ngăn chặn sự tăng cao này.

1. Virus này, đó là gì ?
Bệnh đậu mùa khỉ là một bệnh được gây nên bởi virus de l’orthopoxvirose simienne.


Đó là một zoonose virale (bệnh động vật truyền cho người do virus), nghĩa là một virus có thể được truyền cho người bởi các động vật. Nó cũng có thể được truyền từ người này qua người khác. Căn bệnh này đã được khám phá lần đầu tiên vào năm 1958 ở khỉ, do đó có tên gọi variole du singe, và vào năm 1970 ở người, đó là một cậu bé trai 9 tuổi sống ở Cọng hòa Congo. Ta biết hai virus phát xuất từ Nam Phi và Tây Phi.
Vào năm 2003, đợt đậu mùa khỉ đầu tiên đã phát ra ở Hoa Kỳ. Theo OMS, những triệu chứng cổ điển là sốt, đau đầu dữ dội, đau cơ, đau lưng, mệt, sưng các hạch bạch huyết, nổi ban da hay những thương tổn. Sự phát ban da nói chung xuất hiện một đến ba ngày sau sự xuất hiện của sốt. Những thương tổn da nói chung dẹt (macule) hay hơi nổi (papule) ; chúng có thể chứa một dịch sáng hay vàng vàng, để tạo thành một vảy, khô đi và cuối cùng rụng. Số những thương tổn biến thiên từ một vài đến vài ngàn. Sự nổi ban da nói chung tập trung trên mặt, lòng bàn tay và bàn chân. Những thương tổn cũng có thể xuất hiện ở miệng, những cơ quan sinh dục và mặt. Nói chung, những triệu chứng biến mất một cách tự nhiên sau hai đến bốn tuần không điều trị.»
Ở Bỉ, Sciensano, trung tâm nghiên cứu và viện y tế cộng đồng quốc gia, khuyến nghị những người bị nhiễm, ở cách ly cho đến khi những thương tổn đã chữa lành hoàn toàn và mang một túi dương vật (pérservatif) khi giao hợp trong 12 tuần nữa.

2. Bỉ có bị ảnh hưởng không ?
Trường hợp đầu tiên của đậu mùa khỉ đã được phát hiện ở Bỉ ngày 9/5. Theo báo cáo mới nhất 19/7 của Sciensano, đã có 311 trường hợp được xác nhận, trong đó 179 ở Flandre, 98 ở Bruxelles và 35 ở Wallonie. Có 244 trường hợp hôm 12/7. Tất cả liên quan đến những người đàn ông từ 20 đến 65 tuổi. 20 người đã được nhập viện ; 86% đã có những ban da (éruptions cutanées), trong đó 202 trong vùng hậu môn và sinh dục.
Theo giáo sư đại học Muriel Moser, thuộc Unité de recherche en immunologie của ULB, « hiện nay không có lý do để nghĩ rằng đó là một bệnh lây nhiễm bằng đường sinh dục. Tuy nhiên, ngoài những zone endémique, như ở chúng ta, điều đáng ngạc nhiên khi chứng thực rằng những người đàn ông có những quan hệ tình dục với những người đàn ông bị liên hệ bởi căn bệnh này. Theo một bài báo của tạp chí Nature, ta chưa biết lý do tại sao. Điều này đặt một vấn đề stigmatisation. Nếu có những mụn mủ (pustule) trong những vùng hậu môn và sinh dục, nơi có những tiếp xúc chặt chẽ, ta có thể hiểu tại sao căn bệnh này được truyền, nhưng có lẽ đó cũng là sự kiện của một sự trùng hợp đơn giản rằng nhiễm trùng đã đến trong cộng đồng này.»

3. Có phải lo ngại không ?
Điều mà tổng giám đốc OMS nói, đó là ủy ban các chuyên gia (comité d’experts) rất chia sẽ về sự kiện rằng đó là một khẩn cấp thế giới đối với sức khỏe con người, Muriel Moser nói tiếp. «Vậy chính ông ta đã quyết định đưa ra báo động cao nhất xét vì mối quan ngại mà bệnh đậu mùa khỉ gây ra ở châu Âu, nơi xảy ra những trường hợp thường gặp nhất. Mặc dầu tình trạng khẩn cấp vẫn là tương đối, nhưng tốt nhất là phảisẵn sàng với sự tiêm chủng. Sự truyền được thực hiện bởi một sự tiếp xúc mật thiết. Điều đó có thể là nước dãi hay một tiếp xúc da với da, nhưng đó không phải là những aérosol như với coronavirus, có thể lây nhiễm ở một khoảng cách nào đó với những giọt nhỏ vi thể (micro-goutelettes) vẫn ở rất lâu trong không khí. Điều đó gợi ý rằng sự truyền sẽ là hiếm hơn nhiều. Đó cũng là một virus à ADN (matrice của tất cả những tế bào của một organisme), chứ không phải virus à ARN (cách mà các gène biểu hiện) như coronavirus. Vậy có ít biến dị hơn. Vậy đó là một tin vui như tin vui biết rằng bệnh này gây triệu chứng.Vấn đề lớn của coronavirus, đó là có nhiều người không triệu chứng truyền virus một cách vui vẻ nhưng không biết rằng họ bị nhiễm. Trong trường hợp ở đây, chỉ cần tự cách ly vài tuần là đủ. Vậy không phải hoảng sợ.

