Thời sự y học số 569 – BS Nguyễn Văn Thịnh

1.COVID-19 : SỰ THÁCH THỨC CỦA CÁC BIẾN THỂ
Những biến dị của Sars-CoV-2 không ngừng xuất hiện. Đó là bình thường ? Có phải lo ngại không ? Hiện tượng này, làm phức tạp những chiến lược tiêm chủng và y tế có thể chấm dứt không ? Khác với những tế bào động vật, thực vật, các vi khuẩn và nấm, sử dụng hai acide nucléique là ADN và ARN để chế tạo protéine của chúng, các virus chỉ mang hoặc ADN hoặc ARN. Cũng như virus cúm, Sars-CoV-2 là virus à ARN, có khả năng biến dị nhất.
SỰ BIẾN DỊ CÓ BÌNH THƯỜNG KHÔNG ?
Sự biến dị là bình thường, bởi vì một virus tìm cách sinh sản càng lâu càng tốt trong những quần thể đích (populations cibles) của nó và thích nghi tốt nhất với những người mà nó gây nhiễm. Virus càng lan tràn thì nó càng biến dị. Sars-CoV-2 nguyên thủy của Vũ hán đã biến dị hàng ngàn lần ! Phần lớn những biến dị của nó đã không thể sống được, nhưng những biến dị tốt nhất, những biến dị tồn tại bởi vì chúng cho biến thể mang chúng một lợi thế tiến hóa, cho phép mở rộng tầm hoạt động, là những biến dị duy nhất mà các nhà nghiên cứu nói với chúng ta. Theo quy tắc chung, một virus có lợi khi làm tối ưu năng lực lan truyền hơn là độc lực của nó, bởi vì nó càng giết chết, nó càng ít gây nhiễm hơn và do đó tự kết án mình. Ngoài ra, phần lớn những biến dị được quan sát cho đến gần đây đã không có ảnh hưởng lên những biểu hiện của Covid-19. Chúng đã không biến đổi sâu sắc cấu trúc của những protéine của nó, biến cố có thể làm thay đổi cục diện. Hôm nay, biến thể nổi trội trên thế giới là kết quả của một sự sửa nhẹ (biến dị D614G) của protéine Spike, chìa khóa mở cửa cho virus đi vào trong các tế bào : nó làm gia tăng tính lây nhiễm (contagiosité) nhưng không tính nguy hiểm (dangerosité). Từ nay biến thể này phải đối phó với hai biến thể cạnh tranh đã trở nên quan trọng : một biến thể Anh (biến dị N501Y) và một biến thể Nam Phi (501YV2). Về chúng, ta biết rằng chúng rất lây nhiễm (sự truyền gia tăng 50%), đến độ đã trở nên nổi trội trong những nước mà chúng phát xuất, và rằng chúng đến đất nước chúng ta (Pháp). Ta cũng sợ chúng độc lực hơn, hiện tượng có thể xuất hiện khi một biến dị biến đổi một cách rõ rệt một protéine virale then chốt (như Spike).Tin vui là biến thể Anh không làm giảm tính hiệu quả của các vaccin à ARN hiện đang được sử dụng, cũng như không ảnh hưởng tính hiệu quả của những vaccin được biết khác. Tin xấu là biến thể Nam Phi và, còn hơn thế nữa, một biến thể Ba Tây, xuất hiện vào tháng 12/2020 ở Manaus, có năng lực đề kháng tác dụng của vaccin.
BIẾN THỂ BA TÂY
Biến thể Ba Tây mang nhiều biến dị, trong đó một biến dị đặc biệt (E484K), nằm trên một mào (crête) của protéine Spike, có năng lực (theo những nhà khoa học của Fred Hutchinson Center, ở Seattle) ngăn cản những kháng thể trung hòa gắn vào nó, điều này làm cho virus không hiệu lực. Manau, ở trung tâm của Amazone, là phản ảnh cái mà điều đó có thể gây nên : 2,2 triệu cư dân sống trong địa ngục. Số những người bị lây nhiễm bùng phát. Bị bảo hòa, các cơ sở y tế không còn có thể đáp ứng nữa, thiếu các bình oxy. Hơn 1000 người được chôn mỗi ngày. Tuy vậy dân chúng đã bị nhiễm với số lượng lớn vào tháng tư năm 2020 bởi làn sóng đầu tiên của virus : 76% trong số những người bị nhiễm đã phát triển những kháng thể chống Sars-CoV-2, điều này đáng lý ra đã tạo miễn dịch tập thể chống lại làn sóng hiện nay. Nhưng không hề như vậy. Điều này có muốn nói rằng chủng E484K có thể làm cho các vaccin hiện nay không hiệu quả ? Nhiều chuyên gia, trong số đó GS Ravindra Gupta, chuyên gia vi trùng học ở đại học Cambridge (Boston), và giảng viên ở Imperial College de Londres, đánh giá rằng sự biến dị cũng ảnh hưởng biến thể Nam Phi này, là đáng lo ngại nhất trong tất cả những biến dị.
TÍNH HIỆU QUẢ CỦA CÁC VACCIN BỊ ẢNH HƯỞNG
Biến dị E484K phát sinh ở Nam Phi trước khi xuất hiện ở Ba tây và ở Nhật Bản, như thế chứng tỏ khả năng du hành của nó. Những trắc nghiệm trong phòng thí nghiệm đã cho thấy rằng mặc dầu biến dị E484K không làm tắt hoàn toàn tính miễn dịch được gây nên bởi các vaccin à ARN, nhưng nó làm giảm miễn dịch này một cách đáng kể (mất tính hiệu quả của những kháng thể trung hòa). Ngược lại, nó không thay đổi năng lực của các test PCR phát hiện sự hiện diện của virus
Nhất là ta ghi nhận rằng, vừa mới ra khỏi nhà máy chế tạo, các vaccin hiện nay có nguy cơ hết thời từ nay đến vài tuần hay vài tháng. Trong số những hãng dược phẩm chế tạo chúng chỉ có những hãng dựa trên ARN viral (Pfizer-BioNTech, Moderna ở Hoa Kỳ và chẳng bao lâu nữa ARCoVax ở Trung Quốc) dường như có khả năng thích ứng với tốc độ xuất hiện của các biến thể, vì lẽ chúng có thể được sản xuất trong một thời hạn không thể vượt qua 6 tuần.
Bây giờ người ta lại ghi nhận một biến thể khác ở Bavière, mà ta không biết nhiều nhưng làm lo ngại. Phải chăng bộ máy biến dị (machine à muter) của coronavirus hăng tiết lên ? Sars-CoV-2 vẫn còn có một marge de manoeuvre lớn để tự tối ưu hóa. Một sự sử dụng gia tăng những kỹ thuật séquençage viral (décryptage) à haut débit để truy nã sự xuất hiện của các biến dị mới đã trở nên bức thiết. Những plateforme (Gisaid) de surveillance et d’analyse du virus thông báo cho các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới. Báo động tối đa. Trong thời kỳ tế nhị này, điều quan trọng là những động tác barrière phải được đưa vào một cách lâu dài trong lối sống của chúng ta, bởi vì dịch bệnh có nguy cơ kéo dài. Nó sẽ có một cáo chung. Sự hoảng sợ phải được loại trừ khỏi đời sống cá nhân và xã hội bởi vì nó có thể nguy hiểm hơn bất cứ virus nào.
(PARIS MATCH 1/2-10/2/2021)
Đọc thêm :
– TSYH số 568 : bài số 3, 4, 5
– TSYH số 567 : bài số 1
– TSYH số 566 : bài số 4
– TSYH số 565 : bài số 1, 2

2. BA BIẾN THỂ LÀM THẾ GIỚI SỢ HÃI
Sau khi khám phá một chủng mang nhiều biến dị ở Anh, nguyên nhân của sự bùng nổ của dịch bệnh, các nhà khoa học lo ngại sự trỗi dậy của những biến thể Nam Phi và Ba Tây.
