Thời sự y học số 579 – BS Nguyễn Văn Thịnh

Hôm thứ tư 16/6, 27 nước châu Âu đã cho phép dân Mỹ trở lại Cựu lục địa.

1. LIÊN HIỆP CHÂU ÂU DẦN DẦN MỞ LẠI BIÊN GIỚI

Joe Biden vừa mới từ giã Bruxelles, sau hội nghị thượng đỉnh Châu Âu-Hoa Kỳ, nhân dịp này hai đối tác đã loan báo một sự hưu chiến trong cuộc xung đột AirBus-Boeing, thì 27 nước của Liên Hiệp châu Âu cho phép các khách du lịch Hoa Kỳ trở lại trên Cựu Lục Địa. Thật vậy, hôm thứ tư 16/6 EU đã mở rộng danh sách của các nước, cho đến khi đó bao gồm Nhật, Úc, Israel, Tân Tây Lan, Rwanda, Singapour, Nam Triều tiên và Thái Lan, mà các kiều dân có thể du lịch trong Liên Hiệp châu Âu, dầu động cơ của sự xê dịch là gì. Và đã thêm vào danh sách Hoa Kỳ, nhưng cũng Albanie, Liban, Bắc Macédoine, Serbie, Đài Loan, Hongkong và Macao.

Liên Hiệp châu Âu, đã đóng cửa biên giới ngoại địa đối với những du khách không thiết yếu vào tháng ba 2020, dần dần mở cửa lại, lúc sắp đến mùa hè và những ngày nghỉ lớn. EU quyết định tùy theo tình hình dịch tễ (tỷ lệ mắc bệnh phải dưới 75 trường hợp Covid-19 đối với 100.000 dân trong 14 ngày vừa qua) của nước thứ ba, tùy theo tiến độ của chiến dich tiêm chủng của nó, tùy theo số lượng các test được thực hiện, hay độ tin cậy của các dữ liệu. Dầu Vương Quốc Anh hội đủ các tiêu chuẩn này, nhưng người Anh vẫn bị cấm lưu trú ở châu Âu, ngoại trừ những voyage thiết yếu. Tình hình không được ổn định ở Anh. Ở đó ta chờ đợi để thấy rõ ràng hơn tiến triển của các biến thể trước khi phát biểu, một nhà ngoại giao đã giải thích như vậy.

Nhưng, ngay cả nếu các biên giới châu Âu được mở trở lại với những du khách Mỹ hay Liban, không gì ngăn cản các quốc gia thành viên áp đặt cho họ một test hay một quarantaine. Còn về những người Mỹ, Bruxelles đang thảo luận với Washington cho một sự công nhận lẫn nhau các certificat sanitaire, cho phép người giữ nó chứng tỏ rằng họ đã được tiêm chủng, được trắc nghiệm âm tính hay được tạo miễn dịch sau khi đã mắc phải virus, và cho phép người này đến châu Âu không hạn chế.

Những công dân đến từ những nước thứ ba không nằm trên danh sách này cũng có thể du lịch châu Âu nếu họ đã được tiêm chủng bởi một trong những vaccin đã được cho phép bởi Cơ quan dược phẩm châu Âu (Pfizer-BioNTech, Moderna, AstraZeneca, Johnson & Johnson). Nhưng họ vẫn chịu những hạn chế được quyết định bởi các quốc gia thành viên.

32% NHỮNG NGƯỜI CHÂU ÂU ĐƯỢC TIÊM CHỦNG

Hôm thứ sáu 11/6, 27 nước châu Âu cũng đã quyết định những điều kiện đi lại trong EU. Những người được tiêm chủng chống Covid-19, với một trong 4 vaccin được cho phép, có thể, 14 ngày sau khi đã nhận liều thứ hai, du lịch ở châu Âu mà không phải chịu những test de dépistage hay quarantaine. Vào lúc này, hơn 300 triệu liều đã được tiêm trong EU và 32% những người châu Âu trên 18 tuổi được tiêm chủng hoàn toàn.

Trong khung cảnh này, Commission européenne đảm bảo rằng 27 nước châu Âu, theo dự kiến, sẽ nhận đủ các liều từ nay đến cuối tháng bảy để tiêm chủng, vào thời hạn này, 70% dân số trưởng thành. Và điều này, mặc dầu những chậm trễ của AstraZeneca (chỉ giao 100 triệu liều vào lục cá nguyệt đầu tiên thay vì 300 triệu liều dự kiến) và của Johnson& Johnson (vào lúc này, hãng dược phẩm Hoa Kỳ, mà EU dự kiến 55 triệu liều từ nay đến 30/6, đã chỉ giao 13 triệu).

Số phận của những người châu Âu không được tiêm chủng nhưng muốn đi lại trong châu Âu sẽ tùy thuộc vào tình hình y tế của quốc gia nguyên quán và những yêu cầu của nước muốn đến. Dẫu sao, sự thiết đặt của certificat sanitaire européen, 1/7, sẽ cho phép những người châu Âu, dầu họ được tiêm chủng, được tạo miễn dịch sau khi đã bị bệnh hay họ đã qua một test âm tính, đi từ một nước của EU qua một nước khác dễ dàng hơn. Vào lúc này, 14 nước thành viên (Bỉ, Luxembourg, Áo, Bulgarie, Tchéquie, Đan Mạch, Đức, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Croatie, Lituanie, Ba Lan, Estonie và Lettonie) đã bắt đầu phát những certificat Covid, qua trung gian của EU.

Tuy nhiên, nếu tình hình y tế lại suy thoái, 27 nước EU có thể đóng lại cửa biên giới ngoại địa cũng như nội địa.

 (LE MONDE 18/6/2021)

2. MÉTÉO, CÁC BIẾN THỂ, VACCINS : NHỮNG CÂU HỎI VẪN CÒN BỎ NGỎ

Trong khi khoảng 3000 trường hợp Covid được chẩn đoán mỗi ngày, xác suất để một cá thể bị nhiễm từ nay rất thấp, nhất là nếu người này được tiêm chủng. Những thông điệp về một sự trở lại cuộc sống bình thường có nguy cơ dẫn đến một sự nới lỏng quá nhanh của những phản xạ bảo vệ (réflexe de protection). Thế mà, để đối đầu mùa thu với nhiều may mắn thành công, điều chủ yếu là duy trì dịch bệnh ở mức thấp nhất chừng nào có thể được. Vì lẽ nhiều ẩn số về sự tiến triển của virus vẫn tồn tại.

MÙA HÈ : ĐỒNG MINH HAY KẺ THÙ

Khí hậu có một ảnh hưởng lên sự khuếch tán của virus, vài điều kiện nhiệt độ và độ ẩm trong không khí dường như lý tưởng cho sự lưu hành của nó bằng cách tạo điều kiện cho sự duy trì lơ lửng trong không khí của các aérosol vận chuyển nó. Société Predict, filiale của Météo-France, chuyên đánh giá các nguy cơ tự nhiên, ước tính chúng là 5 độ C và 70% độ ẩm. «Chỉ số của chúng tôi, định lượng những điều kiện thuận lợi cho sự lan truyền trong không khí, ở mức thấp nhất từ cuối tháng năm trên toàn lãnh thổ quốc gia, và dự kiến vẫn là như vậy trong những tuần đến », chủ tịch của công ty, Alix Roumagnac đã nói rõ như vậy.

