Thời sự y học số 568 – BS Nguyễn Văn Thịnh

1. HOA KỲ TRONG ” MÙA ĐÔNG U ÁM” CỦA COVID-19Tổng thống đắc cử Joe Biden cam kết ” hành động nhanh” để thoát cuộc khủng hoảng do Covid-19
Joe Biden đã trình bày chi tiết hôm thứ năm 14/1 những biện pháp để ngăn chặn sự tăng cao kỷ lục của những tử vong và những trường hợp lây nhiễm ở Hoa Kỳ và tăng tốc chiến dịch tiêm chủng.
(Le président élu, Joe Biden, et sa vice-présidente, Kamala Harris, le 14 janvier, à Wilmington (Delaware), lors de la présentation du plan de lutte contre le Covid-19).Giữa thuyết định mệnh, sự phẩn nộ và cảm giác khẩn cấp, Hoa Kỳ tiếp tục chịu những tàn phá của một đại dịch Covid-19 đã trở nên gần như ngoài tầm kiểm soát. Những kỷ lục lây nhiễm và tử vong mỗi ngày làm hốt hoảng những đường cong dịch bệnh với sự hằng định từ nhiều tuần nay, củng cố thân phận quốc gia bị ảnh hưởng nhất trên thế giới với hơn 388.000 tử vong và 23 triệu người bị nhiễm, theo đại học Johns-Hopkins. Những chiến dịch tiêm chủng quay trượt, xa những mục tiêu được loan báo bởi Nhà trắng, lúc phát động chiến dịch vào giữa tháng 12/2020.
Đối đầu với di sản đáng quan ngại này, tổng thống đắc cử, Joe Biden, đã trình bày chi tiết hôm thứ năm 14/1, những biện pháp mà chính phủ của ông định thực hiện ngay sau khi nhậm chức hôm 20/1. Với một giọng nghiêm trang và không lạc quan quá mức, tổng thống dân chủ đã cam kết “hành động nhanh” để đưa đất nước ra khỏi “mùa đông u tối ” này. Kế hoạch cứu (plan de sauvetage) nền kinh tế Hoa Kỳ 1900 tỷ dollar của ông, còn phải được Quốc Hội chuẩn thuận, dự kiến dành 400 tỉ dollar cho một sự phân phối các vaccin rộng rãi hơn và hiệu quả hơn, cho những cố gắng tiếp tục về các test, cho sự nghiên cứu về những biến thể mới của SARS-CoV-2 và dành để tài trợ những biện pháp bảo vệ cho phép mở lại trường học. Nhất là ông muốn đảm bảo sự tiêm 100 triệu liều vaccin trong 100 ngày đầu của nhiệm kỳ. Để đạt được điều đó, chính quyền ông dự kiến đào tạo 100.000 nhân viên y tế. Tuy nhiên nếu tổng thống tương lai có được những tài trợ, marge de manoeuvre của ông sẽ vẫn bị gò bó bởi ý chí và năng lực của các tiểu ban vận dụng những biện pháp này.Những khởi đầu khó nhọc của chiến dịch tiêm chủng, được Biden gọi là “thất bại não lòng”, cho một ý tưởng về tầm quan trọng của công tác này. Trong một đất nước, liên kết không ngừng những làn sóng dịch kế tiếp nhau từ 11 tháng qua, sự đi đến của hai vaccin vào tháng 12, Pfizer-BioNTech và Moderna, đã mang lại hy vọng sắp thoát cuộc khủng hoảng y tế. Nhưng những khó khăn trong việc phân phối đã dội một gáo nước lạnh vào sự lạc quan này. Chính quyền Trump, mà sự đặt cược vào sự khám phá của một vaccin đã che khuất trong nhiều tháng mọi chiến lược chống dịch khác, đã hứa hẹn tiêm chủng 20 triệu người Mỹ trước cuối tháng 12. Với vừa đúng 11 triệu liều được chủng vào ngày 14/1, chỉ 11% những đối tượng được đánh giá ưu tiên (nhân viên y tế và những résident của các nhà dưỡng lão) và 3,4% của toàn dân đã được tiêm chủng, với những khác nhau nhiều tùy theo các tiểu bang.