4. Bỉ có những vaccin không ?
Bỉ đã có hơn 3.000 liều, và Bộ trưởng y tế cộng đồng liên bang Frank Vandenbroucke, vừa mua thêm 30.000 liều, sẽ được giao vào mùa thu. Vaccin này đã được chấp thuận bởi Cơ quan dược phẩm châu Âu. Đó là Imvanex, của công ty Bavarian Nordic, ở Đan mạch. « Điều nảy muốn nói, xét vì sự hiếm hoi hiện nay, rằng phải sử dụng các liều đúng đối tượng, thí dụ, nhất là cho những người sống chung quanh những người bị nhiễm, nhà miễn dịch học của ULB đã giải thích như vậy. Đó là nhất là điều mà người ta gọi là «ring vaccination», nghĩa là ta bảo vệ những người ở chung quanh những kẻ đã mắc phải bệnh. Chúng ta hãy ghi chú rằng ngày 18/7, Commission européenne đã mua được 54.000 liều của vaccin, nâng vaccin mua được cho các quốc gia thành viên lên hơn 160.000 liều.
Sau cùng, ngoài vaccin, một thuốc chống virus cũng có để sử dung : Tecovirimat. Tuy nhiên, ta biết rằng sự sử dụng các thuốc chống virus có tính chất gây nên đề kháng. Vậy ta không dùng chúng một cách đại trà.»

5. Tính hiệu quả của vaccin này là gì ?
Sự tiêm chủng bảo vệ một cách hiệu quả trong thời gian dài hạn, bà giáo sư đại học đã nhấn mạnh như vậy. «Tôi phải nhắc lại rằng, cho mãi đến năm 1976, hoặc 4 năm sau khi triệt trừ bệnh đậu mùa người trên thế giới, tất cả mọi người đều được tiêm chủng với virus của vaccine, nghĩa là virus của bệnh đậu mùa bò (variole de la vache) vốn đã gây những bệnh hiền tình ở người. Ta đã đat được điều đó bởi vì BS Edward Jenner đã quan sát thấy rằng những nông gia vắt sữa bò nói rằng sau khi họ đã bị đậu mùa bò họ sẽ không bị đậu mùa người nữa. Quả đúng như vậy. Đó là khởi đầu của sự tiêm chủng thế giới đối với một căn bệnh đã gây chết 300 triệu người vào đầu thế kỷ XX. Tỷ lệ gây chết (tỷ lệ tử vong trong số những người bị nhiễm) khi đó là 30%, so với 3 đến 6% những năm qua đối với đậu mùa khỉ. »
Để chống lại đậu mùa khỉ, ta luôn luôn sử dụng virus Ankara trong Imvanex. Đó là một dạng sống nhưng được làm giảm độc lực của virus của bệnh đậu bò (vaccine). Ngoài ra nó đã được biến đổi để không thể tăng sinh. Đối với tất cả những người đã được tiêm chủng chống đậu mùa người, ta nói rằng tỷ lệ bảo vệ khoảng 85%. Những bài báo khoa học chỉ cho chúng ta rằng điều đó bảo vệ chúng ta suốt đời. Ở những người được tiêm chủng hay bị nhiễm 80 năm trước, ta đã luôn luôn tìm thấy những kháng thể và những tế bào của hệ miễn dịch được kích hoạt. Đó là điều sẽ làm giảm những triệu chứng để ngừa bệnh đậu mùa khỉ. Vậy hôm nay ta nói chu yeu cần bảo vệ các trẻ em, bởi vì chúng đã không từng bị nhiễm cũng như không được tiêm chủng, ở Hoa Kỳ, bệnh đậu mùa khỉ đã được chẩn đoán ở hai trong số những trẻ em này.»
(LE SOIR 25/7/2022)

IV. BỆNH ĐẬU MÙA KHỈ : AI SẼ NHẬN VACCIN ?
Virus của bệnh đậu mùa khỉ (hay monkeypox) thuộc về họ của những orthopoxvirus, như virus của bệnh đậu mùa, dễ lây và gây chết người hơn, đã được trừ triệt vào năm 1980. Được phát hiện lần đầu tiên trên những con khỉ củaphòng thí nghiệm ở Congo vào năm 1958, virus monkeypox (MPXV) là một zoonose, nghĩa là nó được truyền từ động vật sang người. Một trường hợp đầu tiên ở người đã được phát hiện vào năm 1970.

Vào thứ hai 25/7 này, Commission européenne đã chấp thuận một vaccin của tập đoàn dược phẩm Bavarian Nordie chống sự lan tràn của bệnh đậu mùa khỉ. Autorité européenne de préparation et de réaction aux urgences sanitaires (Hear) đã mua cho Liên hiệp châu Âu 110.000 liều của những vaccin này. Những chuyển giao hàng đầu tiên sẽ đến các nước mà ở đó số những trường hợp tăng cao, như Tây ban nha, Đức, Bồ đào nha và Bỉ.