Ngoài ra, mùa hè thuận lợi cho những hoạt động ngoài trời, ít nguy cơ bị lây nhiễm hơn. « Những công trình mô hình hóa (modélisation) đã phát hiện một sự giảm 50% sự lan truyền của virus vào mùa hè so với mùa đông, GS Arnaud Fontanet, trưởng đơn vị dịch tễ học của các bệnh mới phát khởi ở Viện Pasteur, đã nhấn mạnh như vậy. Tuy nhiên, ngay cả khi Covid lan truyền ít hơn vào mùa hè, tham số này tự nó sẽ không đủ để tránh sự trở lại của dịch bệnh.» Một sự tiếp tục mạnh mẽ trở lại của những tương tác xã hội, cũng như tính lây nhiễm lớn nhất của biến thể Delta, có thể làm phương hại lợi ích của một khí hậu khô và rực ánh mặt trời. Mùa hè năm 2020 đã không ngăn cản số sinh sản của virus đạt 1,3 (một người bị nhiễm trung bình làm lây nhiễm 1,3 người khác), điều này có lẽ đã làm để sự bùng phát trở lại sau này của dịch bệnh. Sau đó, Gabriel Birgand, pharmacien hygiéniste ở CHU de Nantes, đã phân tích : « Rất có thể rằng virus trở nên mùa, và trở lại vào mùa thu ».

SỰ ĐỘT PHÁ NÀO CỦA BIẾN THỂ ẤN ĐỘ ?

Olivier Véran đã muốn trấn an khi xác nhận rằng biến thể Delta chiếm từ «2 đến 4% của những trường hợp mới » ở Pháp, hoặc «50 đến 150 trường hợp mới mỗi ngày ». Tuy nhiên những con số này cần phải xét một cách thận trọng : chúng xuất phát từ một phương pháp được triển khai mới đây, nhằm tìm kiếm 3 biến dị trong đó một hiện diện trên biến thể Delta (L452R). Những biến dị này cũng hiện diện trên những biến thể khác và chỉ giải trình tự gène các mẫu nghiệm mới cho phép có một tưởng chính xác về tầm quan trọng của mỗi biến thể. Theo Santé publique France (giao các dữ liệu chậm trễ nhiều), vào ngày 25/5 biến thể Delta chiếm dưới 0,5% những trường hợpNhưng nhiều nước láng giềng, với những tỷ lệ tiêm chủng tương tự, đã cho thấy một sự hiện diện mạnh hơn của biến thể Delta. Đó là trường hợp của Tây Ban Nha (10%), của Đức (6%) và dĩ nhiên của Anh (90%), ở đây sự lan tràn đã bắt đầu sớm hơn.

(En Grande-Bretagne, le variant Delta semble si contagieux que le nombre de cas a doublé tous les onze jours depuis mai. Ici, un centre de vaccination à Bolton, le 9 juin)

Ở Anh, biến thể Delta dường như lây nhiễm mạnh đến độ số các trường hợp đã tăng gấp đôi mỗi 11 ngày từ tháng năm, vì virus được làm lan tràn bởi những người trẻ hơn, một nghiên cứu mới đây của Imperial College ở Londres đã đánh giá như vậy. Hon 11.000 trường hợp Covid-19 đã được thống kê hôm thứ năm 17/6 ở Anh, một kỷ lục từ tháng hai. Vẫn cần phải biết liệu Pháp có thể theo dõi khá tốt biến thể Delta để tránh một sự gia tăng lũy tiếng như sự gia tăng được phát hiện ở Anh và trong những nước khác như Hoa Kỳ, Moritz Gerstung, nhà nghiên cứu ở Institut de bio-informatique ở EMBL (Laboratoire européen de biologie moléculaire) đã giải thích như vậy. Tôi nghĩ rằng Vương quốc Anh đã chứng tỏ rằng biến thể Delta tiến triển rất nhanh và nhanh hơn biến thể Alpha (được gọi là anh). Mặc dầu chúng ta không hiểu tất cả những lý do, nhưng điều đó là một cảnh báo đủ đối với những nước khác.»

CÓ PHẢI SỢ SỰ XUẤT HIỆN CỦA NHỮNG BIẾN THỂ KHÁC ?

Đại dịch càng lan tràn, nguy cơ xuất hiện những biến thể mới càng gia tăng. Biến thể Delta đã sinh ra một dòng phụ (sous-lignage), AY-1, mang một biến dị bổ sung (K417N), được phát hiện vào tháng tư trong 11 nước (Ân độ, Népal, Hoa Kỳ, Anh quốc, Portugal, Ba Lan, Thụy Sĩ…). Nó được xếp loại như là anh cả của nó trong loại của các biến thể gây quan ngại (variants d’inquiétude) bởi OMS, bởi vì nó có thể gây lây nhiễm hơn biến thể lịch sử (variant historique) hay chống lại miễn dịch mà vài vaccin mang lại.

Để phát hiện rất sớm sự xuất hiện của những biến thể chưa biết, phải thực hiện nhiều giải trình tự gène (séquençage) của những mẫu nghiệm dương tính.« Tối thiểu từ 5% đến 10%, như ECDC (agence européenne des maladies infectieuses) đã khuyến nghị», Emma Hodcroft, chuyên gia dịch tễ học ở đại học Berne đã giải thích như vậy. Pháp mới đây đã đạt ngưỡng được khuyến nghị, bởi vì số những trường hợp mới đã giảm…Người ta dự kiến gia tăng sự theo dõi từ nay đến cuối tháng bảy, nhất là nhờ đến những phòng xét nghiệm tư. Ngoài ra nhiều biến thể có thể không được nhận thấy với những trắc nghiệm truyền thống. Điều đó là trường hợp của biến thể «breton» được nhận diện ở Lannion vào tháng ba vừa qua.

Những đe dọa này hẳn sẽ khiến các nước giàu giúp chủng ngừa những nước nghèo để làm giảm nguy cơ xuất hiện những biến thể mới. Nhưng châu Phụ gây quan ngại : số những trường .hợp mỗi tuần đã tiến triển 20% ở châu Phi, đạt 116.500 trường hợp đối với tuần lễ cuối 13/6, gần kỷ lục tháng bảy 2020 », OMS đã ghi chú như vậy. Và Cộng hòa dân chủ Congo, Namibie và Ouganda vừa « loan báo số lượng trường hợp mỗi tuần lớn nhất từ đầu đại dich»

PHẢI CHĂNG TIÊM CHỦNG SẼ ĐỦ ?

«Enjeu của những tuần đến, nếu ta muốn tránh một làn sóng dịch mới, đó là chúng ta tiếp tục, tiếp tục, tiếp tục đi tiêm chủng . Tiêm chủng, đó là bảo vệ cho mình ? Đó cũng là bảo vệ những kẻ khác, thủ tướng đã nhấn mạnh như vậy. Và Jean Castex loan báo 3 con số cần phải đạt được cuối tháng tám để hạn chế tối đa nguy cơ của một bùng phát dịch trở lại lúc tựu trường : 40 triệu người được sơ chủng (primo-vaccinés), 35 triệu với một sơ đồ tiêm chủng hoàn toàn và 85% những người trên 50 tuổi, và những người trưởng thành bị những bệnh nền đã nhận liều đầu tiên. Hiện giờ, khoảng trên 30 triệu người Pháp đã nhận ít nhất một liều, nhưng chỉ những người trên 70 tuổi vượt mốc 80% những người sơ chủng, 60% những người lứa tuổi 50 và 70% những người lứa tuổi 60.

Từ khi được đưa ra thị trường cuối năm 2020, người ta đã cho thấy rằng các vaccin chống Covid cho phép không những giới hạn một cách rất đáng kể nguy cơ bị những thể nặng, mà còn nguy cơ bị nhiễm cũng như truyền virus. Nếu vaccin AstraZeneca đã cho thấy những nhược điểm đối với những biến thể Beta và Delta, một nghiên cứu mới đây được thực hiện bởi Viện Pasteur đã cho thấy rằng các kháng thể trung hòa, được sản xuất bởi những người đã được tiêm chủng với hai liều vaccin Pfizer là hiệu quả đối với biến thể anh nhưng hơi ít hiệu quả hơn chống lại biến thể ấn độ. Tuy nhiên lợi ích của sự tiêm chúng có thể bị xét lại nếu một biến thể đề kháng với miễn dịch được phát triển và xuất hiện trong những tuần đến.