COVID. Từ lúc đầu của dịch bệnh, virus của Covid-19 đã không ngừng tích lũy những biến dị, sinh ra một số lượng rất lớn các biến thể khác nhau. Vì phần lớn gần như có cùng những đặc điểm, nên đại chúng không biết lắm về những điều tinh tế này. Nhưng điều đó đã thay đổi với sự khám phá ở Anh vào giữa tháng 12 một biến thể lây nhiễm hơn nhiều. Khi đó các nhà nghiên cứu nghi ngờ một biến dị đặc biệt trong số hai chục biến dị, N501Y, là nguồn gốc của năng lực lây nhiễm gia tăng này.
4 ngày sau, một biến thể khác được khám phá ở Nam Phi : mặc dầu biến thể này không hề có cùng sự phối hợp của các biến dị, nhưng nó cũng mang biến dị N501Y này. Ít lâu sau người ta khám phá rằng biến thể Nam Phi mang một biến dị thứ hai E484K, nó cũng gây lo ngại, bởi vì biến dị này dường như cho phép nó thoát, ít nhất một phần, những kháng thể hiệu quả nhất được chế tạo bởi những bệnh nhân lành bệnh. (Des fossoyeurs terminent de creuser la tombe d’une victime du Covid au cimetière Parque Taruma, à Manau. Le taux de mortalité dans la ville amazonienne est près de deux fois supérieur à la moyenne nationale brésilienne)
Tuần qua, chính một biến thể thứ ba, được phát hiện lần này ở Ba Tây, khiến người ta nói về nó : mang hai biến dị N501Y và E484K, dường như được liên kết với một đợt bộc phát dịch rất mạnh ở Manaus. Thế mà thành phố này đã rất bị ảnh hưởng bởi làn sóng dịch đầu tiên và các nhà khoa học đã nghĩ rằng dân chúng gần như đã đạt miễn dịch nhóm. Nói một cách khác, biến thể Ba Tây này biểu hiện tất cả điều mà ta có thể sợ : một chủng lây nhiễm hơn, thoát miễn dịch thụ đắc cho đến khi đó…Hôm nay ta biết gì về ba biến thể này, Anh, Nam Phi và Ba Tây ?
+ Tại sao những biến thể này đến cùng lúc ?
Khó biết được điều đó một cách chắc chắn. Sự kiện những biến thể này có chung vài biến dị chủ chốt trên protéine spike (những spicule nổi lởm chởm trên bề mặt của coronavirus) giải thích điều đó. Tuy vậy, những biến thể khác nhau này không có quan hệ bà con, các chuyên gia đã đánh giá như vậy : chúng quá khác nhau. Ở đây đúng ra đó là sự tiến hóa hội tụ (évolution convergente). Sự chọn lọc tự nhiên tạo điều kiện cho sự xuất hiện của những biến dị này. Nhưng tại sao xảy ra bây giờ hơn là cách nay 6 tháng ?
Điều đó chưa hoàn toàn rõ ràng. Dường như phải có một số biến dị nào đó để ta có thể quan sát một sự khác nhau rất đáng kể trong những tính chất của chúng.Mỗi biến thể có từ 20 đến 35 biến dị. ” Chúng tôi nghĩ rằng épistasie, nói một cách khác sự tương tác giữa những biến dị khác nhau, đóng một vai trò rất quan trọng để giải thích sự xuất hiện cùng lúc của hai biến thể này “, Samuel Alizon, nhà nghiên cứu CNRS ở laboratoire maladies infectieuses et vecteurs écologie, génétique, évolution et contrôle, à Montpellier, đã nói như vậy. Chính sự cọng lại của nhiều biến dị cuối cùng sinh ra một virus hoặc là lây nhiễm hơn nhiều, hoặc là đề kháng hơn nhiều với các kháng thể. Những lợi điểm nhân đôi này cho phép chúng phân biệt với những biến thể khác. ” Chúng tôi đã phát động những công trình để kiểm tra giả thuyết này “, nhà khoa học đã nói thêm như vậy.
+ Tại sao chúng lây nhiễm hơn ?
Chính sự nhanh chóng mà chủng Anh nổi trội và lan tràn ở Vương Quốc Anh khiến nghĩ rằng biến thể này là 50 đến 70% lần lây nhiễm hơn virus cổ điển. Những nguyên nhân sinh học chưa rõ ràng lắm, nhưng những nghi ngờ hướng về một biến dị được gọi là N501Y, được chia sẻ bởi hai biến thể khác Nam Phi và Ba Tây. Biến dị này dường như biến đổi hình dạng của các spicule, những mũi cắm tua tủa trên bề mặt của virus, để làm cho nó còn hiệu quả hơn để “bám vào” những thụ thể ACE2 của những tế bào người. Vậy chỉ cần một lượng virus nhỏ hơn để có thể gây nhiễm người nào đó. Biến thể Anh đã được tìm thấy trong 50 nước, biến thể Nam Phi trong 20 nước. Mặc dầu tỷ lệ lưu hành còn thấp ngoài Vương Quốc Anh, nhưng tính lây nhiễm (contagiosité) rất quan trọng của biến thể Anh có thể làm cho nó nổi trội ở Đan Mạch vào giữa tháng hai, ở Pháp vào đầu tháng ba và ở Hoa Kỳ trước mùa xuân. Những tiến hóa của các biến thể Nam Phi và Ba Tây là không chắc chắn. Không kể rằng ba biến thể nhiên hậu có thể cạnh tranh nhau
+ Hậu quả nào đối với các vaccin
Tất cả những vaccin hiện có dựa trên sự nhận biết protéine bề mặt S của virus (cũng được gọi là spicule : thể kim).Thế mà tất cả những biến thể có đúng những biến dị chủ chốt trên protéine này. Phải chăng điều đó có thể có một hậu quả lên tính miễn dịch vaccin ? Chúng ta chưa biết một cách chắc chắn điều đó.Về biến thể Anh, các công trình nghiên cứu sơ bộ, được thực hiện bởi Pfizer trên những kháng thể được sản xuất bởi các bệnh nhân được tiêm chủng là làm an lòng : chúng dường như hiệu quả chống lại các “thể kim biến dị” (spicule mutante) cũng như hiệu quả chống lại các spicule nguyên thủy. Vấn đề là ít rõ ràng hơn đối với hai biến thể kia. Đặc biệt bởi vì chúng mang biến dị E484K, vốn đã được liên kết trong thí nghiệm với một tính hiệu quả bị giảm của những kháng thể của những bệnh nhân lành bệnh Covid. Nhưng một mặt không phải chính những spicule của hai biến thể đã được khảo sát, và mặt khác điều đó không muốn nói rằng chúng hoàn toàn không hiệu quả nữa.Tuy nhiên, cơn bộc phát ở Manaus (Ba Tây), ở một quần thể mà ta nghĩ rằng đã được tạo miễn dịch tốt, là đáng quản ngại. Những công trình nghiên cứu đang được tiến hành để thử đánh giá một cách chính xác hơn những hậu quả tiềm năng của sự xuất hiện của những biến thể này lên tính hiệu quả của các vaccin.
+ Ta theo dõi chúng như thế nào ?
Trên 7.465 tests PCR dương tính được thực hiện ở Pháp 7 và 8 tháng giêng, 281 kết quả “lạc điệu” (discordant) đã được nhận diện (chúng phát hiện sự hiện diện của một biến dị trên một biến thể Anh tuy nhiên không đặc hiệu). Các nhà nghiên cứu Pháp đưa ra giả thuyết rằng, hơi độc đoán, 38% những test được gọi là “lạc điệu” thật ra là những biến thể Anh (ở Anh, tùy theo vùng và lúc test, tỷ lệ này đã biến thiên giữa 3 và 98%…). Như thế ta đi đến một con số 1,4%, cần phải xét một cách thận trọng. Để có một ý tưởng chính xác hơn, phải chờ đợi cho tất cả các test nghi ngờ được séquencé toàn bộ, điều đang được thực hiện.
Nhưng Pháp chậm trễ trong những cố gắng séquençage này. Trên 359.000 génome séquençé trên thế giới và được liệt kê trong cơ sở của các dữ liệu quốc tế Gisaid, Anh đã thực hiện hơn 225.000, Đan Mạch 25.000 và Pháp…chỉ hơn 3000. Đứng trước sự chậm trễ này, các nhà khoa học chủ trương tìm kiếm những biến thể trong nước thải. Vincent Maréchal, đồng sáng lập của réseau Obépine, giải thích rằng ” để tránh có những góc khuất (angle mort), chúng tôi đã chọn séquençage “en aveugle” các génome trong nước thải của 60 trạm lọc (stations d’épuration) mà chúng tôi đã theo dõi đều đặn “. Điều này cho phép phát hiện những biến dị đặc hiệu hiện diện trên các biến thể Anh, Nam Phi và Ba tây.