1.Tôi có được bảo vệ nếu tôi đã được tiêm chủng chống bệnh đậu mùa ?
Nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng một sự tiêm chủng trước đây chống bệnh đậu mùa mang lại một sự bảo vệ chéo 85% chống lại bệnh đậu mùa khỉ và rằng nó cho phép làm giảm những triệu chứng của bệnh (sốt, sưng hạch, những ban da…)

2. Làm sao biết là tôi đã được tiêm chủng hay không ?
Tất cả những người sinh ra ở Bỉ trước 1976 (và đôi khi ngay cả đến đầu những năm 80) đã được tiêm chủng chống bệnh đậu mùa. Một vòng tròn nâu nhạt ở phần cao của cánh tay nói chung chứng tỏ điều đó. Nhưng đôi khi, stigmate này đã giảm đi với thời gian. Nếu không có sẹo, hầu như không thể xác định ta đã được chủng hay không, bởi vì tỷ lệ kháng thể rất khó đo, Yves Van Laethem, chủ tịch của section vaccination ở Conseil supérieur de la Santé, đã nói như vậy. Nhưng một điều chắc chắn : virus là dễ lây và nguy hiểm (30 đến 40% những bệnh nhân chết vì nó) đến độ người ta rất sợ và đi tiêm chủng !

3. Có những vaccin thích ứng không ?
Những vaccin chống bệnh đậu mùa đã tiến triển nhiều. Những vaccin thuộc thế hệ thứ nhất và thứ hai chứa virus của bệnh đậu bò (vaccine), một virus gần giống virus của đậu mùa, có khả năng tạo miễn dịch những người được chủng bằng cách gây một bệnh rất được giảm nhẹ so với bệnh đậu mùa. Nhưng hai vaccin này có những nguy cơ bị những tác dụng phụ (viêm não, bệnh đậu bò tiến triển hay toàn thể, những biến chứng tim…) và, từ lúc mà bệnh đã được trừ tiệt, những lợi ích của sự tiêm chủng không cao hơn nguy cơ bị nhiễm bệnh đậu mùa.

Một vaccin mới đây, được gọi là thế hệ thứ ba, đã được hiệu chinh bởi laboratoire Đan Mạch Bavarian Nordic. Được cho phép từ 2013 để chống lại bệnh đậu mùa cổ điển trong Liên hiệp châu Âu, vaccin được thương mãi hóa dưới tên Imvanex ở châu Âu, vừa nhận được một sự mở rộng sử dụng chống lại bệnh đậu mùa khỉ.

Đó là một vaccin sống được làm giảm độc lực (Ankara virus) và được biến đổi để không tăng sinh trong những tế bào người, nhà dịch tễ học Muriel Moser (ULB) đã giải thích như vậy.
Những tác dụng phụ thường gặp nhất liên kết với sự cho vaccin này là không nghiêm trọng. Vì nó không tăng sinh (non réplicatif), nên vaccin phù hợp với những người suy giảm miễn dịch hay những bệnh nhân VIH.

4. Ai sẽ được chủng ?
Vì lẽ số lượng giới hạn của vaccin có để sử dụng ở Bỉ (3.000 liều vào lúc này, trong khi 30.000 được dự kiến vào mùa thu này), nên những điều kiện chặt chẽ đã được áp đặt để cho chúng trong một trong số 9 hopital de référence. Thuộc diện ưu tiên : nhân viên điều trị và những người suy giảm miễn dịch sau một tiếp xúc có nguy cơ rất cao (tiếp xúc tình dục hay tiếp xúc da với da với một người bị nhiễm). Một cách lý thởng vaccin được cho trong vòng 4 ngày sau khi phơi nhiễm. Trên nguyên tắc, những người được chủng chống bệnh đậu mùa cổ điển không nhận vaccin mới (ngoại trừ trong trường hợp những rối loạn của hệ miễn dịch).
(LE SOIR 26/7/2022)

V. BỆNH ĐẬU MÙA KHỈ : KHOẢNG 14.000 NGƯỜI ĐƯỢC TIÊM CHỦNG Ở PHÁPChiến dịch tiêm chủng chống đậu mùa khỉ gia tốc ở Pháp. Hơn 14.000 người đã nhận ít nhất một mũi tiêm vaccin Imvanex, được sản xuất bởi hãng dược phẩm Đan Mạch Bavarian Nordic, Bộ trưởng y tế Franois Braun, đã cho biết như vậy hôm 2/8. Con số này đã tăng gấp đôi trong một tuần, nhất là nhờ mở một trung tâm tiêm chủng trong quận 13 của Paris, với mục tiêu 2000 mũi tiêm mỗi tuần. Một trung tâm tương tu sẽ được mở trong một thời gian rất gần ở Marseille, theo bộ trưởng.