 (LE FIGARO 18/6/2021)

3. SỰ LƯU HÀNH CỦA BIẾN THỂ DELTA TIẾN TRIỂN TRONG NHIỀU NƯỚC.

Từ ba tuần nay, ở Anh số lượng những trường hợp Covid-19 gia tăng trong 7 ngày, chuyển từ 2000 vào giữa tháng năm lên gần 6000 vào đầu tháng sáu và 8000 trường hợp mỗi ngày 11/6. Biến thể Delta, được gọi là « ấn độ », thống trị ở Anh, chiếm gần 74% những trường hợp. Thủ tướng Anh có thể hoãn lại giai đoạn cuối của sự giở bỏ phong tỏa.

Ở Portugal cũng vậy, tỷ lệ gia tăng từ tuần lễ thứ hai của tháng năm : khoảng 400 trường hợp đã được thống kê ở đó vào ngày 8/5, và 900 vào 10/6. Trong tuần lễ từ 17 đến 22/5, những mẫu nghiệm được đưa lên mạng trong cơ sở các dữ liệu Gisaid là gần 50% của những biến thể Delta. Vương quốc Anh đã quyết định đưa Portugal ra khỏi danh sách xanh (liste verte) và từ nay bắt buộc một quarantaine những du khách đến từ nước này. Còn Đức, nước này thống kê 50% séquences Delta bổ sung trong vòng chưa được hai tuần (517 trường hợp 11/6) và Bỉ thêm 60% (191 trường hợp), trong khi Pháp đếm được 130 trường hợp so với 80 vào ngày 31/5. Tuy nhiên, biến thể Alpha (được gọi là «anh») vẫn thống trị ở Pháp : theo điều tra Flash de Santé publique France có từ 25/5, biến thể này khi đó chiếm 87,8% và biến thể Delta 0,5% của 800 séquence được khảo sát. Ngày 11/5, thời điểm của những kết quả mới nhất được biết, tỷ lệ Delta là 0,2% trong 1700 séquence được phân tích.

VACCIN LUÔN LUÔN HIỆU QUẢ.

Ở Anh, hôm 11/6, Public Health England xác nhận tính trội hơn của biến thể Delta so với Alpha về sự khuếch tán, những trị số chính xác của năng lực lây nhiễm của nó không thể được xác nhận một cách chắc chắn. Nhiều chuyên gia gợi lên một năng lực lây nhiễm khoảng 60%, hoặc khoảng tính trội của Alpha đối với chủng lịch sử của virus. Sự truyền lớn hơn này của virus có thể được giải thích bởi một năng lực lây nhiễm gia tăng hay bởi một nặng lực thoát các kháng thể, hay cả hai, nhưng chưa một nghiên cứu nào đã được công bố để định rõ cường độ của chúng. Phân tích Anh cũng chỉ rằng những dữ liệu sơ khởi ở Anh và Ecosse cho thấy một nguy cơ nhập viện cao hơn đối với biến thể Delta so với biến thể Alpha, chịu trách nhiem làm sóng dich vừa qua.

Nhiều công trình đã cho thấy rằng tính hiệu quả của hai liều của các vaccin Pfizer-BioNTech vẫn tốt : theo Viện Pasteur, tính hiệu quả là 93,4% đối với biến thể Alpha và 87,9% đối với Delta. Trong tạp chí Nature của 10/6, một équipe nghiên cứu liên kết những đại học và xí nghiệp đã cho thấy, in vitro, rằng tính hiệu quả cũng vẫn tốt với prototype de vaccin được phát triển chống biến thể Beta, được gọi là «nam phi», được biết là biến thể làm giảm nhất hiệu quả của vaccin.

(LE MONDE 15/6/2021)

4. SỰ TIẾN TRIỂN CỦA BIẾN THỂ DELTA GÂY QUAN NGẠI NHỮNG NƯỚC THÀNH VIÊN CỦA LIÊN HIỆP CHÂU ÂU

Đức chỉ trích Hy Lạp, Tây Ban Nha hay Bồ đào nha, rất tha thiết đón khách du lịch.

Trong khi mùa hè đến gần và trong khi đại dịch Covid-19 dường như lùi lại khắp nơi trên Cựu lục địa, biến thể Delta (được gọi là ấn độ) bắt đầu làm vài người châu Âu rất lo ngại. Thế thì, nếu trời quang đãng chỉ là nhất thời ?, họ đã tự hỏi như vậy. Nhất là ở Pháp và ở Đức, nhưng cũng ở Bỉ, ở Irlande và ở Slovaquie.

Nhân buổi họp của Conseil européen, đã diễn ra ở Bruxelles hôm thứ năm 24/6, thủ tướng Angela Merkel đã kêu gọi hết sức thận trọng. Bà đã cảnh báo ngay khi đến trong thủ đô Bỉ : bà rất phê phán đối với những nước không phối hợp với những đối tác của mình và mở cửa vội vàng biên giới.

Bà đã đổ trách nhiệm cho Hy Lạp vi nước này đã tiếp đón những khách du lịch người Nga, được tiệm chủng với vaccin Spoutnik V, mà Cơ quan dược phẩm châu Âu đă chưa cho phép. Bà cũng nhắm Bồ đào nha và Tây Ban Nha, những nước này muốn cứu mùa du lịch và đã mở cửa biên giới cho những người Anh (không quarantaine) trong khi biến thể Delta lan tràn một cách nhanh chóng ở Anh.

Weekend vừa qua, Lisbonne đã phải áp dụng những biện pháp hạn chế mới đứng trước sự trổi dậy của virus. Vài giờ trước đó, trước Bundestag, Bà Merkel đã đánh giá rằng, đứng trước đại dịch, châu Âu đang bước «trên tảng băng mỏng mảnh» mà chỉ một bước sai lầm sẽ làm vỡ nó. «Tất cả chúng ta phải cảnh giác, tổng thống Emmanuel Macron đã nói như vậy, ông cũng kêu gọi một sự phối hợp tốt hơn giữa các nước châu Áu.

Trên giấy tờ, sự phối hợp này hiện hữu. Thật vậy, trong tháng sáu, 27 nước đã nhất trí cho một sự mở phối hợp của các biên giới, ở nội địa cũng như ngoại địa của UE, đồng thời tự cho phép khả năng, nếu đại dịch lan tràn lần nữa, kích hoạt một «frein d’urgence» và áp dụng những hạn chế mới.

Côn về những nước thứ ba, một danh sách (tiến triển) 13 nước đã được thiết lập, trong đó có mặt nhất là Hoa Kỳ và Úc và các kiều dân có thể trở lại châu Âu. Vương quốc Anh không có mặt trong danh sách. Tuy nhiên, đó là những khuyến nghị đơn giản, mà các quốc gia thành viên không buộc phải tuân theo.

« Costa không thích rằng Meckel đã chỉ trích ông ta », một nhà ngoại giao đã tâm sự như vậy. Dẫu sao thủ tướng Portugal đã tự biện hộ, lý luận rằng, nếu sự lưu hành của biến thể tăng tốc trong đất nước của ông ta, nhưng nó không gây nên một sự tăng cao số nhập viện, vì những người có nguy cơ từ nay được tiêm chủng rộng rãi.

Tiêm chủng với một nhịp độ không giảm sút.

Dẫu sao, Trung tâm phòng ngừa và kiểm soát các bệnh tật của châu Âu đã công bố, hôm thứ tư 23/6, một thông báo khá đáng hãi hùng về biến thể Delta : theo dự kiến nó sẽ chiếm 90% những trường hợp Covid-19 trong Liên hiệp châu Âu từ nay đến cuối tháng 8, cơ quan đã đảm bảo như vậy. Cơ quan nhắc lại rằng biến thể lan tràn với tốc độ cao trong những vùng có tỷ lệ tiêm chủng thấp và rằng nó cũng gây nhiễm những người chỉ nhận một liều vaccin. Trong khung cảnh này, các chuyên gia đánh giá, điều khẩn cấp là tiếp tục những chiến dịch tiêm chủng với một nhịp độ không đổi.