Ở tuổi 78, cái tuổi mà những người khác hưởng cuộc sống hưu trí của mình, Biden đứng đầu một đất nước đắm chìm trong một cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng và bị chia rẽ sâu sắc về mặt chính trị, trong đó một nửa không công nhận tính hợp pháp của sự đắc cử của ông. Ông thừa kế một nhiệm vụ tức thì ngăn chặn đại dịch Covid-19 đồng thời chống lại sự chính trị hóa cực kỳ bao quanh những biện pháp y tế công cộng.
Trong những ngày tiếp theo sau bầu cử, Joe Biden đã nâng lên thành ưu tiên tuyệt đối sự chống đại dịch, loan báo thành lập một lực lượng đặc nhiệm (task force) chống Covid-19, có nhiệm vụ soạn thảo một kế hoạch để thiết đặt ngay khi ông nhậm chức. Kế hoạch này dự kiến nhất là ra lệnh mang khẩu trang ở những nơi mà Washington có uy quyền, như các công sở liên bang, trong các xe hỏa, máy bay và xe bus đảm bảo những vận chuyển giữa các tiểu bang. Biden cũng ấn định như mục tiêu tiêm 100 triệu liều vaccin trong một trăm ngày đầu của nhiệm kỳ tổng thống : ” Chiến dịch tiêm chủng hiệu quả nhất của lịch sử Hoa Kỳ “, ông đã hứa hẹn như vậy. Tổng thống dân chủ tán đồng việc phân phối tức thì tất cả liều sẵn có, hơn là giữ lại một nửa liều cho đợt tiêm thứ hai. Ông cam kết mở cửa lại trường học trong ba tháng.
SỰ SUY THOÁI NGOẠN MỤC
Những quy tắc hành chánh chặt chẽ đi kèm sự tiếp cận vaccin tùy theo những đối tượng, sự thiếu nhân viên để tiêm chủng, sự vắng mặt những vaccinodrome, theo hình ảnh của những testodrome được dụng lên trong vài tiểu bang, đã làm chậm lại những chiến dịch tiêm chủng. 10% các bệnh viện ở vùng nông thôn vẫn luôn luôn không nhận được vaccin. Được khuyến nghị bởi các giới hữu trách y tế giữ các liều cho tiêm chủng lần hai, nhiều tiểu bang đã từ chối dùng đến những dự trữ. Kết quả, trong nhiều thành phố, những thời hạn chờ đợi để có được một lấy hẹn để tiêm chủng là nhiều tuần, trong khi những liều vaccin, được cấp bởi chính phủ liên bang, có sẵn để sử dụng. Đứng trước sự phẫn nộ gia tăng của dân chúng, nôn nóng muốn nhận vaccin (chỉ 1/4 dân Mỹ tuyên bố chống lại sự tiêm chủng, một con số giảm hằng định trong những tháng qua), các giới hữu trách tiểu bang và lien bang đã bắt đầu điều chỉnh chiến dịch.
Một tuần trước khi chấm dứt nhiệm kỳ, chính phủ Trump đã khuyến khích các tiểu bang bắt đầu tiêm chủng những người trên 65 tuổi (chứ không chỉ những người trên 75 tuổi) và tất cả những người trưởng thành có những bệnh mãn tính. Và, trong khi các thành viên của chính quyền Trump chỉ trích việc nhờ đến tất cả các liều sẵn có, một biện pháp được chủ trương bởi équipe của Joe Biden, cuối cùng họ đã chấp nhận điều đó. Những dự trữ cho liều vaccin thứ hai do đó phải được tiêm càng nhanh càng tốt. Những người hữu trách cộng hòa cũng như dân chủ tin chắc rằng những hãng chế tạo vaccin có năng lực sản xuất đủ các liều vào lúc mong muốn.