(LE FIGARO 19/1/2021)

3. COVID-19 : NHỮNG BIẾN DỊ KHÔNG ĐE DỌA VACCIN
Từ vài tuần nay, một sự lo ngại bao quanh sự xuất hiện của những biến thể của Sars-CoV-2, mà năng lực lây nhiễm (contagiosité) cao hơn những năng lực lây nhiễm của những chủng mà chúng ta đã biết cho đến nay. Những biến dị này phải chăng tạo một mối nguy hiểm đối với tính hiệu quả của vaccin ? Hai biến thể, gây nên một bộc phát mới của virus ở Vương quốc Anh và ở Nam Phi, đã xuất hiện một cách độc lập, nhưng có chung vài biến dị. Cả hai gây nên một chuyển cấu trúc (glissement structurel) trong chỗ protéine spike gắn vào thụ thể .. Nói một cách khác là đoạn của protéine liên kết với tế bào ký chủ. Người ta đánh giá rằng tính lây nhiễm tăng cao là do một năng lực liên kết lớn hơn, hậu quả của một hay nhiều của những biến dị này. Các nhà nghiên cứu đã làm việc cật lực để biết những biến dị có thể làm yếu miễn dịch thụ đắc bởi vaccin hay bởi nhiễm virus hay không, do mã hóa đối với những chỗ gắn vào thụ thể, được nhận biết bởi những kháng thể trung hòa. Người ta đã chứng tỏ rằng plasma của những người dưỡng bệnh có những tác dụng lên vài biến dị cũng như lên những chủng mà chúng ta biết. Những biến dị khác có thể được miễn hoạt tính trung hòa của các kháng thể, nhưng nhìn chung là lạc quan. Vaccin sản xuất những kháng thể trung hòa nhiều đến độ một sự giảm nhẹ tiềm năng của chúng có lẽ sẽ không có một ảnh hưởng lâm sàng nào
(LE JOURNAL DU MÉDECIN 21/1/2021)

4. PHÁC ĐỒ XỬ TRÍ TẠI NHÀ NHỮNG BỆNH NHÂN COVID-19
Collège de médecine générale (CMG) và Centre d’expertise des soins de santé (KCE) đã hiệu chính một sơ đồ quyết định (arbre décisionnel), cho phép xử trí tăng cường tại nhà những bệnh nhân bị Covid-19 trong một khung cảnh bảo hòa các bệnh viện Bỉ.
Dự kiến một sự bảo hòa (luôn luôn đáng sợ) của các khoa bệnh viện Bỉ, Collège de médecine générale đã yêu cầu KCE, vào tháng 11 vừa qua, giúp đỡ một cách khẩn cấp hợp thức hóa một arbre décisionnel để xử trí tại nhà những bệnh nhân bị Covid-19 và trong một tình trạng đáng quan ngại. Mục đích là giữ trong chừng mực có thể được các bệnh nhân tại nhà đồng thời duy trì sự theo dõi tăng cường. Như thế nguy cơ trở nặng được nhận diện nhanh chóng nhờ một arbre décisionnel, cho phép những người điều trị tuyến đầu, được giúp đỡ bởi những người thân của bệnh nhân, đánh giá vào bất cứ lúc nào tình trạng của bệnh nhân và có thể nhập viện ngay lập tức nếu cần”.
Centre fédéral d’expertise des soins de santé đã trả lời ” trong một thời gian kỷ lục” những yêu cầu của Collège de médecine générale (CMG).
Vào lúc này arbre décisionnel được phân phát cho các médecin général qua các kênh thường lệ. ” Vì những dữ liệu liên quan đến Covid-19 là vô cùng tiến triển, nên những cập nhật của công cụ cũng sẽ được truyền qua cùng những kênh này.”
Sau đây là những dấu hiệu báo động cần nhập viện tức thời, theo arbre décisionnel này
+ Độ bảo hòa oxy lúc nghỉ ngơi :
– SpO2 < 90%
– Sp02 < 88% nếu bệnh lý hô hấp giảm oxy huyết mãn tính (pathologie respiratoire hypoxémiante chronique)
– SpO2 /= 30/phút lúc nghỉ ngơi hay < 12/phút
+ Mất bù huyết động :
– hạ huyết áp tâm thu 120/phút hay
– tim nhịp chậm < 45/phút
+ Tình trạng tri giác bị biến đổi
+ Những dấu hiệu lâm sàng mất nước (déshydratation) và/hay giảm thể tích máu (hypovolémie)
+ Không cải thiện tình trạng lâm sàng sau một xử trí tăng cường ngoại trừ trong 72 giờ.
(LE JOURNAL DU MÉDECIN 21/1/2021)

5. DỊCH SÚC MIỆNG ĐỂ CHỐNG COVID-19
Một công trình nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy rằng chỉ cần dịch súc miệng (bain de bouche) với 0,7% chlorure de cétylpyridinium cho phép trong 30 giây làm giảm 99,9% charge virale của Sars-CoV-2 được chứa trong xoang miệng.
Xoang miệng là một vùng có nồng độ mạnh của Sars-CoV-2 và sự tiếp xúc với những giọt nhỏ nước dãi bị nhiễm coronavirus hay những hạt treo trong không khí là một nguồn truyền virus. Sự phát sinh những aérosol bị nhiễm trong những thủ thuật lâm sàng là đặc biệt đáng quan ngại.
Do đó một sự thấu hiểu tốt hơn tiềm năng của dịch súc miệng để giảm charge virale và điều biến nguy cơ truyền virus trong một khung cảnh nghề nghiệp y tế và công cộng là một chủ đề nghiên cứu quan trọng.
Một nghiên cứu mới, được thực hiện bởi một phòng thí nghiệm virus học, nổi tiếng thế giới, Microbac Laboratoires. Trong công trình nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu đã đánh giá hoạt tính diệt virus của 4 dịch súc miệng kháng khuẩn chống Human CoV-Sars229E, một thay thế của Sars-CoV-2.
Những dịch súc miệng chứa 15,7% éthanol, 0,2% sulfate de zinc heptahydraté và một hỗn hợp các enzyme và protéine, đã không chứng minh hoạt tính diệt virus đáng kể trong thử nghiệm này. Trái lại, dịch súc miệng chứa 0,07% chlorure de cétylpyridinium (CPC), một antiseptique được biết về những tính chất kháng virus và vi khuẩn của nó, được sử dụng từ lâu trong y giới để kiểm soát plaque dentaire và được khuyến nghị bởi OMS chống lại Sars-CoV-2 trong khung cảnh khử trùng và tiệt trùng của các cơ sở săn sóc y tế, đã tỏ ra rất hiệu quả.
” Dịch súc miệng này đã làm giảm 99,9% charge virale của Sars-CoV-2, sau khi súc miệng 30 giây, điều này tương ứng với thời gian sử dụng cổ điển của một súc miệng “, GS Glyn Roberts, trưởng R&D soins bucco-dentaires d’Unilever, đã tuyên bố như vậy. ” Charge virale có thể được làm giảm trong miệng trong một thời gian lên đến 6 giờ.”
Những kết quả này củng cố kết quả của một nghiên cứu trước đó, cũng được thực hiện trong phòng thí nghiệm bởi Penn State College of Medicine, và đã kết luận rằng vài nước súc miệng có thể hữu ích để làm giảm charge virale trong xoang miệng sau một nhiễm trùng và có thể giúp làm giảm sự lan tràn của Sars-CoV-2 trong dân chúng.
” Mặc dầu hiển nhiên rằng đó không phải là một điều trị chữa lành cũng không phải là một phương tiện để phòng ngừa sự lan tràn của Sars-CoV-2, nhưng những kết quả có được ở đây rất là hứa hẹn “, GS Roberts đã nói như vậy.