Hôm thứ năm 24/6, Ursula von der Leyen, chủ tịch của Commission européenne, đã tổng kết trước 27 nước châu Âu, tình hình tiêm chủng ở châu Âu : 424 triệu liều đã được chuyển giao cho EU, 346 triệu liều đã được tiêm, và 58% những người trưởng thành đã nhận ít nhất một liều, 32% được tiêm chủng hoàn toàn. Do đó Commission européenne đánh giá là hoàn toàn có thể đạt được mục tiêu của mình : rằng châu Âu có khả năng tiêm chủng 70% dân số trưởng thành từ nay đến cuối tháng bảy.

Trên thực tế, tình hình hơi phức tạp hơn. Bởi vì, trong nhiều nước, trong đó có Pháp, việc thuyết phục những người không được chủng đi tiêm chủng trở nên khó. Có những người chống tiêm chủng vaccin (antivax), đối với họ ta không thể làm gì nhiều. Và những người trẻ nghĩ rằng họ không có nguy cơ gì hết. Nhưng ta đã thấy điều đó ở Vương quốc Anh và ở Israel, biến thể Delta cũng gây nhiễm cho họ. Khi nào có những người chết trong lứa tuổi của họ, họ sẽ đi tiêm chủng, một nhà ngoại giao đã đánh giá như vậy

Trong vài nước thành viên của EU, Roumanie, Bulgarie, Croatie hay Slovaquie, tỷ lệ tiêm chủng vẫn thấp, mặc dầu đã hết sự thiếu hụt các liều vaccin.Ở Bulgarie, 15,8 % những người trưởng thành đã nhận một liều đầu tiên và 13,4 % được tiêm chủng hoàn toàn. Thế mà điều đó gần như không tiến triển nữa, một viên chức cấp cáo đã phàn nàn như vậy. (LE MONDE 26/6/2021)

DELTA PLUS, BIẾN DỊ MỚI GÂY QUẢN NGẠI, ĐƯỢC PHÁT HIỆN Ở PHÁP

Biến thể Delta, xuất hiện vào mùa thu 2020 ở Ấn Độ, mới đây có một dòng phụ (sous-lignage) mới, được giới hữu trách y tế ấn độ gọi là Delta Plus. Biến thể này giống nhiều với biến thể đầu tiên nhưng có, nhất là, một biến dị bổ sung trên gai (spicule) (những mũi nhọn trên bề mặt của coronavirus), đã từng được phát hiện trên biến thể nam phi (cũng được gọi Beta hay B.1.351) : K417N. Vì nó có thể còn gia tăng năng lực truyền của virus hay làm giảm tính hiệu quả của vài vaccin, nên nó được đánh giá là đáng quan ngại bởi giới hữu trách y tế anh và ấn độ. Nhưng thiếu những dữ liệu để xác nhận một cách chắc chắn. Hậu duệ của biến thể Delta này mới đây đã được nhận diện ở Pháp và trong ít nhất 10 nước khác (Canada, Hoa Kỳ, Anh, Ấn, Nhật, Népal, Ba Lan, Portugal, Nga, Thụy sĩ), theo cơ sở các dữ liệu quốc tế Gisaid. Hiện nay, giải trình tự gène (séquençage) của các test dương tính là phương pháp duy nhất có khả năng phát hiện nó ở Pháp. (LE FIGARO 25/6/2021)

5. Ở BỈ CÓ PHẢI SỢ MỘT CUỘC TẤN CÔNG CỦA BIẾN THỂ DELTA ?

Vuong quốc Anh đối đầu với một sự bộc phát trở lại của các trường hợp và một sự rung rinh của các bệnh viện. Một kịch bản mà hiện nay chúng ta không quan sát thấy ở Bỉ. Nhưng sự cân bằng là mỏng manh.

Đó là một biến thể mới làm lo sợ. Nom de code : delta. Nhưng thường hơn nó được gọi là biến thể ấn độ. Chính nó đă gây nên một tái bộc phát ở Vương quốc Anh. Chính nó đă thúc đẩy thủ tướng Anh Boris Johnson trì hoăn một tháng giai đoạn cuối của sự giở bỏ phong tỏa. Cũng chính nó đã khiến các chủ tịch nước như Mario Draghi và Angela Meckel phải xét lại sự tổ chức của chung kết Euro ở Wembley. Biến thể này có nguy cơ làm ô nhiễm « mùa hè của tự do », được hứa với dân Bỉ ? Giải mã.

1. Ảnh hưởng của biến thể delta.

 Ở Anh, biến thể delta đã chiếm hết chỗ và đã thẳng thừng xóa bỏ ra khỏi bản đồ biến thể Anh đi trước nó (được gọi là biến thể «alpha»). Từ nay, ở Anh 98% những mẫu nghiệm virus được thử nghiệm trong các phòng xét nghiệm tương ứng với biến thể delta. Ở Bỉ, chưa phải là trường hợp. Theo báo cáo mới nhất của các chuyên gia phụ trách theo dõi génome, chính luôn luôn biến thể alpha thống trị trên lãnh thổ của chúng ta. Nhưng nó đang mất ảnh hưởng…và có thể bị truất ngôi ngay tháng bảy bởi biến thể ấn độ, theo các mô hình. Cách nay hai tuần, biến thể delta chiếm 3,9% các lây nhiễm. Tuần qua, 6,1%. Và trong báo cáo mới nhất, nó leo lên 15,7%(đối với thời kỳ từ 7 đến 20 tháng sáu).

2.Tính lây nhiễm của biến thể delta

Ở Vương quốc Anh sự đi đến của những biến thể Delta rõ ràng đã gây nên một sự tăng cao của các trường hợp. Trung bình, trên 11.000 trường hợp được phát hiện mỗi ngày, trong khi Vương quốc Anh đã xuống dưới múc 2000 vào đầu tháng năm. Khuynh hướng là đáng quan ngại : chỉ số này đang tiến triển hằng định từ 16/5, tăng cao khoảng 40% mỗi tuần.

Còn Bỉ, hiện giờ, nước này không đối đầu với hiện tượng này. Bỉ chuẩn bị xuống dưới 400 trường hợp mỗi ngày…trong khi nước này ở mức 3000 vào đầu tháng năm. Vậy biến thể ấn độ về tỷ lệ chiếm nhiều chỗ hơn…trong một volume global đang giảm rõ rệt. Hiện nay số lượng tuyệt đối những nhiễm gây nên bởi biến thể ấn độ là tương đối ổn định ở Bỉ, trong khi nó giảm mạnh đối với tất cả những biến thể khác, Emmanuel André (KU Leuven) đã giải thích như vậy. Nhưng sự quân bình này là mỏng manh và nó có thể bị phá vỡ với sự nớilỏng các biện pháp hay sự nhập cảng nhiều chủng qua những khách du lich. Ngắn gọn, hiện nay không có dấu vết của một sự bộc phát ở Bỉ tương tự với sự bộc phát của Anh. Nhưng cân bằng chỉ mong manh.