Nhưng những chậm trễ trong sự thiết đặt và sự tiêm vaccin một mình không giải thích sự thoái biến ngoạn mục của tình hình y tế trong những tuần qua. Sự để cho muốn làm gì thì làm được quan sát trong những tiểu bang, nhất là cộng hòa, trong năm qua, đã tạo điều kiện cho sự lưu hành không ngừng của virus trên khắp đất nước. Sự chính trị hóa đại dich bởi chính quyền Trump, ngập ngừng trong việc khuyến khích đeo khẩu trang hay áp đặt những biện pháp phong tỏa, làm cho luôn luôn khó khăn, từng nơi, những biện pháp bảo vệ cơ bản nhất. Như ta đã thấy điều đó ở Washington, ngày 6/1, chỉ một thiểu số những người ủng hộ Trump, đến hàng ngàn người trong thủ đô liên bang, mang một khẩu trang. Những hình ảnh cũng đã cho thấy những dân biểu cọng hòa, bị nhốt nhiều giờ trong Capitole trong đợt tấn công, đã vất bỏ những khẩu trang mà một dân biển dân chủ đưa cho họ.
Những tình trạng này càng ngày càng ít được dung thứ bởi phần lớn dân chúng.” Nếu Joe Biden, bằng sự gương mẫu và sư phạm (mang khẩu trang, khuyến khích tiêm chủng…) thay đổi được những hành vi của chỉ 1% người Mỹ, điều đó sẽ có những hiệu quả tích cực (chống sự lan tràn của virus) “, Denis Wirts, phó viện trưởng về nghiên cứu của đại học John-Hopkins, đã đánh giá như vậy.
Cũng như những nơi khác trên thế giới, những sự đi lại trong những lễ lạc gia đình cuối năm cũng phụ trách phần lớn sự gia trọng của cuộc khủng hoảng y tế trong những tuần qua. Giới hữu trách liên bang hay tiểu bang đã không bao giờ áp dụng những biện pháp để hạn chế những đi lại xuyên qua đất nước. Từ khi những buổi tụ tập Thanksgiving, cuối tháng 11, đất nước trải qua một sự bộc phát rõ rệt các trường hợp lây nhiễm và tử vong. Denis Wirtz xác nhận : ” Những tăng cao đã được ghi nhận hai đến ba tuần sau những đi lại và tụ tập của Thanksgiving rồi Noel ; và những hậu quả sẽ còn được cảm thấy trong những tuần đến.”
Trong khung cảnh này, các chuyên gia và truyền thông đua nhau so sánh để kéo dân chúng ra khỏi tình trạng đờ đẫn đứng trước căn bệnh. Hôm sau ngày 12/1, ngày đen tối nhất từ lúc bắt đầu dịch bệnh với hơn 4000 tử vong, báo chí nhấn mạnh : ” 1400 nạn nhân nhiều hơn so với biến cố 11/9.” Ở Los Angeles, trở thành một trong những điểm nóng của đại dịch,” một người chết vì Covid mỗi 6 phút”, NBC News đã nói như vậy”. Đất nước sẽ đếm được hơn 400.000 tử vong vì Covid trước tháng hai, tương đương với dân số của một thành phố như Minneapolis hay La Nouvelle-Orléans “, Davis Wirtz đã xác nhận như vậy. CDC dự kiến điều còn tệ hại hơn : những dự kiến mới nhất là 96.000 nạn nhân mới trong ba tuần đến. Theo Davis Wirts, mùa đông u tối của Hoa Kỳ có thể kéo dài đến tận mùa hè.