Ngoài phòng ngừa vài vấn đề răng-miệng, technologie CPC có thể đóng một vai trò quan trọng để làm giảm sự lan truyền của coronavirus như là biện pháp vệ sinh phòng ngừa, ngoài những động tác barrière cơ bản được khuyến nghị bởi giới hữu trách y tế, như khoảng cách xã hội, vệ sinh các bàn tay và mang khẩu trang.
(LE JOURNAL DU MÉDECIN 21/1/2021)

6. COVID-19 : 4 KỸ THUẬT VACCIN CHO NĂM 2021
Đại dịch do Sras-CoV-2 đã huy động các laboratoire trên toàn thế giới để phát triển những vaccin trong một thời gian kỷ lục. Sau đây là 4 hướng nghiên cứu chính được theo và những triển vọng thương mãi hóa. Nếu 2020 là năm của Covid-19, 2021 sẽ là năm của các vaccin để thử chống lại nó. Cho đến nay, hai trong số các vaccin này đặc biệt tập trung sự chú ý (Moderna và Pfizer/BioNtech). Nhưng khoảng một chục khác, ở giai đoạn cuối của thử nghiệm lâm sàng (Oxford/AstraZeneca, Pasteur, Janssen…), có thể được chấp thuận trong năm đến. Tất cả có cùng mục tiêu : trình cho hệ miễn dịch một kháng nguyên mà chống lại nó hệ này phải học tự vệ. Một cách tổng quát, đó là protéine Spike (S) của coronavirus, protéine cho virus hình dáng couronne d’épines và giúp virus nhiễm các tế bào. Nhưng không ít hơn 4 chiến lược tiêm chủng khác nhau được sử dụng : vaccin à ARNm, vecteur viral, coronavirus inactivé hay atténué và những protéine recombinante. Để dẫn đến kết quả, tất cả các chiến lược phải vượt qua 3 chướng ngại : trong thử nghiệm giai đoạn 1, chứng tỏ tính chất không độc của vaccin và tìm liều lượng tốt ; trong giai đoạn 2, cho thấy năng lực gây nên một đáp ứng miễn dịch bảo vệ đủ (immunogénicité) ; ở giai đoạn 3, chứng minh tính hiệu quả của chúng trên những nhóm hơn 10.000 người.
Từ 4/2019, khoảng 300.000 người tình nguyện đã tham gia vào những thử nghiệm trên thế giới, không có tác dụng phụ nặng được xác nhận. Tuy nhiên, trong những chiến dịch tiêm chủng, nhiều thử nghiệm lâm sàng mới được thực hiện trên những vaccin khác nhau, khi các vaccin này được phép thương mãi hóa. Một effort de pharmacovigilance sẽ được thực hiện ở Pháp với plate-forme Covireivac, trong đó hơn 40.000 người đã ghi danh để tham gia những thử nghiệm lâm sàng quốc gia để bổ sung những dữ liệu được cung cấp bởi các hãng dược phẩm. 3 thử nghiệm đã bắt đầu vào đầu tháng giêng với những vaccin ARNm de Moderna và vaccins à vecteur viral của Oxford/AstraZeneca và Janssen.
1. VACCINS À ARN MESSAGER
Lần đầu tiên trong lịch sử tiêm chủng, kháng nguyên được chủng không phải là một protéine của virus hay một virus được làm giảm độc lực (atténué), mà là những brins d’acide ribonucléique “messager” (ARNm), mã hóa về mặt di truyền protéine này. Những brin ARNm được encapsulé trong những nanoparticule để lipide, điều này làm dễ sự đi vào của chúng trong những tế bào nằm gần nơi mà vaccin được chích. Mục tiêu : “buộc” bộ máy tế bào chế tạo protéine virale mà chống lại nó cơ thể sẽ học tự vệ. Gần như là một liệu pháp gène (thérapie génique), chỉ có khác nhau là ARN messager của vaccin không tương tác với génome trong nhân của các tế bào và thoái biến một cách nhanh chóng.
Ưu điểm của những vaccin này là chủng được phát triển và sản xuất nhanh hơn nhiều so với những vaccin “cổ điển”, phần lớn cần một thời gian cấy tế bào. Ngược lại, sự bảo quản và chuyển các vaccin đến những nơi tiêm chủng là tế nhị do sự không ổn định của các ARNm, được giữ ở những nhiệt độ từ -20 độ C đến -80 độ C. Nhất là, ” đó là một technologie mới mà ta có thời gian nhìn lại ít hơn những technologie khác vì lẽ chưa một vaccin thuộc loại này đã được thương mãi hóa. Vậy phải vẫn thận trọng “, BS Marie Lachatre, vaccinilogue ở Centre d’investigation clinique của bệnh viện Cochin ở Paris đã nói như vậy. Vào lúc chúng tôi viết những dòng chữ này, chỉ vaccin ARNm của Pfizer-BioNTech đã được chuẩn thuận bởi Vương quốc Anh và Hoa Kỳ trên cơ sở những hồ sơ hoàn chỉnh được cung cấp bởi các nhà công nghiệp cho những cơ quan y tế. Báo cáo chi tiết của Cơ quan dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) về vaccin này đã xác nhận một tính hiệu quả trung bình 95% (hơn 90% ở những người già hay có những bệnh nền).Và không có một tác dụng phụ nghiêm trọng nào được nêu lên trên 43.252 người tham gia thử nghiệm. Vương quốc Anh khuyên những người có tiền sử dị ứng nặng không nên tiêm chủng vaccin này, như đó là trường hợp đối với nhiều vaccin khác. Những tác dụng phụ thường gặp nhất là những phản ứng quanh điểm chích (84,1%), mệt (62,9%), đau đầu (55,1%), courbatures (38,3%) và sốt (14,2%). ” Cho đến nay đã có nhiều điều bất ngờ “, GS Elisabeth Bouvet, chủ tịch của Commission technique des vaccinations của Haute Autorité de santé (HAS) đã nói như vậy. Nhất là không có một thể nặng nào của Covid-19 đã được ghi nhận trong nhóm được tiêm chủng với vaccin ARN của Moderna. ” Thế mà điều mà ta cần khẩn cấp, đó là một sự bảo vệ chống lại những thể nặng của bệnh để làm nhẹ gánh hệ y tế “, Elisabeth Bouvet đã nói như vậy. Ở Pháp, plate-forme Covireivac đã lên chương trình một thử nghiệm lâm sàng trên vaccin Moderna, dự kiến bắt đầu giữa cuối tháng 12 và đầu tháng giêng.
2. VACCINS À VECTEUR VIRAL
Cổ điển hơn, chiến lược này nhằm đặt protéine Spike của coronavirus trên một virus khác, một vecteur, được biến đổi để không sinh bệnh.” Phương pháp này có một năng lực rất tốt gây nên một đáp ứng miễn dịch thích đáng, bởi vì vecteur viral bắt chước một nhiễm virus tự nhiên. Vậy nó không cần chất bổ trợ (adjuvant : một chất được thêm vào để tăng cường sự báo động hệ miễn dịch), BS Marie Lachâtre đã giải thích như vậy.Trong trường hợp Covid-19, mười ứng viên vaccin sử dụng những adénovirus.Tuy nhiên, một tính miễn dịch xuất hiện trước những adénovirus lưu thông này có thể làm yếu đáp ứng miễn dịch.” Ngược lại,” chính adénovirus có thể giữ một tính sinh bệnh (pathogénicité) và gây nên một nhiễm trùng. Để tránh những vấn đề này, vaccin Oxford/Astra Zeneca sử dụng một adénovirus de chimpanzé đối với nó không hiện hữu một tính miễn dịch nào ở người.” Theo những kết quả giai đoạn 3 được công bố trong The Lancet, 8/12, tính hiệu quả của vaccin này nằm giữa 62% và 90% tùy theo những liều được sử dụng trong hai lần tiêm, và không một báo động nào về phản ứng phụ nặng được báo cáo.
Vaccin được phát triển bởi Viện Pasteur sử dụng vecteur rougeole, ổn định và được biết rõ, để thoát những bất tiện này. ” Đó là vaccin mang lại nhiều bảo đảm nhất “, Marie Lachâtre đã đảm bảo như vậy. Nhưng nó phát triển rõ rệt phức tạp và lâu hơn. Chỉ một thử nghiệm giai đoạn 1 trên 90 người tham dự đang được tiến hành ở Pháp. Trong lúc chờ đợi, chính những formule à adénovirus của Oxford/AstraZeneca và Janssen phải là đối tượng của những thử nghiệm lâm sàng được chỉ đạo bởi Covireivac ở Pháp ngay giữa tháng 12/2020.