3. Độc lực của biến thể delta

Những nghiên cứu đầu tiên được thực hiện xác nhận rằng biến thể delta là lây nhiễm hơn những biến thể trước của nó, nhưng cũng độc lực hơn. Hãy hiểu : biến thể delta gia tăng nguy cơ nhập viện. Mặc dầu ta còn thiếu thời gian nhìn lại để tính sổ một cách chính xác ở mức độ nào nguy cơ này gia tăng. Vậy ta có thể sợ một làn sóng mạnh hơn ở Vương Quốc Anh. Nhưng trong khi trong một tháng, số các trường hợp tăng gấp bốn, số những trường hợp nhập viện chỉ tăng gấp đôi trong cùng thời gian. Nhất là nó bắt đầu từ một mức rất thấp, và do đó ở một mức ít cao (tương tự với mức của Bỉ). Vậy ở giai đoạn này, mặc dầu biến thể Delta, ta không quan sát thấy sự bộc phát của indicateur này. Điều này là một sự khác nhau quan trọng so với tình hình của tháng 9 năm 2020, khi đó biến thể Anh khi xuất hiện đã gây nên, một cách song hành, sự tăng lên rõ rệt hơn nhiều các trường hợp nhập viện.

4. Nhược điểm của của biến thể delta

Một biến thể delta độc lực hơn gây ít những trường hợp nhập viện hơn biến thể alpha, làm sao giải thích điều đó ? Nhờ vaccin, tất nhiên. Những quan sát đầu tiên ở Anh, được công bố bởi Public Health England, đã cho thấy rằng hai liều vaccin sẽ làm giảm một cách rõ rệt nguy cơ bị nhập viện vì biến thể độđộ (92% đối với AstraZeneca và 96% đối với Pfizer). Vả lại, chính trong lứa tuổi từ 18 đến 54 mà ta quan sát sự gia tăng rõ rệt nhất của những trường hợp nhập viện Anh…hoặc lứa tuổi có tỷ lệ tiêm chủng thấp nhất.

Những thống kê mới của King’s College de Londres xác nhận điều đó. Lần này khi nhìn tỷ lệ dương tính (tỷ lệ của những test dương tính), ta thấy một cách rõ ràng rằng chính trong số dân không được tiêm chủng mà sự bộc phát trở lại rõ rệt nhất. Sau một liều vaccin, chủng ấn độ cũng gây nên một sự tăng cao các trường hợp, nhưng vừa phải hơn. Thế mà trong dân chúng được tiêm hai liều, ta chỉ quan sát một sự gia tăng nhẹ của tỷ lệ dương tính này. « Su tiêm chủng ngăn chặn», Emmanuel André nói tiếp. Nhưng vẫn còn những khu vực dân chúng không được tiêm chủng, ở đây virus có thể lưu hành. Cũng không quên rằng vaccin không hiệu quả 100%, vậy vài người dầu sao sẽ phát triển những thể nặng của covid mặc dầu đă được tiêm chủng, mặc dầu xác suất xảy ra thấp hơn.

5. Kết luận

Biến thể ấn độ đã gây nên một bùng phát trở lại của các trường hợp ở Anh. Không gì cho phép loại trừ rằng hiện tượng này không xuất hiện ở chúng ta (Bỉ). Nhất là Vượng quốc Anh có một tỷ lệ 60,6% những người trưởng thành được tiêm chủng hoàn toàn, so với 39,9% ở Bỉ. Những hàng rào vaccin này ngày càng vững chắc. «Vậy nếu biến thể tạo một làn sóng, nó phải ít quan trọng hơn ở bệnh viện», so với quá khứ, Emmanuel André đã kết luận như vậy.

 (LE SOIR 25/6/2021)

6. «KHÔNG NÊN SỢ BIẾN THỂ DELTA»

Comité de concertation vào thứ sáu 18/6 sẽ không quên phân tích những con số mới nhất của dịch bệnh coronavirus và nhất là sự tiến triển của biến thể Delta. Từ nay biến thể này chiếm 6,1% những lây nhiễm ở Bỉ. BS Yves Van Laethem, thầy thuốc chuyên về bệnh nhiễm trùng và phát ngôn viên interféral Covid-19, làm sáng tỏ cho chúng ta về chủ đề này.

Hỏi : Ta biết gì về biến thể Delta ?

Biến thể Delta được sinh ra ở Ấn Độ và đã được phân lập vào tháng 10, gần như đồng thời với biến thể Anh được phân lập ở Anh. Trong khi biến thể Anh bùng nổ vào cuối tháng 11 ở Anh, biến thể Delta, trong nhiều tháng, đã xuất hiện ở Ấn Độ trong số những biến thể khác. Chỉ mới đây thôi mà biến thể Delta đã chiếm một vị trí thống trị.

Hỏi : Biến thể Delta có rất lây nhiễm như người ta nói không ?

Người ta đánh giá rằng tỷ lệ sinh sản của nó (RO) là khoảng 6, trong khi RO của coronavirus nguyên thủy của Vũ Hán xoay quanh 2,5 đến 3,5 và RO của biến thể Anh chung quanh 4. Biến thể Delta có một năng lực lây truyền mạnh hơn. Nhưng không có ai đã cho thấy rằng nó độc lực hơn.

Hỏi : Những triệu chứng của nó giống với những triệu chứng của một cảm cúm ?

 Thật vậy, nó ảnh hưởng những đường hô hấp trên : đau họng, chảy nước mũi,…

Hỏi : Ở Vương quốc Anh, biến thể này đã thay thế nhưng biến thể khác. Điều đó có cũng sẽ xảy ra ở Bỉ không ?

Cho đến nay, sự hiện diện của nó là thấp ở Bỉ. Nó đã chiếm 1,3% của các lây nhiễm, rồi 3,9% và từ nay 6,1%. Biến thể Delta tăng dần lên bằng cách làm hao mòn dần những virus khác. Vậy nó có thể trở nên thống trị. Chúng ta cố gắng làm chậm lại sự phát triển của nó. Đó là cuộc chạy đua muôn thuở giữa virus và tiêm chủng, và nhất là sự tiêm chủng với hai liều, bởi vì những người Anh đã có thể cho thấy rằng chỉ một liều không đủ. Nó mang lại 30% tỷ lệ bảo vệ chống lại biến thể ấn độ, trong khi với hai liều ta chuyển lên khoảng 90% (như chống biến thể Anh). Ở Vương quốc Anh, trong những tuần vừa qua, những trường hợp nhập viên sau một lây nhiễm bởi biến thể ấn độ, liên quan chủ yếu những người đã không nhận vaccin, hay những người đã chỉ nhận một liều, và chỉ vài trường hợp những người được tiêm chủng hoàn toàn. Đó là mối lo sợ duy nhất mà ta có ở Bỉ về biến thể này : tất cả những người đã chưa nhận liều thứ hai và những người sẽ chỉ nhận nó vào tháng tám. Ngoài điều đó ra, biến thể này sẽ không gây thiệt hại hơn một biến thể khác. Ta phải theo dõi nó, nhưng cũng không nên sợ hãi. Nhất thiết ta không đứng trước một kịch bản tai họa. Nếu ta có thể lợi đuợc vài tuần, điều đó sẽ ok.

Hỏi : Có phải áp dụng những biện pháp đặc biệt để làm chậm sự lan tràn của nó ?

Mục tiêu, đó là chặn tối đa sự lan rộng của biến thể ấn độ, để không đi đến quá nhanh tình huống thống trị mà ta biết ở Anh, để có càng nhiều người được tiêm chủng chừng nào có thể được. Chính vì điều đó mà nước Anh đã được đặt trong danh sách của những nước mà người ta rất chú ý khi người ta trở về từ đó, như Ấn Đô, Brésil hay Nam Phi.

Hỏi : Phái chăng có một nguy cơ siết chặt lại những biện pháp y tế vì biến thể Delta ?

Không, hiện nay, không ai sẽ chấp nhận thay đổi những biện pháp chỉ vì vài phần trăm biến thể ấn độ.