(LE MONDE 16/1/2021)

2. COVID-19 : ĐỢT BÙNG PHÁT MỚI Ở TRUNG QUỐC
Lần đầu tiên kể từ tháng năm 2020, Bắc Kinh công nhận một trường hợp tử vong, 22 triệu cư dân bị phong tỏa.Trong khi cuối cùng Trung Quốc phải chấp nhận một phái bộ điều tra của OMS về nguồn gốc của coronavirus chủng mới, khoảng một chục chuyên gia đã đến Vũ Hán, hôm thư năm 14/1, và phải bị cách ly trong 14 ngày, chính quyền đối đầu với một sự bùng phát mới của Covid-19. Nhiều trăm trường hợp được báo cáo trong tỉnh Hà Bắc (Hebei) (75 triệu dân), nằm gần Bắc Kinh. Hôm thư năm 14/1, Ủy ban y tế quốc gia đã công nhận rằng một người đã đã chết vì Covid-19 trong tỉnh Hà Bắc : một cách chính thức, đó là trường hợp tử vong đầu tiên kể từ cuối tháng năm 2020. Tình hình dường như càng khó quản lý khi lần này, chính các làng quê và những người già dường như chủ yếu bị ảnh hưởng.Chiến lược của giới hữu trách không thay đổi. Các thị trấn và các thành phố, nơi những trường hợp này được báo cáo (tổng cộng 22 triệu dân) bị phong tỏa ; các cư dân bị cách ly tại nhà và được thử nghiệm và tiêm chủng đại trà. Trong vùng đông bắc của Trung Quốc, tỉnh Hắc Long Giang, ở biên giới với Nga, đã ban hành tình trạng khẩn cấp sau khi xuất hiện nhiều trường hợp.Mặc dầu, so với những nước khác, số lượng các bệnh nhân Covid-19 vẫn tối thiểu (ta đếm được dưới 900 người nhập viện), nhưng, đối với Trung Quốc, từ mùa hè 2020 hãnh diện đã chiến thắng virus, sự thất bại là quan trọng. Điều này càng quan trọng khi càng đến gần ngày kỷ niệm ngày phong tỏa Vũ Hán, 23/1 cách nay một năm. Một biện pháp, đối với nhà cầm quyền, đã tượng trưng cho năng lực của Đảng cộng sản trung quốc “ưu tiên sự sống” trên mọi lý do khác. Ngoài ra, cũng như năm 2020, đợt bộc phát mới của Covid-19 xảy ra trong khi đất nước chuẩn bị cử hành Tết âm lịch (12/2) và rằng, trong mọi vùng, những người hữu trách chính trị hội hộp để chuẩn bị phiên họp của Quốc hội trung quốc. Phiên họp này bình thường diễn ra vào đầu tháng ba, nhưng, vào năm 2020, nó đã bị hoãn lại một cách ngoại lệ vào cuối tháng năm. Năm nay một sự hoãn lại lần nữa có hậu quả xấu.
Ở ngay Vũ Hán, mặc dầu sự trở lại bình thường được viện dẫn bởi chính quyền, sự căng thẳng trong những ngày qua có thể được nhận thấy. Nguyên nhân : sự loan báo, hôm 11/1, bởi tòa thị sảnh, rằng một người được xét nghiệm dương tính đến từ Hà Bắc đã lưu hành trong thành phố 3 và 4/1. Từ đó, dưới sức ép của các ủy ban phường, các khách sạn từ chối các du khách của tỉnh Hà Bắc nhưng cũng từ Bắc Kinh, mặc dầu họ đã được xét nghiệm ngay trước khi đến. Chung quanh những con đường thương mãi nhỏ, các barrière di động đã xuất hiện trở lại. Các tiệm buôn không bị đóng cửa, nhưng, trong trường hợp khám phá những trường hợp nghi ngờ, chúng có thể bị đóng lại trong vài phút.
Sắp đến Tết âm lịch, giới hữu trách, ở mọi cấp, yêu cầu những người Hoa một lần nữa đừng trở lại gia đình, để tránh không để cho nhiều trăm nghìn người phải dùng xe hỏa cùng lúc.
Về vấn đề đó, các viên chức và các nhân viên của các xí nghiệp công có khả năng không có lựa chọn. Ngược lại, chính phủ có thể ít áp lực hơn lên hàng trăm triệu người di trú làm việc trong những tỉnh giàu có của miền Đông và đối với họ những lễ hội này thường là cơ hội duy nhất để gặp lại các con mình, chúng được nuôi nấng dạy dỗ trong những vùng xa xôi của đất nước.
Nhưng sự sợ hãi có thể giúp chính phủ. ” Tôi không muốn trở về nhà tôi ở Xian trong những ngày nghỉ phép. Dùng xe hỏa là quá liều lĩnh. Không phải vì tôi sợ cho tôi, mà là vì sau đó tôi không muốn mang virus vào Vũ Hán “, một thầy thuốc gây mê đã nói như vậy. Các công ty đường sắt đã loan báo rằng họ sẽ bồi hoàn tiền các vé đã mua.