3. CORONAVIRUS ATTÉNUÉ OU INACTIVÉ
Lần này, đó là tiêm chủng trực tiếp coronavirus vào trong cơ thể, chỉ có điều khác là trước đó virus đã hoặc là được làm bất hoạt hay giảm độc lực. Trong trường hợp làm bất hoạt, một xử lý hóa học hay nhiệt lấy đi ở virus năng lực nhân đổi trong các tế bào.” Do đó vaccin không có một nguy cơ gây nhiễm nào, nó vững, với những tác dụng phụ được biết rõ : đau và đỏ ở điểm chích, sốt và đau cơ xương, Marie Lachâtre đã nói như vậy. Nhưng kỹ thuật thiếu tính sinh miễn dịch (immunogénicité) và do đó cần một chất bổ trợ (adjuvant) và nhiều lần tiêm.” Đó là kỹ thuật của Sinopharm và Sinovac Ở Trung Quốc từ tháng bảy 2020 : một triệu người đã nhận những liều vaccin trong một chiến dịch tiêm chủng khẩn cấp nhắm đích (phi trường, hải quan, voyageurs d’affaires…). Sinopharm đã được chuẩn y ở Émirat arabe uni vào tháng 12.
Khả năng thứ hai : một coronavirus sống nhưng được làm giảm độc lực. Đó là version xưa nhất của tiêm chủng, sử dụng một virus được làm yếu đi để gây nhiễm một người mà không làm bị bệnh. Đậu mùa, sởi, quai bị, rubéole, thủy đậu, bệnh bại liệt…Trên nguyên tắc, những chủng của thuốc chủng này có được bằng cách cho những dòng virus đi qua liên tiếp trên những canh cấy tế bào động vật, trong đó chúng mất năng lực sinh bệnh. Những start-up Hoa Kỳ Codagenix đã theo một kỹ thuật mới : một reprogrammation génétique của virus để “déoptimiser” tốc độ nhân đôi của virus trước khi tiêm chủng nó. Như vậy, trong khi coronavirus Sars-CoV-2 có thể sản xuất khoảng 100 triệu bản sao trong một tế bào trong 24 giờ, coronavirus được làm giảm độc lực về mặt đi truyền cho phép chia 1000 nhịp độ này để cho hệ miễn dịch có thời gian phản ứng. Hiện nay, chỉ có Codagenix đi theo hướng này, và thử nghiệm đầu tiên ở người bắt đầu vào tháng 12/2020.
4. PROTÉINE RECOMBINANTE
14 ứng viên vaccin khác nhau được phát triển nhờ những protéine được gọi là recombinante. Đó là những protéine được chế tạo từ những tế bào được biến đổi bởi recombinaison génétique. Đó là đưa chúng vào nơi chích, không support nhưng được kèm theo bởi một chất bổ trợ có khả năng báo động hệ miễn dịch. Không có chất bổ trợ này, hệ miễn dịch không xem những protéine recombinante này như một mối nguy hiểm. Kỹ thuật này, được sử dụng chống lại viêm gan B hay papillomavirus humain, là đối tượng của ba thử nghiệm giai đoạn 3. Ứng viên vaccin Sanofi-GSK vào giai đoạn 3 tháng 12/2020, và hãng dược phẩm Pháp dự kiến sản xuất 1 tỷ liều vào cuối năm 2021.
(SCIENCES ET AVENIR 1/2021)
Đọc thêm :
– TSYH số 543 : bài số 4 : vaccin ARN
– TSYH số 554 : bài số 8,9
– TSYH số 555 : bài số 5 (vaccin Pasteur-Merck)
– TSYH số 563 : bài số 5, 6, 7
– TSYH số 565 : bài số 8
– TSYH số 566 : bài số 9

7. COVID-19 : VACCINS À ARN : NHỮNG HY VỌNG VÀ NHỮNG CÂU HỎI
Những lo ngại về những nguy cơ trong thời gian ngắn hạn liên kết với các vaccin dựa trên ARN viral của Pfizer-BioNTech và Moderna hôm nay được giở bỏ. Còn trong thời gian dài hạn ?
Theo site de données Owid (Our World in Data) được chỉ đạo bởi đại học Oxford, 36 triệu người trên thế giới, vào ngày 15/1, đã nhận ít nhất một liều vaccin chống Covid-19, trong đó 12 triệu ở Hoa Kỳ, 10 triệu ở Trung quốc, gần 10 triệu ở châu Âu. Người học trò giỏi nhất của châu Âu là Vương quốc Anh (3,5 triệu), tiếp theo là Ý và Đức (1 triệu mỗi nước). Những nước khác đến chậm, trừ Israel, quốc gia phản ứng nhất và là quốc gia duy nhất đã tiêm chủng hơn 25% dân số khoảng 9 triệu người ! Những vaccin khác nhau đã được sử dụng, dĩ nhiên, nhưng vaccin Pfizer-BioNTech, vaccin đầu tiên đã được cho phép ở châu Âu, Bắc Mỹ và, từ nay, trong 40 nước khác, là vaccin đã thường được tiêm chủng nhất (gần 20 triệu người). Những quan sát liên quan những người được tiêm chủng này, kết hợp với nhưng quan sát từ những thử nghiệm giai đoạn 3 của vaccin Pfizer-BioNTech (trên 43.500 người) và vaccin de Moderna (trên hơn 30.000 người), cho phép kết luận rằng trong thời gian ngắn hạn, những vaccin à ARN là những vaccin tạo miễn dịch tốt nhất (tỷ lệ bảo vệ 94-95%) đồng thời có một profil an toàn thỏa mãn. Những tác dụng phụ thường gặp nhất của chúng là tạm thời và đặc thù cho tất cả các vaccin (đau ở nơi chích, sốt, mệt…). Vài bại liệt hiếm gặp của dây thần kính mặt, gây nên một sự sụp xuống của các cơ ở một bên mặt, đã được báo cáo. Nói chung chúng là do sự tái kích hoạt của một nhiễm virus (zona, HIV, herpès…). Những liệt mặt này thường chữa lành, với corticoides hay không, trong vài tháng. Trong một trường hợp trên 80.000 đến 100.000, một phản ứng dị ứng nặng và nhanh có thể xuất hiện, biện minh một sự theo dõi trong 10 đến 15 phút sau khi chích. Vài trường hợp được báo cáo, tất cả đều được kiểm soát và cho đến nay vẫn không có hậu quả. Một cách tổng quát, các vaccin à ARN phải tránh ở những người có những dị ứng với thức ăn, với một loại thuốc hay với một sự gây miễn dịch trước đây. Những trường hợp tim nhịp nhanh cực kỳ hiếm cũng đã được quan sát (dưới 1 trường hợp trên 50.000). Vậy không có gì là bi thảm. Tuy vậy, những lo sợ vẫn tồn tại.
NHỮNG TÁC DỤNG PHỤ NÀO ?
Cơ quan dược phẩm Na Uy mới đây đã tuyên bố sự tử vong của 23 nguời, xảy ra ít lâu sau (hai giờ đến nhiều ngày) khi họ đã nhận một liều vaccin Pfizer-BioNTech). Tất cả đều trên 80 tuổi, yếu ớt và có sức khỏe kém. 13 trong số họ đã được giải phẫu tử thi. Giới hữu trách Na Uy đã không loại trừ rằng những tác dụng phụ nhẹ của vaccin có thể có, ở những người rất già và rất bệnh tật, những hậu quả nghiêm trọng. Vì thế họ đã khuyến nghị không tiêm chủng cho những người này nữa. Những tử vong tương tự đã được mô tả trong những nước khác, kể cả Pháp. Những trường hợp chết này đả kích thích trào lưu chống vaccin. Trên thực tế, tỷ lệ tử vong của những người già này, ở những người được tiêm chủng không cao hơn ở những người không được tiêm chủng. Trong giai đoạn 3 của Pfizer-BioNTech, đã có 6 tử vong trong số 43.500 người được theo dõi, 2 trong nhóm những người được tiêm chủng…và 4 trong nhóm placebo ! Điều này cho thấy rằng sự gần nhau về thời gian của hai sự kiện không đủ xác lập một mối liên hệ nhân quả. Xác định điều này là công việc của các chuyên gia về cảnh giác dược (pharmacovigilance). Hiện giờ, không một khuynh hướng thống kê nào đã cho phép quy cho vaccin một nguy cơ sinh tử đặc biệt.