(LA LIBRE BELGIQUE 18/6/2021)

7. CÁC VACCIN HIỆU QUẢ ĐỐI VỚI CÁC BIẾN THỂ

Trong khi số những trường hợp Covid đang gia tăng mạnh ở Vương quốc Anh, biến thể Delta làm châu Âu lo ngại. Lây nhiễm hơn, biến thể này có thể khuấy động triễn vọng của một mùa hè bình lặng. May mắn thay, những phản hồi của Vương quốc Anh xác nhận tính hiệu quả tốt của các vaccin đối với biến thể này. Nếu số lượng các trường hợp gia tăng ở Anh, phần lớn đó là ở những quần thể ít được tiêm chủng. Theo những dữ liệu Anh, tính hiệu quả để tránh sự xuất hiện của những triệu chứng của bệnh liên kết với biến thể Delta là 80% đối với Pfizer và 60% đối với AstraZeneca, hoặc một sự giảm so với một tỷ lệ bảo vệ hơn 90% chống lại chủng lịch sử (souche historique)

Sự mất hiệu quả này giải thích rằng ta chứng thực những trường hợp Covid ở những người được tiêm chủng, nhất là ở Anh và Israel. Nếu chỉ một liều dường như bảo đảm một sự bảo vệ khá mạnh chống lại chủng lịch sử, không là như vậy đối với chủng Delta. Theo một nghiên cứu của Viện Pasteur, lượng các kháng thể được sản xuất sau liều đầu tiên là không đủ để vô hiệu hóa virus. Những biến dị của biến thể Delta biến đổi một vùng chủ chốt của virus, protéine spike cho phép virus đi vào trong các tế bào của chúng ta. Chính vùng này mà toàn bộ các vaccin nhắm vào và trên nó những kháng thể gắn vào. Để đơn giản hóa, những biến dị của biến thể làm xáo trộn tính hiệu quả của các kháng thể. Nhưng lúc tiêm chủng với hai liều, lượng các kháng thể được sản xuất là đủ để bù sự mất tính hiệu quả này.

HẠN CHẾ NHỮNG THỂ NẶNG

Hệ miễn dịch không chỉ dựa trên những kháng thể của chúng ta. Những kháng thể này chặn virus và ngăn cản nó đi vào trong những tế bào để nhân đôi. Khi giai đoạn này thiếu, những tế bào lympho T, được gọi là những cellules tueuses, tiếp sức. Chúng sẽ nhắm những tế bào bệnh để tiêu diệt chúng. Đáp ứng này rộng hơn, và do đó ít nhạy cảm hơn đối với những biến dị, bởi vì nó không được định cỡ đối với một vùng đặc biệt của virus. Chính phần này của đáp ứng miễn dịch sẽ ngăn cản sự trầm trọng hóa của bệnh. Những nghiên cứu cho thấy rằng đáp ứng này rất hiệu quả sau tiêm chủng. Nếu ta nhìn tính hiệu quả của các vaccin như là tiêu chuẩn duy nhất của nhiễm virus, những biến thể có một ảnh hưởng âm tính quan trọng. Nhưng ta không tập trung vào những nhập viện và những thể nặng, tiêm chủng giữ một tính hiệu quả rất cao.

Vả lại đó là điều mà ta chứng thực ở Vương quốc Anh. Sự bảo vệ vẫn rất mạnh chống những thể nặng kể cả chỉ với một liều, Jean-Dniel Lelièvre, thành viên của Haute Autorité de santé, đã xác nhận như vậy. Theo những dữ liệu của giới hữu trách y tế Anh (Public Health England) được công bố vào giữa tháng sáu, tỷ lệ bảo vệ là gần 95% đối với một tiêm chủng hoàn toàn và hơn 75% với chỉ một liều.» Giữa 1/2 và 14/6, 806 người đã được nhập viện vì biến thể ấn độ, và, trong số họ, đa số (65%) đã không được tiêm chủng và chỉ 10% đã nhận hai liều vaccin. Ở Anh cũng như ở Pháp, chừng nào một bộ phận quan trọng của dân chúng không được tiêm chủng hoàn toàn, nguy cơ tái phát dịch khả dĩ gây khó khăn hệ y tế của chúng ta vẫn quan trọng.

(LE FIGARO 25/6/2021)

8. SỬ DỤNG CAISSON HYPERBARE ĐỂ PHỤC HỒI NHỮNG BỆNH NHÂN COVID

Một équipe của hôpital d’instruction des armées Sainte-Anne ở Toulon hiện đang trắc nghiệm sự cho oxygène nguyên chất trong 75 phút ở một áp suất 2 atmosphère. Mục tiêu : tránh trường hợp hồi sức và tăng tốc revalidation. Những kết quả đầu tiên đáng phấn khởi.

Caisson hyperbare cho phép khiến bệnh nhân chịu một áp lực cao hơn áp lực không khí, điều này chủ yếu cho phép gia tăng sự oxy hóa các mô. Một loại thuốc, thường nhất là một khí điều trị (gaz thérapeutique) như oxygène médical hay một hỗn hợp gaz médicinal (héliox, nitrox…), có thể được cho qua một masque à oxygène. Được sử dụng để điều trị những ngộ độc CO gây những rối loạn thần kinh, caisson hyperbare cũng được sử dụng trong tình huống cấp cứu đối với những tai nạn do lặn dưới biển (accidents de plongée sous-marine), những embolie gazeuse hay một syndrome d’écrasement. Nhưng đại chúng nói chung không biết rằng ta có thể sử dụng nó để giúp trong quá trình lành sẹo của những vết thương khó điều trị, chống lại những thương tổn mô sau một radiothérapie hay khi nhiễm trùng xương.

Chính một áp dụng mới mà GS Jean-Eric Blattea, trưởng khoa médecine hyperbare ở bệnh viện Sainte-Anne de Toulon, đã nghĩ đến : Virus của Covid-19 nói chung gây thương tổn phổi và gây một nợ oxygène quan trọng trong cơ thể, khiến các bệnh nhân phụ thuộc một phương tiện để oxy hóa (oxygénation).Thế mà, một trong những phương tiện mạnh nhất để oxy hóa có thể là caisson hyperbare. Những bệnh nhân trong thử nghiệm của ông, tất cả đều tình nguyện, được trang bị bởi một mũ chụp kín chỉ để hở mắt (cagoule étanche) trong 75 phút. Đề nghị một điều trị bằng oxygénothérapie hyperbare cho những bệnh nhân bị viêm phổi vì coronavirus có lẽ có thể cải thiện tình trạng của họ. Những thử nghiệm lâm sàng tương tự được tiến hành, nhất là ở Nga hay Hoa Kỳ.

Những cagoule à oxygène có thể được thích nghi với hình thái học của các bệnh nhân và có thể tái sử dụng sau khi khử nhiễm. Nhưng các caisson hyperbare, vì theo định nghĩa là một nơi rất tù hãm, do đó đặt vấn đề về sự truyền của virus giữa các bệnh nhân và những người điều trị. Mũ chụp vì kin 100%, nên không có một nguy cơ lây nhiễm nào giữa bệnh nhân, những bệnh nhân khác và nhân viên điều trị, những nhà thiết kế mũ chụp đã giải thích như vậy.

MỘT ÁP SUẤT HAI ATMOSPHERE

GS Jean-Eric Blatteau, chủ tịch hết nhiệm kỳ của Société de physiologie et de médecine subaquatique et hyperbares de langue française và phó chủ tịch của European Underwater Baromedical Society, mô tả nguyên tắc của một buổi ở caisson : Bệnh nhân vào trong caisson hyperbare, ngồi trong một fauteuil và thở oxygène nguyên chấttrong 75 phút với áp suất 2 atmosphère, tương đương với áp suất của một sự lặn 10 m độ sâu. Cagoule cho phép oxygène quan trọng ít hay nhiều dị vào một bên và sự thở ra nhờ một ống thải C02 ra ngoài caisson.