Cơn bộc phát mới này của Covid-19 cho thấy rằng chính quyền trung quốc có lẽ đã kêu chiến thắng hơi quá sớm. Không có nơi nào thái độ quá tự tin vào thắng lợi đạt được này rõ rệt hơn Vũ Hán. Ở đây hiện nay đang diễn ra một cuộc triển lãm khổng lồ được gọi là ” Nhân dân trước hết, đời sống trước hết “. Các thầy thuốc xuất hiện ở đây bằng những hình ảnh đôi khi gây xúc động. Điều này chủ yếu để ca ngợi sự quang vinh của đảng CS trung quốc và tổng bí thư. ” Sự thành công chiến lược trong cuộc chiến đấu này đã chứng tỏ sự lãnh đạo mạnh mẽ của Đảng và ưu thế đáng kể của hệ thống xã hội chủ nghĩa của đất nước chúng ta “.TẬP CẬN BÌNH TỰ TIN
Phần tiếp theo của triễn lãm trình bày những phương tiện to lớn về người và kỹ thuật được triễn khai. Ta thấy ở đó những người bệnh, nhưng không có một người chết nào. Ta tìm kiếm hoài công một chữ về Ai Fen, bác sĩ nữ của bệnh viện trung ương Vũ hán, đã báo động các đồng nghiệp của mình vào cuối năm 2019. Cũng không có một chữ nào về buổi yến tiệc 40.000 người được tổ chức bởi thành phố vào ngày 18/1/2020.Và mặc dầu BS Li Wenliang thuộc vào 14 BS chết vì Covid-19, mà các du khách được yêu cầu tỏ lòng tôn kính, nhưng không đâu đề cập đến sự bắt giữ vào đầu tháng giêng của người báo động này vì ” lan truyền những tin đồi sai lệch” cũng như sự cảm xúc mãnh liệt gây nên bởi cái chết, hôm 7/2, của thầy thuốc nhãn khoa này, đã có can đảm nói rằng ” phải có nhiều tiếng nói (cho phép được bày tỏ) trong một xã hội mạnh khỏe “. Điều ít nhất mà ta có thể nói là ông ta không được lắng nghe.
Trái lại, trên Internet, sự kiểm duyệt nhắm vào mọi sự cáo buộc nhà cầm quyền. Chỉ những chỉ trích của chính quyền địa phương có thể được dung thứ, có lẽ bởi vì chúng giúp Pékin củng cố uy quyền. Từ lúc đầu của cuộc khủng hoảng y tế, các phóng viên trung quốc đã nhận những chỉ thị rất chính xác về những thuật ngữ phải được sử dụng (“lòng trắc ẩn”, “sự đoàn kết”…) và những thuật ngữ cần phải tránh (“phong tỏa”,”tử vong”…)
Cuối tháng 12/2020, sự kết tội bốn năm tù Zhang Zhan, một nữ phóng viên đã đi điều tra ở Vũ Hán, đã xác nhận rằng chính quyền sẽ không thương xót đối với những người phát báo động hay những ký giả độc lập. Ngoài ra, những người này bị cô lập hơn bao giờ hết.” 90% dân chúng chấp nhận sự phong tỏa của Vũ Han và sự quản lý cuộc khủng hoảng bởi chính quyền. Ngay cả ở những người trí thức hay những người suy nghĩ độc lập, phần lớn ủng hộ chính quyền”, Tian Tian, thầy thuốc đã xác nhận như vậy, mặc dầu ít tán đồng chế độ. ” Những cư dân của Vũ Hán hãnh diện hơn bao giờ hết “, Tian Tian đã nói như vậy. Ngoài ra, những người bị mất việc đã nhận 1.200 yuans (153 euros) mỗi tháng trong 6 tháng. Đó là chuyện chưa bao giờ thấy ở Trung quốc”, cô đã nói rõ như vậy.