«Chúng tôi sẽ chủng tất cả những ai mong muốn điều đó », François Braun đã muốn trấn an như vậy trước các dân biểu, trong khi giới hữu trách y tế là cái đích của nhiều chỉ trích vì chiến dịch tiêm chủng đã bắt đầu rất chậm. Chúng tôi có đủ vaccin để tiêm chủng toàn bộ population cible, được ước tính 250.000 người theo Bộ y tế. 42000 liều đã được giao cho các trung tâm tiêm chủng. Nhưng nhiều người luôn luôn báo cáo những khó khăn để có được một lấy hẹn mặc dầu 136 trung tâm đề nghị tiêm chủng chống đậu mùa khỉ. Bộ trưởng đã đảm bảo tìm kiếm tất cả những phương tiện để giảm thời hạn tiếp cận vaccin ».
(LE MONDE 5/8/2022)

VI. BỆNH ĐẬU MÙA KHỈ : SỐ NHỮNG TRƯỜNG HỢP TRONG PHẦN CÒN LẠI CỦA THẾ GIỚI RẤT CÓ THỂ BỊ ĐÁNH GIÁ THẤP
Bản đồ của CDC (Center for Disease Control and Prevention) của Hoa Kỳ rất là soi sáng: bệnh đầu mùa khỉ đã lưu hành từ lâu trong 6 nước của Trung Phi và Tây Phi : Cộng hòa dân chủ Congo, Congo (Brazzaville), Cọng hòa trung phi, Cameroun, Nigeria và Ghana. Trong những quốc gia này, 243 trường hợp đã được báo cáo năm nay. Nhưng 16.593 trường hợp vừa được ghi nhận trong 68 nước chưa từng biết căn bệnh này cho đến khi đó.

5 quốc gia đã khai báo nhiều trường hợp nhất là Tây Ban Nha (3.125), Hoa Kỳ (2.890), Đức (2.268), Vương quốc Anh (2.228) và Pháp (1.567). Châu Âu, đặc biệt bị ảnh hưởng, dường như là tâm điểm của dịch bệnh mới này : những trường hợp đầu tiên đã được phát hiện ở Londres vào đầu tháng năm, liên quan với một người đến từ Nigeria.

MỘT CĂN BỆNH ÍT ĐƯỢC CHỦ Ý ĐẾN
Londres đã phát khởi một báo động quốc tế hôm 16/5 : ngày hôm sau, Portugal đã loan báo rằng 3 trường hợp đã được khám phá ở Lisbonne, Madrid đồng thời trong cùng ngày đã phát hiện 8 trường hợp, tất cả trong cộng đồng đồng tính luyến ái nam. Nhưng nhiều trường hợp cũng đã được phát hiện ở Canada, Úc, Nigeria, Israel, Ba tây và Mexique.
Và số những trường hợp rất có thể bị đánh giá thấp khắp nơi trên thế giới, nhất là do thiếu test. Và trong nhiều nước do stigmatisation của quần thể đồng tính luyến ái, rất bị ảnh hưởng bởi căn bệnh này.

« Trong khi dịch bệnh lan tràn, lời kêu gọi tăng cường thực hiện những biện pháp nhắm vào những quần thể bị ảnh hưởng nhất đã gia tăng mạnh mẽ, tổng giám đốc y tế của OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus đã chủ trương như vậy. « Bất hạnh thay, thông tin mà các quốc gia Trung phi và Tây phi chia sẻ với OMS rất là hạn chế. Sự không thể định lượng tình hình dịch bệnh trong vùng này làm phức tạp một cách đáng kể khả năng thiết đặt những can thiệp nhằm kiểm soát căn bệnh này, đã bị lãng quên về mặt lịch sử.»

Trong khi bệnh đậu mùa khỉ đã lưu hành từ nhiều thập niên trong những nước châu phi này, các chuyên gia đã cố báo động các chính quyền về mối nguy hiểm tiềm năng mà căn bệnh này đặt ra cho phần còn lại của thế giới, nhưng họ không được lắng nghe.

Đó không phải là lần đầu tiên mà căn bệnh này lan tràn ngoài châu Phi : nó đã lưu hành ở Hoa Kỳ vào năm 2003, một lần đầu tiên ngoài lục địa châu Phi, theo CDC. Khoảng vài chục trường hợp đã được báo cáo ở Midwest : căn bệnh đã được truyền bởi những chien de prairie, những con chó này chính chúng bị nhiễm bởi những động vật gặm nhấm đến từ Ghana.
(LE SOIR 25/7/2022)

VII. ĐẬU MÙA KHỈ KHÔNG PHẢI LÀ MỘT VIRUS GAY
Mặc dầu virus hôm nay lưu hành chủ yếu trong cộng đồng của những người đàn ông có những quan hệ tình dục với những người đàn ông, nhưng nó có thể gây bệnh những người khác.

Phần lớn của khoảng 16.000 trường hợp đậu mùa khỉ được báo cáo hiện nay trên thế giới, cũng như ở Bỉ (vào lúc này có 311 trường hợp), liên quan những người đàn ông có những quan hệ với những người đàn ông (HSH) : theo OMS, 99,5% những bệnh nhân, đã cho biết giới tính của mình, là những đàn ông, trong khi 60% những người đã cho biết orientation sexuelle của mình đã được nhận diện như là những người đồng tính luyến ái hay bisexuel.

« Nếu ta nghe nói nhất là về những trường hợp đậu mùa khỉ ở những người đàn ông có những quan hệ tình dục với những người đàn ông, đó có lẽ bởi vì nhóm quần thể này nói chung nhờ nhiều hơn những săn sóc y tế, tuy nhiên OMS đã nói rõ như vậy. Những ban da có thể được biểu hiện, ngoài những triệu chứng khác như sốt hay sưng hạch, giống với những bệnh lây nhiễm bằng đường sinh dục khác (herpès hay giang mai), điều này có thể giải thích tại sao một số trường hợp nào đó được phát hiện trong những centre de santé sexuelle, vả lại người ta sợ rằng số thật sự của những người bị nhiễm bị đánh giá thấp. Nhưng đó không hề là một virus gay.