THÁCH THỨC CỦA TƯƠNG LAI
Chúng ta hãy nhắc lại rằng không phải tất cả ARN của Sars-CoV-2, mà chỉ một mảnh của ARN này, mang mật mã chế tạo (code de fabrication) protéine Spike của nó (với protéine Spike này virus di vào trong các tế bào người), được truyền tại chỗ qua vaccin vào các tế bào cơ của vai nằm gần điểm chích. ARN này, được gọi là “messager”, được đọc bởi những đơn vị (ribosome) ; chúng sẽ sản xuất Spike, mà hệ miễn dịch của chúng ta nhận diện như kẻ thù và chống lại nó chúng ta được gây miễn dịch. Không có nguy cơ mảnh ARN viral này hội nhập vào ADN của các gène của chúng ta, bởi vì để được như thế : 1. nó phải có thể được ghi trong ADN bởi một enzyme (transcriptase inverse). 2. Sau đó nó phải từ giã khoang tế bào để đi vào trong nhân, ở đó có génome của chúng ta, điều mà các tế bào bình thường không làm. ARN viral này, mỏng manh, sau đó thoái hóa khá nhanh. Nếu không, nó được loại bỏ một cách nhanh chóng bởi những tế bào miễn dịch của chúng ta, khi đó ghi nhớ nó. Kịch bản này nhằm hạn chế những nguy cơ trong thời gian dài hạn.
Sự bảo vệ phải chăng sẽ bền lâu ? Chúng ta sẽ chờ xem. Những yếu tố được thêm vào ARN messager của vaccin để ổn định nó và/hay khuếch đại tác dụng của nó. Chúng có khả năng làm rối loạn bộ máy tế bào được mô tả trên đây không, làm rối loạn các gène của chúng ta hay khởi phát những phản ứng tự miễn dịch ? Điều đó ít có khả năng, nhưng nguy cơ zéro không hiện hữu. Nếu, trong những năm đến, không phải là như vậy, chúng ta sẽ có thể hoan hô technologie này. Con chủ bài khác của kỹ thuật này là nó có thể sản xuất nhanh chóng, chống lại một virus biến dị làm thất bại những vaccin hiện có, một vaccin khác được thích ứng. Hy vọng là hợp lý, nhưng cần thận trọng
(PARIS MATCH 28/1-3/2/2021)

8. VACCIN ASTRAZENECA : MỘT VACCIN THỨ BA GIÚP CHÂU ÂU THẮNG COVID Commission européenne đã cho phép hôm thứ sáu 29/1 sự thương mãi hóa vaccin AstraZeneca và đã không áp đặt sự hạn chế tuổi tác mặc dầu vẫn còn nhiều điều không chắc chắn về tính hiệu quả của nó đối với những người trên 65 tuổi. Thứ sáu 29/1 là ngày nhiều tin vui trên mặt trận vaccin chống covid. Hai công ty dược phẩm (Johnson & Johnson và Novavax) đã loan báo những kết quả lâm sàng dương tính trong khi một vaccin thứ ba (sau Moderna và Pfizer) đã được chấp thuận ở châu Âu và như thế sẽ làm phong phú portefeuille d’outils đã được đặt dưới quyền sử dụng của các nước hội viên Liên hiệp châu Âu để chống lại đại dịch.
Thật vậy, Comité des médicaments à usage humain (CHMP) của Cơ quan dược phẩm châu Âu (EMA) đã đánh giá rằng cán cân lợi ích/nguy cơ của vaccin được phát triển bởi AstraZeneca và đại học Oxford là dương tính và đã khuyến nghị Commission européenne cấp một giấy phép thương mãi hóa cho những người trên 18 tuổi. Commission européenne đã tức thời bật đèn xanh. Các chuyên gia của EMA đã dựa trên những dữ liệu của 4 công trình nghiên cứu lâm sàng được thực hiện trên 24.000 người tình nguyện ở Vương quốc Anh, ở Ba Tây và Nam Phi.
Đó là vaccin covid à vecteur viral đầu tiên được chuẩn thuận. Kỹ thuật này sử dụng một virus vô hại (một adénovirus de chimpanzé) được biến đổi về mặt di truyền để vận chuyển đến tận trong những tế bào của chúng ta mật mã di truyền (code génétique) của protéine spike của covid để cơ thể của chúng ta sản xuất protéine này và một phản ứng miễn dịch được phát sinh. Nước Bỉ đã đặt hàng 7,74 triệu liều vaccin AstraZeneca
Hỏi : Tính hiệu quả của vaccin AstraZeneca ?
59,5%. Đó là một con số khá gây thất vọng khi so sánh với mức độ hiệu quả đạt được bởi những vaccin à ARN messager (94,1% đối với Moderna và 95% đối với Pfizer) nhưng vẫn cao hơn ngưỡng tối thiểu được ấn định bởi Cơ quan dược phẩm châu Âu (EMA) (50%). ” Với tư cách công cụ của y tế công cộng, một vaccin hiệu quả 59,5% là thích đáng”, Bruno Sepodes, phó chủ tịch của CHMP đã nhấn mạnh như vậy, ” nhất là khi ta có ít những lựa chọn”.
Để tính tỷ lệ này, các chuyên gia của EMA đã chỉ có thể xét đến những dữ liệu của hai trong số bốn công trình nghiên cứu lâm sàng. Đã không có đủ những trường hợp covid trong hai công trình nghiên cứu kia để có được những kết quả đáng kể. Khi công bố những kết quả trung gian vào tháng 11/2020, hãng dược phẩm đã báo cáo một tỷ lệ hiệu quả 90% trong một nhóm được tiêm lúc đầu một nửa liều rồi một liều hoàn toàn sau đó. EMA đã không xét đến những dữ liệu một phần này và đã chỉ tính đến những người đã nhận sơ đồ chuẩn, nghĩa là hai liều tương đương, cách nhau 4 đến 6 tuần. Chính trên sơ đồ này mà EMA dựa vào. Thời hạn rất rộng giữa hai liều này ” sẽ tạo tính uyển chuyển và làm dễ những chiến dịch tiêm chủng hiện nay “, Bruno Sepodes đã ghi chú như vậy. EMA không khuyến nghị liều duy nhất mặc dầu các chuyên gia của cơ quan này công nhận rằng đã có một sự bảo vệ 3 tuần sau liều đầu tiên.
Hỏi : Vaccin này có hiệu quả ở những người trên 65 tuổi ?
Ta không biết điều đó. Những người già chỉ đại diện 13% trong những công trình nghiên cứu lâm sàng. Không có khá những trường hợp dương tính để rút ra kết luận. Dẫu sao EMA khuyến nghị vaccin AstraZeneca cho những đối tượng này và nói dự kiến một sự bảo vệ “xét vì phản ứng miễn dịch gây nên bởi vaccin và kinh nghiệm có được với những vaccin đi trước”. ” Không có lý do để nghĩ rằng nó sẽ không hiệu quả “, Bruno Sepodes đã đánh giá như vậy. Tình huống này tạo một sự khó chịu ở châu Âu. Giới hữu trách y tế Đức đã khuyến nghị không cho phép vaccin AstraZeneca đối với những người 65 tuổi hoặc hơn, đi ngược lại giới hữu trách châu Âu. Ở Pháp, Emmanuel Macron cũng đã bày tỏ sự nghi ngờ. ” Người ta nghĩ rằng vaccin này gần như không hiệu quả đối với những người trên 65 tuổi “, ông đã tuyên bố như vậy trong một cuộc họp báo. Tuy nhiên tình hình về những người trên 65 tuổi có thể sẽ được làm sáng tỏ một cách nhanh chóng. AstraZeneca đã phát động một nghiên cứu lâm sàng rộng rãi ở Hoa Kỳ với những kết quả sẽ được biết trong tháng đến. Công trình sẽ mang lại những dữ liệu mới về quần thể này.