Mục tiêu là tránh để các bệnh nhân không bị đưa vào hồi sức. “ Bằng cách oxy hóa rất mạnh các bệnh nhân trước khi có những biến chứng, người ta hy vọng rằng có ít nguy cơ thoái biến hô hấp hơn, vì điều này cần chuyển vào ICU. Ta hành động phòng ngừa, nhà khoa học đã giải thích như vậy. Equipe muốn tuyển mộ 50 bệnh nhân trước khi công bố những kết quả, nhưng theo những dữ liệu sơ bộ, một bệnh nhân qua caisson hyperbare cần “ 3 đến 5 ngày nhập viện, trong khi một một bệnh nhân chỉ chịu điều trị thông thường sẽ cần một thời gian nhập viện từ 7 đến 8 ngày ”.

“SỬ DỤNG MỘT CAISSON ĐÒI HỎI NHÂN VIÊN CHUYÊN MÔN”.

Một hy vọng thực tế ? Đối với BS Sara Vercheuren, anesthésiste và intensivite ở CHC Liège, đã điều trị nhiều bệnh nhân bị Covid-19, điều đó có thể là một hướng đáng quan tâm, nhưng bị hạn chế bởi số caisson hyperbare có sẵn để sử dụng. Những bệnh nhân Covid là những “hypoxique heureux”, họ thiếu oxygène, nhưng chịu được tình trạng thiếu oxy mô cho đến một mức độ quan trọng trước khi biểu hiện những triệu chứng mệt. Khi bệnh trở nặng, ở ICU, chúng tôi có thể sử dụng những lunette à oxygène, cho phép chúng tôi phát đến 90 litre oxygène trong những hố mũi, để có được một FiO2 (fraction inspirée en oxygène) gần 100%. Giai đoạn tiếp theo, đó là sử dụng những máy thở thế hệ mới, cho phép đáp ứng hầu như tất cả những nhu cầu. Sau đó, nếu nhu cầu vẫn được cảm thấy và nếu không có chống chỉ định, ta hướng bệnh nhân về một trung tâm thực hiện ECMO (extracorporeal membrane oxygenation). Đối với người thầy thuốc ICU kinh nghiệm này, sử dụng một caisson hyperbare đòi hỏi nhân viên chuyên môn và thành thạo trong sử dụng công nghệ này. Nếu thử nghiệm được tiến hành ở 50 bệnh nhân ở Toulon có kết quả,một vấn đề hậu cần sẽ là chướng ngại rõ ràng cho sự sử dụng nó rộng rãi hơn. Khoảng 15 centre hyperbare hiện diện ở Pháp, khoảng một chục ở Bỉ.

“ Vậy đối với tôi kỹ thuật này dường như phức tạp và tốn kém về nguồn nhân lực để có một kết quả chưa được chứng minh. Trái lại, có những masque phát xuất từ Ý, những loại scaphandre nhẹ, cho thấy một tính hiệu quả rất tốt và được dung nạp tốt. Những loại masque này không cho thấy một sự trội hơn so với những thiết bị cổ điển mà ta sử dụng ở châu Âu ”, BS Sara Versheure đã nhấn mạnh như vậy. Bà nhấn mạnh rằng cung cấp oxygène chỉ làm thuyên giảm một trong các triệu chứng của bệnh, trong khi hiện có ít giải pháp điều trị.” Trên cơ số những dữ liệu từ littérature, chỉ những corticoide và những bloqueur của interleukine-6 đã cho thấy một sự giảm việc phải nhờ đến một thông khí được gọi là xâm nhập, nghĩa là ống trong khí quản + máu thở. Bởi vì những trường hợp nặng nhất của Covid-19 cho thấy một sự tăng viêm (hyperinflammation) có thể dẫn đến xơ hóa phổi (fibrose pulmonaire). Trong những làn sóng dịch thứ nhất và thứ hai, nhiều thử nghiệm đã được thực hiện với một loạt các loại thuốc, nhưng chỉ những thuốc điều hoà viêm (régulateur de l’inflammation) cuối cùng cho những kết quả tốt, BS chuyên khoa Sara Verscheure của CHC đã kết luận như vậy.

 (LE JOURNAL DU MEDECIN 10/6/2021)

9. NOUVELLE HYPNOSE : PHUƠNG PHÁP VÀ NHỮNG ÁP DỤNG

BS Jean Becchio, đồng tác giả của cuốn sách «Du nouveau dans l’hypnose», giải thích kỹ thuật này, lợi ích và những tiến bộ mới nhất của nó.

Hỏi : Hypnose là gì ?

BS Jean Becchio : Vào năm 1843 thầy thuốc écossais James Braid đã định nghĩa nó như là một trạng thái tri giác đặc biệt, gần với giấc ngủ sâu, được điều khiển bởi giọng nói của một người thực hành, được đặc trưng bởi một sự dửng dưng với môi trường và một tính quá dễ bị ám thị (hypersuggestibilité). Một thế kỷ sau, tương phản với những ám thị rất có tính chất chỉ thị của thôi miên nguyên thủy, thầy thuốc tâm thần Hoa Kỳ Milton Erickson đă khám phá rằng ngôn ngữ của thầy thuốc điều trị lợi được về tính hiệu quả nếu ông ta dùng những ám thị gián tiếp và những phép ẩn dụ (métaphore).

Vào năm 1980, chụp hình ảnh não chức năng (IRM) chứng minh rằng quá trình thôi miên tương ứng với sự kích hoạt của những vùng đặc biệt của não, khác với những vùng của tri giác bình thường. Từ năm 2005, những tiến bộ khác nhau trong neurosciences đã xét lại những định nghĩa trong quá khứ, sinh ra một « nouvelle hypnose».

Hỏi : Nouvelle hypnose là gì ?

BS Jean Becchio : Sinh lý thần kinh hiện đại đã cho chúng ta thấy rằng tất cả những vùng của não liên lạc với nhau một cách thường trực và không bị rào cản, điều này làm cho cách nhìn của Freud, ngăn cách ý thức và vô thức, trở nên một ý niệm lỗi thời. Sơ đồ đơn giản về một não trái ý thức và một não phải vô thức là hoàn toàn sai. Ý tưởng lâu đời cho rằng thôi miên có thể thăm dò vô thức cũng đã có vẻ sai lầm. Từ nay ta nói về một não bộ được nối kết (connecté) hay không. Có ý thức (conscient), một ít, nhiều hay không chút nào, hoàn toàn phụ thuộc vào những năng lực chú ý của chúng ta. Chính sự chú ý xác định mức độ ý thức của chúng ta : ý thức hầu như không ti gi dưới gây mê tổng quát và tăng hoạt ở lính canh gác trại. Thôi miên, mà tôi nói đến, thao tác những hiện tượng ý thức của sự chú ý để tác động lên toàn thể não bộ. Như thế, thí dụ, nó có thể biến đổi sự cảm nhận đau đớn bằng tác dung lên những xúc cảm (sytème limbique), những mạng neurone can dự trong cơ chế đau (mécanisme algique), những vùng vận động điều khiển các cơ của một chi và sự phân tích tất cả bằng vỏ não trước trán (cortex préfrontal) (vùng não bộ biến thành những khái niệm toàn bộ những nhận thức của chúng ta).

Hỏi : Đó là điều mà ông gọi là TAC (techniques d’activation de conscience) ?