ĐÓ KHÔNG PHẢI LÀ MỘT BỆNH LÂY NHIỄM BẰNG ĐƯỜNG SINH DỤC
« Đó không phải là một bệnh lây nhiễm bằng đường sinh dục (IST : infection sexuellement transmissible), cũng không phải là một bệnh chỉ xảy ra ở những người đồng tính luyến ái, mặc dầu quả đúng rằng cộng đồng là tương đối khép kín và những tiếp xúc gần mang lại một khung cách hoàn hảo để truyền bệnh, điều đó đã có thể làm dễ sự khuếch tán của bệnh giữa những partenaire đàn ông, Valentin Blaison, phụ trách projet và nhân viên của ASBL Ex Aequo, hoạt động trong phòng ngừa các bệnh lây nhiễm qua đường sinh dục của những người đồng tính luyến ái đã nói như vậy. Điều này chưa kể đến những tụ tập lớn ở châu Âu đã mang lại cho virus những điều kiện để lan tràn, do cọ xát với da bị nhiễm, nhưng cũng do nước dãi, những giọt nhỏ hay quần áo.
(LE SOIR 26/7/2022)

VIII. NHỮNG BIẾN THỂ MỚI LÀM THẤT BẠI NHỮNG KHÁNG THỂ ĐƠN DÒNG
Các biến thể càng xuất hiện, tính hiệu quả của các kháng thể phát triển chống những biến thể trước càng tiêu tan.

Một làn sóng không biết là lần thứ mấy dồn dập lên châu Âu. Những loại thuốc, những kháng thể đơn dòng, cạn kiệt khi cố theo, một cách vô ích, những biến thể mới mà virus không ngừng rèn luyện chống lại chúng ta. Những vaccin, chúng cũng mất tính hiệu quả khi những biến thể mới này ngày càng xung trận. Tóm tắt, cuộc chiến giữa 7,9 tỷ người và virus chịu trách nhiệm Covid-19, SARS-CoV-2, sa lầy trong một cuộc chiến chiến hào.

Thật vậy, phần lớn các kháng thể đơn dòng được phát triển chống lại vài chủng của virus đã thấy tính hiệu quả của các kháng thể tiêu tan khi chống lại những chủng tiếp theo. Kết quả : những người dễ bị thương tổn nhất sợ nằm « trong một ngõ cụt điều trị », Yvanie Caillé, người sáng lập hiệp hội Renaloo đã nói như vậy. Những bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch nặng (những người được ghép, bị lọc thận, những người bị ung thư hay bị những bệnh tự miễn dịch), đặc biệt, là có nguy cơ rất cao bị những thể nặng của Covid-19 ; họ thường đáp ứng

kém với sự tiệm chủng và có sử dụng một arsenal thérapeutique nghèo đi ; trong trường hợp lây nhiễm, tỷ lệ tử vong của họ tăng cao.
Một trong những chìa khóa của sự thành công của SARS-CoV-2 : nó được vũ trang bởi những biến dị mới làm vẹo cái đích chính mà những kháng thể này nhận biết, protéine Spike (spicule) cắm tua tủa bề mặt của virus. Do đó, SARS-CoV-2 thoát khỏi các kháng thể, trở nên không hiệu lực.
«COURSE A L’ÉCHALOTE»
« Đó là một course à l’échalote, Etienne Decroly, virologue ở CNRS ở đại học Aix-Marseille, đã chứng thực như vậy. Từ hai năm nay, tất cả những biến thể mới của SARS-CoV-2 có khuynh hướng thoát (một phần hay hoàn toàn) những kháng thể trung hòa (anticorps neutralisants).» Điều đó, dầu cho đó là những kháng thể gây nên bởi tiêm chủng, bởi một nhiễm tự nhiên hay được phát triển bởi những nhà công nghiệp dược phẩm. Không một lý đó nào để điều đó dừng lại : Đó là tiến trình tự nhiên của sự tiến hóa, làm dễ sự chọn lọc những biến thể có được một lợi thế cho phép chúng lan tràn.
Những biến thể BA.4 và BA.5 của Omicron, từ nay chiếm đa số ở Pháp, không thoát quy tắc này. « Arsenal của các kháng thể luôn luôn có năng lực trung hòa chúng giảm dần đi như peau de chagrin, giáo sư Olivier Schwartz, phụ trách unité virus và immunité của Viện Pasteur ở Paris, đã chứng thực như vậy. Cả một loạt các kháng thể đã mất tính hiệu quả của chúng chống lại BA.4 và BA.5 và đã được rút ra khỏi thị trường.» Lỗi ở một biến dị mới, được gọi là «f486», mà hai biến thể này có được trong protéine Spike.



Vài trong số những kháng thể này không sống lâu. Thí dụ điển hình là Ronapreve, một cocktail của hai kháng thể của những hãng dược phẩm Roche-Regeneron. Hiệu quả chống biến thể Delta, đã gây những làn sóng của mùa hè và mùa thu 2021 ở Pháp, nó đã trở nên bất lực chống Omicron ngay khi Omicron đến, vào tháng 12 ở Pháp.
Những kháng thể vẫn hiệu quả chống lại BA.4 và BA.5 là gì ?