Hỏi : Ta không biết gì về vaccin này ?
Cũng như đối với Moderna và Pfizer, ta không biết vaccin này có ngăn cản sự lan truyền của virus hay không, cũng như thời gian mà nó bảo vệ là bao nhiêu. Ta còn thiếu thời gian nhìn lại. Ta cũng có rất ít kết quả về những phụ nữ có thai nhưng EMA đánh giá rằng sự tiêm chủng có thể được khuyến nghị đối với họ tùy theo từng trường hợp, sau khi khám một thầy thuốc. Sau cùng ta không biết vaccin có bảo vệ chống lại những biến thể hay không. Không có những dữ liệu về vấn đề này nhưng EMA đã yêu cầu AstraZeneca kiểm tra rằng những biến thể này không ảnh hưởng tính hiệu quả của vaccin của hãng.
Hỏi : Những tác dụng phụ là gì ?
Profil về an toàn của vaccin là làm an tâm, EMA đã đánh giá như vậy. Những tác dụng phụ là nhẹ, tạm thời và tương đối cổ điển đối với một vaccin : sốt, đau ở điểm chích, mệt, đau cơ và khớp, nôn…Những choáng phản vệ có thể xảy ra trong những trường hợp rất hiếm. Chính vì vậy EMA khuyến nghị giữ quan sát những người được tiêm chủng ít nhất 15 phút. Cũng như đối với những vaccin khác, một cơ chế cảnh giác dược được thiết đặt để thống kê và phân tích những tác dụng phụ bất ngờ có thể xuất hiện.
(LE SOIR 30 & 31/1/2021)
Đọc thêm :
– TSYH số 567 : bài số 2
– TSYH số 564 : bài số 5

9. VACCIN JOHNSON & JOHNSON : TỶ LỆ HIỆU QUẢ 66% Công ty dược phẩm Hoa Kỳ Johnson & Johnson vừa công bố những kết quả của thử nghiệm giai đoạn 3, được tiến hành trên 43.800 người tình nguyện trên 18 tuổi (1/3 người tham dự trên 65 tuổi). Nhìn chung, vaccin với liều duy nhất đã tỏ ra hiệu quả 66% để phòng ngừa một thể trung bình đến nặng của Covid, 28 ngày sau khi tiêm.
Tính hiệu quả này khác nhau tùy theo những vùng địa lý trong đó vaccin đã được thử nghiệm : tỷ lệ lên đến 72% ở những người tham dự ở Hoa Kỳ, nhưng sụt xuống 66% ở những người tình nguyện của châu Mỹ Latin là chỉ 57% ở Nam Phi. Tuy nhiên, điều quan trọng trong một nghiên cứu trên 6000 người tình nguyện ở Nam Phi, vaccin J&J vẫn hiệu quả 89% để phòng ngừa những thể nặng của Covid-19. 95% những trường hợp trong vùng nam phi của thử nghiệm là những nhiễm coronavirus do biến thể Nam Phi. Tin vui khác : theo hãng dược phẩm, vaccin J&J có một tỷ lệ 85% để phòng ngừa những thể nặng của bệnh và cho một bảo vệ hoàn toàn chống lại những nhập viện và tử vong.
Mặc dầu mức độ bảo vệ rõ rệt thấp hơn hai vaccin Moderna và Pfizer-BioNTech, nhưng tỷ lệ hiệu quả 85% vẫn cao hơn ngưỡng 50% được ấn định ban đầu bởi giới hữu trách y tế. Cũng phải ghi chú rằng những thử nghiệm của hai vaccin Moderna và Pfizer-BioNTech đang sử dụng đã được thực hiện trước khi những biến thể mới khuếch tán rộng rãi. MỘT TỶ LỆ BẢO VỆ 100% CHỐNG NGUY CƠ TỬ VONG.
Trái với các vaccin Moderna và Pfizer dựa trên ARNmessager, vaccin của J&J không những không cần tiêm liều thứ hai nhiều tuần sau liều thứ nhất, mà chúng không phải được làm đông lạnh, điều này khiến nó trở thành một ứng viên lý tưởng để sử dụng trong những vùng của thế giới mà những cơ sở hạ tầng vận tải là yếu và nhưng cơ sở tích trữ đông lạnh không đủ. Như vaccin AstraZeneca, vaccin J&J sử dụng kỹ thuật của vecteur viral, hoặc là một virus cúm đã được biết (adénovirus), để đưa những protéine de coronavirus vào trong những tế bào của cơ thể và phát khởi một đáp ứng miễn dịch.
Một dữ liệu đáng mừng khác là tính hiệu quả cao (85%) của vaccin bảo vệ chống lại những thể nặng của covid, 28 ngày sau khi tiêm chủng. Một tính hiệu quả gia tăng với thời gian vì lẽ theo thông báo của hãng dược phẩm, không một trường hợp nghiêm trọng nào đã được báo cáo sau 49 ngày. Cũng đáng phấn khởi hơn : vaccin bảo vệ 100% chống lại nguy cơ chết vì covid, vì lẽ trong thử nghiệm lâm sàng, tất cả những trường hợp nặng cần nhập viện và những trường hợp tử vong ở trong nhóm đã không được tiêm chủng (hay nhóm placebo).
Công ty dược phẩm J&J dự kiến đệ trình với Hoa Kỳ một giấy phép sử dụng khẩn cấp của FDA ngay tuần sau. Về phía châu Âu, người ta nói chờ đợi Johnson & Johnson nạp đơn xin thương mãi hóa trong một thời gian rất gần.
Commission européenne đã ký với J&J một hợp đồng mua 200 triệu liều. Bỉ đã mua 5,16 triệu liều vaccin với liều duy nhất này.
Loan báo được đưa ra hôm sau loan báo của hãng Hoa Kỳ Novavax, báo cáo một hiệu quả 90% của vaccin hai liều trên 15.000 người tình nguyện ở Anh. Một tỷ lệ bị giảm (dưới 50%) trong một thử nghiệm lâm sàng nhỏ hơn được thực hiện ở Nam Phi, ở đây biến thể dường như có thể thoát tác dụng của những kháng thể
(LE SOIR 30 & 31 JANVIER 2021)
10. VACCIN RUSSE Ở CỬA NGÕ CỦA CHÂU ÂU Hongrie đã mua vaccin russe. Đức ủng hộ vaccin này. Nga hứa hẹn 100 triệu liều cho châu Âu vào tam cá nguyệt thứ hai. Còn phải được sự cho phép của giới hữu trách châu Âu.