BS Jean Becchio : Chính xác ! Những TAC này, mới ở Pháp (2015), hướng sự chú y của các bệnh nhân đi nơi khác với sự bất ổn vệ tinh thần của họ. Chúng chỉ giữ lại từ thôi miên truyền thống của Erickson sự ám thị, những ẩn dụ và những ressource của người có những tư tưởng đương tính ? Chúng bỏ khái niệm amnésie, phân ly tinh thần (dissociation mentale) (giữa môi trường và điều mà thérapeute gợi ý) và sự buông thả thân thể (lacher-prise corporel) trên một divan. Ta thay thế tất cả điều đó bằng sự tăng thức dậy của tri giác (hyperréveil de la conscience). Ta yêu cầu bệnh nhân một tư thế trương lực (tonique), bất tiện (incommode), ngồi trên một ghế đẩu, các bàn tay đặt trước ngực, để giữ bệnh nhân thức tỉnh và đối thoại với bệnh nhân suốt trong buổi thôi miên. Ta không quan tâm đến quá khứ và nguyên nhân của căn bệnh. Ta làm việc trên vécu, là một «mal vécu», ở đây và bây giờ. Ta dạy cho bệnh nhân con đường phải theo để bệnh nhân hướng sự chú ý vào nơi khác với rối loạn của bệnh nhân. Trong mục đích này, ta thăm dò năng lực nối kết tự nhiên của não bộ. Trong khi những buổi thôi miên truyền thống là dài (30-60 phut), những TAC là ngắn (15 phút), được lập lại nếu cần.

Hỏi : Những trường áp dụng là gì ?

BS Jean Becchio : Những đau vật lý, lo âu và stress, nhưng rối loạn của sự chú ý và của sự ghi nhớ (ngoài những bệnh thoái hóa), những chúng nghiện, những áp dụng trong soins palliatifs, trong tiền và hậu phẫu; đối với vài gây mê, sự chuẩn bị tinh thần của những vận động viên thể thao.

 (PARIS MATCH 3/6-9/6/2021)

10/ BỆNH TRĨ : NHỮNG KỸ THUẬT HIỆU QUẢ

Thường gặp, hiền tính, đôi khi invalidante. Điều trị nó càng ít xâm nhập càng tốt.

Hỏi : Có phải phân biệt trĩ (hémorroide) với bệnh trĩ (maladie hémoroidaire) ?

BS Jean-François Contou : Vâng ! Những trĩ ngoại (HE : hémorroides externes) và nội (HI : hémorroides internes) là những cấu trúc cơ thể học bình thường. Những trĩ ngoại làm nổi rõ dưới da của marge anale một mạng huyết quan ít thấy được, không có vai trò chính xác. Các trĩ nội (HI) tạo trong ống hậu môn một chỗ phình xốp (un renflement spongieux) thay đổi thể tích để góp phần vào khả năng nín đại tiện (continence). Bệnh trĩ (maladie hémorroidaire) là một rối loạn của những cấu trúc này.1. Bệnh trĩ ngoại (MHE: maladie hémorroidaire externe) được biểu hiện lâm sàng bởi một cục u quanh hậu môn rất đau, do viêm của trĩ ngoại (HE), thường với sự hiện diện của một cục huyết khối (thrombose). 2. Bệnh trĩ nội (MHI : maladie hémorroidaire interne) nói chung không đau. Nó được biểu hiện, lúc đi cầu, bởi một xuất huyết đỏ tươi trên giấy hay trong chậu. Những trĩ nội có thể, lúc gắng sức, lộ ra ngoài ; việc đưa chúng vào lại trong ống hậu môn là dễ dàng (ngẫu nhiêu hay bằng tay).

Hỏi : Những yếu tố làm dễ của bệnh trĩ và tần số của nó.

BS Jean-François Contou : 1/3 dân chúng vào một lúc nào đó của cuộc đời bị liên quan bởi căn bệnh này, đàn ông hơi bị nhiều hơn đàn bà. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi đối với bệnh trĩ ngoại, với một cao điểm giữa 45 và 65 tuổi đối với bệnh trĩ nội. Những rối loạn transit, nhất là bón, ăn uống quá mức (rượu, gia vị), những môn thể thao làm gia tăng áp lực bụng, đời sống tình dục của các phụ nữ (thai nghén, sinh đẻ, kinh nguyệt) là những yếu tố làm dễ thường gặp nhất.

Hỏi : Ông hãy nói những biến chứng và những điều trị chúng

BS Jean-Franois Contou : 1. Đau của bệnh trĩ ngoại giảm đi không điều trị trong 4 đến 5 ngày và đôi khi để lại một nếp gấp da xấu xí (marisque). Sự chữa lành tức thời không marisque có thể nếu một thầy thuốc thực hiện trong 72 gió đầu và dưới gây tê tại chỗ một đường xẻ để lấy đi cục máu đông và làm biến mất cục u. Phù không cục máu đông được điều trị bởi những AINS bằng đường miệng và pommade corticoide. Ở phụ nữ có thai và cho con bú, ta nhờ đến những corticoide bằng đường miệng điều trị ngắn ngày. 2. Bệnh trĩ nội rất hiếm khi bị biến chứng prolapsus inflammatoire, mà ta điều trị bằng AINS.

Hỏi : Điều trị thuần nội khoa dành cho những bệnh nhân nào ?

BS Jean-François Contou : Cho tất cả những bệnh nhân có triệu chứng hay đã từng có triệu chứng ! Điều trị nhằm làm giảm chấn thương gây nên bởi phân. 1. Bằng những thuốc nhuận tràng không kích thích (laxatifs non irritants), osmotiques (macrogol) và lest (mucilages). 2. Một chế độ ăn uống giàu sợi và nước uống với magnésium. 3. Những topique lubrifiant bằng suppositoires trước khi đại tiện hay bằng pommade sau đại tiện. Tính hiệu quả của những veinotonique không được chứng tỏ. Điểm quan trọng : tính chất hoàn toàn do trĩ của những xuất huyết phải được khám bởi một thầy thuốc để loại bỏ những nguyên nhân khác.

Hỏi : Ai có thể nhận một động tác ngoại khoa ?

BS Jean-François Contou : Khoảng 10% những bệnh nhân triệu chứng, nếu họ mang một bệnh trĩ ngoại tiến triển (xuất huyết lập lại quá nhiều lần, xuất ra ngoài hậu môn không đưa vào lại được) và nếu điều trị nội khoa thất bại. Những bệnh trĩ ngoại (MHE) (ngoài lấy đi một cục máu đông) hiếm khi phải mổ. Bệnh trĩ nội vì không nghiêm trọng, nên điều trị của nó phải được thích ứng. Ta đành phải mổ khi không thể làm khác hơn. Trước giai đoạn này, những méthode instrumentale đơn giản được áp dụng cho những thể có cường độ trung bình. Ligature élastique là phương pháp hiệu năng nhất : được dung nạp tốt, được thực hành ở phòng mạch, nó nhằm hút paquet hémorroidaire để thắt nó với một dây đàn hồi nhằm hủy bỏ sự phân bố mạch của nó, làm xơ hóa và cố định các mô bằng hai đến ba buổi. Có một loạt kỹ thuật ngoại khoa. Référence vẫn là phẫu thuật Milligan và Morgan : can thiệp thực hiện sự cắt bỏ hoàn toàn cuống của trĩ nội. Ban đầu được thực hiện bằng kéo, rồi bằng dao điện, kỹ thuật mới đây được cách mạng hóa bằng một instrument de thermofusion (Ligasure) nhằm đơn giản hóa động tác, trở nên không chảy máu, và đã giảm nhiều đau hậu phẫu. Những kỹ thuật khác, đối với những thể ít tiến triển hơn, đề nghị phá hủy những trĩ nội bằng sonde de radiofréquence hay fibre laser : chúng đang được đánh giá. Sau cùng, vài kỹ thuật tước những trĩ nội khỏi sự phân bố mạch của chúng bằng ligature và để chúng lại tại chỗ bằng cách cố định chúng bằng những khâu khác nhau : mặc dầu các kỹ thuật này là vi xâm nhập nhưng là nguồn của những tái phát thường xuyên.

(PARIS MATCH 13-19/5/2021)

Đọc thêm :

-TSYH số 302 : bài số1, 2, 3

BS NGUYỄN VĂN THỊNH

(28/06/2021)

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

2 Responses to Thời sự y học số 579 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Thời sự y học số 581 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  2. Pingback: Thời sự y học số 581 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s