Một trong số chúng, Xevudy (sotrovimab, GSK), tỏ ra hiệu quả thấp chống BA.2, BA.4 và BA.5 trong những test in vitro, trong khi chúng trung hòa tốt những biến thể trước, Olivier Schwartz đã quan sát như vậy. Hoạt tính thấp này phải chăng được thể hiện, ở những người bị nhiễm bởi BA.5 bởi một hiệu quả chống virus ?.Ta thiếu những dữ liệu lâm sàng để trả lời.»

Có cocktail những kháng thể khác, Evusheld (tixagévimab/cilgavimab, AstraZeneca). Hiệu quả chống Delta, cocktail này giữ một hoạt tính trung hòa đối với Omicron, nhưng kém hơn. Sự mất một phần hoạt tính đã được chứng thực ngay khi BA.1, version thứ nhất của Omicron, đến. Rồi BA.2 xuất hiện : Evuscheld đã hiệu quả chống biến thể này hơn chống BA.1. Hôm nay, cocktail các kháng thể này «cho thấy một năng lực trung hòa tương đương lên BA.4 và BA.5, Olivier Schwartz đã ghi chú như vậy.
Vào lúc này, phối hợp của hai kháng thể này được chuẩn thuận bởi HAS để sử dụng phòng ngừa ở những bệnh nhân không bị nhiễm nhưng có một nguy cơ cao bị một thể nặng và đáp ứng tồi với sự tiêm chủng. Khi đó nó được tiêm mỗi 6 tháng. Để chống lại Omicron, HAS chủ trương tăng gấp đôi liều của Evushed, ban đầu được sử dụng chống Delta.
Nhưng, trong sử dụng phòng ngừa này, Evushed vẫn rất ít được sử dụng. « Trong khi 200.000 người suy giảm miễn dịch có chỉ định, chỉ 30.000 liều của thuốc điều trị này đã được tiêm cho họ. Tuy vậy, Nhà nước đã mua 150.000 liều, Yvanie Caillé đã lấy làm tiếc như vậy. Vài thầy thuốc do dự kê đơn nó. Họ cũng tự hỏi về tính hiệu quả tồn dư của nó chống lại BA.5 »
 Vào lúc này, một kháng thể đơn dòng duy trì một hoạt tính chống virus mạnh chống BA.5 : đó là bebtelovimab.

« Với liều rất thấp, nó rất hiệu quả chống lại BA.5 in vitro, hiệu quả hơn Evushed nhiều », Olivier Schwartz đã ghi chú như vậy. Vấn đề : loại thuốc này không có ở châu Âu. Hãng dược phẩm thương mãi hóa nó, Lilly, đã không xin giấy phép sử dụng đối với bebtelovimab ở ngoài Hoa Kỳ.
Trên phạm vi thế giới, « cầu vẫn thấp », công nghiệp dược phẩm đã biện minh như thế với APM. Không có khá dữ liệu và Lilly thích dành chúng cho Hoa Kỳ hơn, giáo sư Yazdan Yazdanpanah, giám đốc của Agence nationale de recherche sur le sida et les hépatites virales-maladies infectieuses émergente (ANRS-MIE), đã nói như vậy.
«Lúc từ chối thương mãi hóa bebtelovimab ngoài Hoa Kỳ, Lilly tước mất những bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch nặng của phần còn lại của thế giới thuốc duy nhất rất hiệu quả chống lại những biến thể mới của SARS-CoV-2 và làm lâm nguy mạng sống của họ, hiệp hội Renaloo đã báo động như vậy.Hiệp hội yêu cầu hãng Lilly «cho phép không chậm trễ tiếp cận bebtelovimab tất cả những bệnh nhân ở Pháp cần đến nó và yêu cầu giới hữu trách y tế Pháp và châu Âu thực hiện đầy đủ vài trò của mình để bảo đảm sự tiếp cận sinh tử này». Ngày 24/6, ANRS-MIE cũng đã yêu cầu nhà nước thiết đặt một cách nhanh chóng tất cả những biện pháp có thể để thuyết phục hãng dược phẩm đặt sản phẩm này dưới quyền sử dụng ở châu Âu và ở Pháp.

PAXLOVID, ÍT ĐƯỢC SỬ DỤNG
Hoạt tính phù du của các kháng thể, quả đúng như vậy, không tạo điều kiện cho sự phát triển công nghiệp của chúng. Các hãng dược phẩm khó đánh giá thị trường thật sự của những loại thuốc này, Etienne Decroly đã nói như vậy. Phải chăng chúng sẽ hiệu quả trong 6 tháng ? Sáu năm ? Sự không chắc chắn này ảnh hưởng lên những đầu tư.»
Hy vọng dựa trên một hướng mới : nghiên cứu những kháng thể được gọi là có «kháng phổ rất rộng». «Những kháng thể này nhắm vào một vùng đặc biệt của protéine Spike của SARS-CoV-2, vùng «RBD», Olivier Schwartz đã giải thích như vậy. Vùng này tiến hóa ít xét vì vai trò thiết yếu của nó : đó là chìa khóa cho phép virus mở ổ khóa của những tế bào người và đi vào bên trong.»
Bebtelovimab là một trong những đại diện đầu tiên của họ của những kháng thể này. Nó tiếp tục, thật vậy, liên kết với những protéine Spike biến dị của những biến thể khác nhau, và trung hòa chúng. Nó sẽ vẫn hiệu quả chống lại những biến thể tương lai sẽ xuất hiện ? Chỉ tương lai sẽ nói điều đó.