Vaccin russe Spouknik V phải chăng chẳng bao lâu nữa sẽ đổ bộ vào châu Âu để làm giảm bớt những vấn đề thiếu hụt ? Chỉ cách nay vài tháng điều này có vẻ không quan niệm được khi Nga gây choáng cộng đồng khoa học khi bắt đầu tiêm chủng mặc dầu đã không tổ chức thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn. Ở châu Âu, Hongrie đã hướng về Nga, bảo là đã mệt mỏi bởi sự chậm chạp của các công ty dược phẩm ký hợp đồng với Commission européenne. Hongrie đã mua hai triệu liều vaccin russe. Spoutnik V, vaccin Nga chống Covid-19 vẫn luôn luôn không được chấp thuận bởi Cơ quan dược phẩm châu Âu, cũng như vaccin trung quốc được sản xuất bởi Sinopharm. Nhưng ở Hongrie, Viện dược học và dinh dưỡng quốc gia của Hongrie đã chuẩn thuận. Theo một đạo luật mới đây, từ nay ở Hongrie có thể nhờ đến một vaccin mà không cần sự đồng ý của Institut national hongrois de pharmacie et de la nutrition, với điều kiện là vaccin đã được chủng cho 1 triệu người ở nước ngoài, trong ba nước, trong đó một nước là thành viên của EU hay một pays candidat…Trung quốc đã gởi 1 triệu liệu liều cho Serbie, nước ứng viên vào EU và đồng minh của Hongrie. Ở Serbie vaccin cũng đã được tiêm chủng. Ngày 22/1 vừa qua, Bộ trưởng ngoại giao của Hongrie, Peter Szijjarto, viếng thăm Moscou, đã hứa 2 triệu liều Spoutkik sẽ đến đất nước ông. Một tuần sau, ông loan báo đã ký một hợp đồng với giới hữu trách Trung Quốc để mua 5 triệu liều vaccin, được giao trong 4 tháng thành 4 giai đoạn. ” 100-150 người chết mỗi ngày vì đại dịch ở Hongrie trong khi những biện pháp hạn chế y tế làm mất 10 đến 15 tỷ forins…Vậy vì lợi ích quốc gia của chúng tôi, cần tăng tốc quá trình tiêm chủng”, ” Sự cung ứng của EU bất hạnh thay chậm hơn dự kiến, chính vì vậy mà chúng tôi đã phải nhìn những nguồn khác.” Thủ tướng Hongrie Viktor Orban đã tiết lộ rằng ông sẽ được tiêm vaccin chinois, biện minh bằng những lời sau đây : ” Có những người tin vào vaccin russe, bởi vì vào thời kỳ đó họ đã nhận những vaccin soviétique, có những người, khi ta nói với họ về các vaccin, lại suy nghĩ theo ý thức hệ, và họ phải Tây Âu, chứ không Đông Âu…Tôi, tôi nghĩ rằng các người Trung Quốc đã biết virus lâu nhất…Vậy, tôi chờ lượt của tôi, và nếu có thể chọn, tôi sẽ yêu cầu vaccin chinois” Nhưng những người hongrois khó để được thuyết phục về tính hiệu quả của những vaccin Nga và Trung Quốc. Theo một thăm dò vào tháng giêng của Institut Publicus, một nửa những người được hỏi sẽ sẵn sàng đi tiêm chủng nếu họ có sự lựa chọn về vaccin. Chỉ 20% trong số họ nhờ đến vaccin Nga hay Trung Quốc, trong khi 33% tin vào Pfizer và 36% vào AstraZeneca.
Ở Đức, ở đây cuộc tranh luận lên đến cực điểm về sự chậm chạp của chiến dịch tiêm chủng, về sự giao hàng chậm trễ và về trách nhiệm của Commission européenne trong vấn đề này, vaccin russe được xét đến một cách nghiêm túc. Đầu tháng giêng, thủ tướng Angela Merkel đã nói cởi mở cho ý tưởng sản xuất Spoutnik V ở châu Âu với điều kiện Cơ quan dược phẩm châu Âu chấp thuận. Hôm trước của một cuộc họp cấp cao giữa chính phủ và công nghệ dược phẩm, bộ trưởng y tế Đức, Jens Spahn, đã tuyên bố rằng ” dầu nước chế tạo vaccin là nước nào, nếu một vaccin an toàn và hiệu quả, nó có thể giúp đối phó với đại dịch”. 16 nước trên thế giới đã cho phép thương mãi hóa Spoutnik V, trong đó có Argentine, Iran, Serbie, Tunisie…
Những cuộc thảo luận giữa Gamaleya Institute (đã phát triển vaccin Spoutnik V) và EMA để có được một giấy phép thương mãi hóa đang được thực hiện. Nước Đức ngay cả gởi gấp những chuyên gia của mình để giúp Nga trong quá trình quy chế của châu Âu. CÔNG TRÌNH ĐẦY HỨA HẸN
Nga chuẩn bị. Russian Direct Investment Fund (đã tài trợ vaccin này) nói sẵn sàng cung cấp 100 triệu liều để tiêm chủng 50 triệu người châu Âu vào tam cá nguyệt thứ hai của năm 2021. Các chính quyền đã chỉ rằng các liều được sản xuất bởi Nga chỉ được xuất cảng với số lượng lớn một khi tất cả dân Nga đã được tiêm chủng. Vậy 100 triệu liều dành cho châu Âu sẽ được sản xuất nơi khác, bởi những công ty đấu thầu ở Ấn Độ, Trung Quốc hay Nam Hàn…hay ở châu Âu, như UE yêu cầu. 100 triệu liều này được thêm vào 500 triệu liều mà Nga đã cam kết sản xuất cho những quốc gia khác.
Về vaccin, Nga cũng phát động một sự hợp tác với AstraZeneca. Gamaleya Institute và tập đoàn dược phẩm Anh-Thụy Điển muốn kiểm tra xem một sự phối hợp của hai vaccin của họ có cho phép có được một đáp ứng miễn dịch tốt hơn hay không. Những vaccin này dựa trên cùng technologie (một adénovirus được sử dụng như một vecteur viral). Những thử nghiệm lâm sàng sẽ được phát động từ nay đến cuối năm.
Trên bình diện khoa học, cũng có sự tiến triển. Hôm thứ ba 2/2, tạp chí y học The Lancet đã công bố những kết quả sơ khởi của một thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 của vaccin Nga Gam-Covid-Vac, được gọi là Spoutnik V. Vaccin à vecteur viral này dựa trên hai loại adénovirus humain (rAd5 và rAd6), trong đó ADN đã được biến đổi để cho adénovirus đưa vào thông tin di truyền cần thiết cho sự tổng hợp protéine Spike, kháng nguyên chung cho tất cả các vaccin chống covid. Những adénovirus này đã được làm cho không có khả năng tăng sinh trong các tế bào người, điều này đảm bảo tính an toàn của chúng. ” Kỹ thuật được sử dụng giống với kỹ thuật của những vaccin của AstraZeneca và Janssen “, chuyên gia miễn dịch học Michel Goldman đã giải thích như vậy. ” Một khi được tiêm vào, các adénovirus ra lệnh tổng hợp protéine Spike ở người được tiêm chủng. Protéine này khi đó báo động hệ thống miễn dịch và hệ này phản ứng bằng hai cách : sản xuất các kháng thể và huy động các tế bào lympho T, mà vài có năng lực giết những tế bào bị nhiễm bởi virus Sars-Cov-2.”
NHỮNG ADÉNOVIRUS KHÁC NHAU Nếu nguyên tắc là giống nhau, các adénovirus được sử dụng, chúng khác nhau. Đối với vaccin AstraZeneca, đó là một adénovirus du chimpanzé trong khi những vaccin Janssen và Spoutnik V sử dụng những adénovirus người. ” Ưu điểm của adénovirus de chimpanzé là không có miễn dịch hiện hữu trước đó ở người”, nhà miễn dịch học đã nói như vậy.” Như thể không có nguy cơ rằng ta phản ứng chống lại virus vaccinal, như thế ngăn cản không làm cho nó sản xuất protéine Spike. Đối với những adénovirus người thì khác. Ở đây có một miễn theo virus được xét đến. Virus Ad26 của vaccin Janhssen có một profil thuận lợi về phương diện này hơn virus Ad5, được sử dụng cho liều thứ hai của vaccin Nga, liều đầu của vaccin này nhờ đến virus Ad26.” Thử nghiệm randomisé, được thực hiện giữa tháng chín và tháng 11 năm 2020 trong 25 bệnh viện của Moscou, đã tuyển mộ khoảng 21.977 người tình nguyện. 14.964 người tham dự đã nhận hai liều vaccin và 4.902 người đã nhận một placebo ; 21 ngày sau liều thứ hai,16 trường hợp covid triệu chứng đã được quan sát trong nhóm của những người được tiêm chủng so với 62 trong nhóm placebo, điều này tương đương với một tính hiệu quả 91,6 % của vaccin, tùy theo các tác giả của công trình nghiên cứu. ” Người ta ghi chú rằng chỉ những trường hợp covid triệu chứng mới được nêu lên. Vậy ta không có một dữ liệu nào về năng lực của vaccin Spoutnik V phong bế chính sự nhiễm và sự truyền của virus”, Michel Goldman đã nói như vậy.
Không một tác dụng phụ nghiêm trọng nào đã được nêu lên như là liên kết với vaccin russe ; phần lớn những tác dụng phụ là nhẹ, như những triệu chứng cúm, đau ở điểm chích và mệt. Một phân tích trên 2.000 người hơn 60 tuổi gợi ý rằng vaccin là hiệu quả trong lứa tuổi này, những thử nghiệm vẫn luôn luôn được theo đuổi. Cuối cùng thử nghiệm phải đưa vào khoảng 40.000 người tình nguyện.
(LE SOIR 3/2/2021) + (LE FIGARO 1/2/2021)

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(11/2/2021)

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s