Trong lúc chờ đợi, các chuyên gia nhấn mạnh vào lợi ích của một vũ khí điều trị khác : Paxlovid (Pfizer), một thuốc chống virus, ức chế một bộ máy thiết yếu (một protéase) của chu kỳ sống của SARS-CoV-2. Được chỉ định ở những người bị nhiễm có một nguy cơ cao làm một thể nặng, nó phải được cho, bằng đường miệng, một ưu điểm lớn, trong 5 ngày theo sau sự xuất hiện của những triệu chứng. Và làm giảm mạnh nguy cơ nhập viện và tử vong.

Những thuốc chống virus này cũng rất ít được sử dụng. «Mặc dầu sự kê đơn bởi các thầy thuốc đã được đơn giản hóa. Nhưng viec nhờ đến thuốc này nếu cần là thật sự quan trọng, Yazdan Yazdanpanah đã nhấn mạnh như vậy. Nhưng Paxlovid có một điểm yếu : những chống chỉ định của nó. Nó tương tác với một protéase của chu kỳ sống của SARS-CoV-+2. Được chỉ định ở những người bị nhiễm có một nguy cơ cao làm một thể nặng, nó phải được cho, bằng đường miệng, một ưu điểm lớn, trong 5 ngày theo sau sự xuất hiện của những triệu chứng. Và làm giảm mạnh nguy cơ nhập viện và tử vong.

Những thuốc chống virus này cũng rất ít được sử dụng. « Mặc dầu sự kê đơn bởi các thầy thuốc đã được đơn giản hóa. Nhưng việc nhờ đến thuốc này nếu cần là thật sự quan trọng », Yazdan Yazdanpanah đã nhấn mạnh như vậy. Nhưng Paxlovid có một điểm yếu : những chống chỉ định của nó. Thật vậy, nó tương tác với nhiều loại thuốc khác, mà, đó là điều nghịch lý, những thuốc này thường được sử dụng bởi những người dùng nó. Cuộc chiến đấu chống lại virus này nhất thiết là phức tạp.
(LE MONDE 6/7/2022)

IX. NHỮNG NHÀ CHẾ TẠO VACCIN TÌM MỘT CÔNG THỨC NHẮM VÀO CÁC BIẾN THỂ BA.4 VÀ BA.5
Vào khi nào có một vaccin chống Covid-19 thích nghi với những biến thể BA.4 và BA.5 ? Trong khi sự trở lại của dịch bệnh gia tăng gần như khắp nơi trên thế giới, câu hỏi về sự hiệu chính một công thức mới nhắm một cách đặc hiệu biến thể Omicron và những sous-lignage phổ biến nhất hiện nay của nó, BA.4 và BA.5, lại trổi dậy một cách mạnh mẽ trong những ngày qua.

Bởi vì mặc dầu các giới hữu trách y tế thế giới đều nhất trí nói rằng các vaccin hiện đang có sẵn, mặc dầu chỉ dựa trên chủng nguyên thủy của virus, vẫn tiếp tục mang lại cho những người được tiêm chủng, một bảo vệ quan trọng chống lại những thể nặng của Covid-19, nhưng cũng rõ ràng là tính hiệu quả của những vaccin này bị xói mòn đứng trước Omicron và những biến thể của nó. Một điều điều ghi nhận đặt vấn đề cho các chính phủ trên toàn thế giới về chiến lược vaccin cần phải theo để chống lại virus.

Họp ngày 28/6 để bàn bạc về điều đó, FDA đã khuyến nghị các hãng dược phẩm thích ứng những liều nhắc lại của vaccin được chế tạo để chống Omicron, với những biến thể mới nhất, BA.4 và BA.5, để tránh không để các công thức mới trở nên lỗi thời quá nhanh vì sự tiến hóa nhanh của virus.

Đối với các hãng dược phẩm, một cuộc chạy đua thật sự đối với các biến thể được bắt đầu. Đứng trước sự đi đến của Omicron, vào tháng 11/2021, BioN-Tech và đối tác của nó, Pfizer, cũng như đối thủ của chúng Moderna, những chef de file của thị trường của các vaccin chống Covid-19, đã bắt đầu cập nhật những vaccin của họ với sự đưa vào chủng mới (BA.4 và BA.5) này. Như thế BioNTech và Pfizer đã phát động những thử nghiệm lâm sàng đối với hai ứng viên vaccin này, một chỉ nhắm Omicron và vaccin kia được gọi là «bivalent», nghĩa là dựa vào hai chủng, nhắm đồng thời Omicron và chủng Vũ hán nguyên thủy của SARS-CoV-2. Moderna cũng đã bắt đầu phát triển một vaccin de rappel bivalent phối hợp hai chủng này.

NHỮNG THỬ NGHIỆM DỰA TRÊN BA.1
Nhưng tất cả chúng đều dựa trên biến thể BA.1, biến thể sau cùng được biết vào thời kỳ đó. Nếu các kết quả mới được loan báo về những ứng viên vaccin này cho thấy một tính hiệu quả lớn hơn những vaccin hiện có trên thị trường, tuy nhiên chúng hiệu quả chống BA.1 hơn là chống BA.4 và BA.5. Các nhà chế tạo vaccin đã ra sức thực hiện một thích ứng mới của các sản phẩm của họ bằng cách đưa vào hai biến thể này, tuy nhiên phải cần nhiều tháng, xét vì những thời hạn chấp thuận đúng quy chế và sản xuất, trước khi chúng có thể sử dụng. Novavax mới đây đã chỉ rằng vaccin của hãng nhắm BA.4 và BA.5 chỉ có thể sử dụng vào tam cá nguyệt thứ tư. Hãng Sanofi của Pháp, đã báo cáo vào tháng sáu những kết quả chứng rõ chống Omicron và những biến thể của nó đối với ứng viên vaccin bivalent nhắm biến thể Beta, đang còn được đánh giá bởi giới hữu trách y tế châu Âu.
(LE MONDE 6/7/2022)

X. MẶC DẦU RẤT ĐƯỢC TRÔNG CHỜ, VACCINCHO BẰNG ĐƯỜNG MŨIVẪN KHÔNG LUÔN LUÔN SẴN SÀNG

Khi nào thì những vaccin cho bằng đường mũi, có khả năng chặn sự truyền của Covid, sẽ có thể sử dụng được ? Hiện nay khoảng một tá phòng thí nghiệm đang ra sức nghiên cứu vấn đề này trên thế giới và 4 trong những laboratoire đạt giai đoạn ba và cuối của những thử nghiệm lâm sàng. Tuy nhiều điều đó có thể sẽ không đủ để có vũ khí này ngay rentrée sắp đến. Hai nhà miễn dịch nổi tiếng thế giới, Eric Topol và Akiko Iwasaki đã công bố một bài xã luận trong tạp chí Sciencc Immunology, kêu gọi các chính quyền tăng cường cố gắng của họ, với một sự tài trợ và sự hủy bỏ mọi chướng ngại về quy chế. Hội đồng khoa học Pháp cũng đã nhấn mạnh tầm quan trọng tiềm năng của những sản phẩm mới này.

Các vaccin cho bằng đường mũi ở người vẫn khá hạn chế. Chúng ta hãy nêu lên một vaccin chống cúm được sử dụng ở Hoa Kỳ và dành cho trẻ em, để tránh khỏi bị chích hơn là chuyện khác. Cho mãi đến nay, lợi ích của một vaccin cho bằng đường mũi không nhất thiết rõ rệt so với sự tiêm truyền thống đã chứng tỏ khả năng của nó. «Covid-19 chắc chắn đánh dấu một bước ngoặt về điểm này, Isabelle Dimier-Poisson, trách nhiệm équipe de recherche của Inrae và của đại học Tours, nghiên cứu cho một ứng viên vaccin nasal của Pháp (được dự kiến sớm nhất 2025) đã ghi chú như vậy.
« Ưu điểm của vaccin cho bằng đường mũi là khởi động một đáp ứng miễn dịch trực tiếp ở các niêm mạc. Vaccin cũng chặn virus ngay khi nó đến trong cơ thể, trái với những vaccin tiêm cơ, rất hiệu quả chống lại những thể nặng, nhưng để vi khuẩn đi vào trong cơ thể và không ngăn cản những lây nhiễm », Isabelle Dimier-Poisson đã giải thích như vậy. Cho đến nay những vaccin cho bằng đường mũi này, trái lại, có thể gây nên những tác dụng phụ ở các niêm mạc mũi gây bất lợi hơn những vaccin truyền thống. « Chúng tôi đã thực hiện nhiều tiến bộ về điểm này, Isabelle Dimier-Poisson đã đảm bảo như vậy. Đối với ứng viên vaccin nasal của chúng tôi, chúng tôi không sử dụng virus làm giảm độc lực, nhưng một tachnologie nhằm tránh mọi quá trình viêm.» Technologie được sử dụng bởi équipe của Inrae và của đại học Tours là công nghệ của các protéines recombinantes, cũng như những vaccin cạnh tranh ở giai đoạn 3 của chúng.
Các nhà khoa học đã xác định mục tiêu nhiều protéine của virus, tái sản xuất chúng trong phòng thí nghiệm và sau đó cho chúng vào trong mũi nhờ một embout đặc biệt. Những protéine này được chứa trong những nanocarrier (nanoporteur) biodégradable, sẽ nhắm đích những tế bào chủ yếu của hệ miễn dịch. « Vậy đích của chúng tôi là rộng hơn protéine Spike nhiều, Isabelle Dimier-Poisson đã nói như vậy. Nhất là những protéine đã không biến đi từ khi virus xuất hiện. Dieu này cho phép vaccin của chúng tôi hiệu quả không những trên những biến thể hiện có, mà còn những biến thể sẽ xuất hiện trong tương lai. »
(LE MONDE 27/7/2022)
Đọc thêm :
 – TSYH số 588, bài số 3
 – TSYH số 586, bài số 3

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(5/8/2022)



Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

1 Response to Thời sự y học số 610 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Thời sự y học số 612 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s