Đây không phải là lúc của những tiếng nói bất đồng. Hay Biaofeng, một người đối lập nổi tiếng, bị bắt hom 3/12/2020 và bị quản thúc tại gia vì ” gây rối loạn” ngay cả đã nói về ” thời kỳ băng giá ” (ère glacière). Dịch bệnh do coronavirus đã còn làm tăng thêm ảnh hưởng của đang cong san trung quốc lên xã hội. Nhiều nhà báo về nhân quyền lo lắng và bối rối và không con tìm thấy lối thoát nữa. Trong những ngày này, chỉ cần một chút đối kháng de gây nên một cách không tránh khoi những biện pháp trả đũa “, ông đã tâm sự như vậy, theo South China Morning Post
Nếu chính quyền hành động như thế, có lẽ đó là bởi vì tự đánh giá là đủ mạnh để làm điều đó. Hôm thứ hai 11/1, trước các cán bộ của Đảng CS Trung quốc, Tập cận Bình, bình thường lo ngại, đã tỏ ra tự tin một cách kỳ lạ.” Thời thế và tình hình thuận lợi cho chúng ta “, ông đã đánh giá như vậy. Có lẽ do cuộc khủng hoảng y tế nhưng cũng do cuộc khủng hoảng chính trị ở Hoa Kỳ. Cuộc tấn công vào điện Capitole bởi những người ủng hộ Donald Trump, hôm 6/1, và cuộc khủng hoảng của nền dân chủ Hoà Kỳ có một ảnh hưởng trực tiếp lên xã hội dân sự trung quốc.
” Trung quốc đã trở nên tự tin hơn do sự thành công trong việc quản lý coronavirus…Mặc dầu đang còn trong giai đoạn lấy lại sức, Trung quốc lại đứng đây trong khi các nước phương tây vẫn luôn luôn chiến đấu để kềm chế sự hỗn loạn gây nên bởi cuộc khủng hoảng y tế. Chủ nghĩa tự do, nền tảng của những thể chế dân chủ tây phương càng ngày càng trở nên ít thuyết phục, thậm chí không thích đáng, vào lúc này, dưới mắt của những người trung quốc”, chấp nhận như vậy trong South China Morning Post, Byron Chen Chun, một chuyên gia về chủ nghĩa tự do của đại học Shenzhen. Cho đến lúc này, chính quyền trung quốc đã hưởng lợi về sự chính trị hóa của quản lý dịch bệnh do coronvirus chủng mới. Trong trường hợp cuộc khủng hoảng y tế trở lại, onde de choc có thể nghiêm trọng
(LE MONDE 15/1/2021)

3. GÂY LÂY NHIỄM HƠN, BIẾN THỂ ANH CŨNG CÓ THỂ GÂY CHẾT NGƯỜI HƠN
Theo nhiều công trình nghiên cứu, tỷ lệ tử vong gây nên bởi virus biến dị là 30% đến 40% cao hơn tỷ lệ tử vong gây nên bởi chủng ban đầu.(Des britaniques attendent d’etre vaccinés contre le Covid-19 au Lord’s Cricket Ground, près de Londres)
Thủ tướng Anh đã làm giảm đi những hy vọng của một sự giở bỏ phong tỏa nhanh của đất nước, mặc dầu sự thành công của chiến dịch tiêm chủng quốc gia và những tỷ lệ lây nhiễm từ nay dường như chậm lại. Ngoài những tin xấu khác, Boris Johnson, được bao quanh bởi hai cố vấn khoa học của mình, Patrick Vallance và Chris Whitty, trong một cuộc họp báo từ Downing Street, đã gợi ý rằng biến thể Anh của coronavirus chủng mới ” ngoài lây nhiễm nhiều hơn, có thể gây chết người nhiều hơn ” chủng ban đầu.
Xuất hiện lần đầu tiên ở Kent vào mùa thu 2020, biến thể này (được mệnh danh là VoC202012/01), từ nay thắng thế ở Anh, ” truyền 30% đến 70% dễ dàng hơn virus chủng. Khi ta so sánh những người dương tính, có những bằng cớ của một nguy cơ tử vong cao hơn ở những người mang biến thể mới so với những người mang biến thể cũ “, Patrick Vallance đã nói như vậy, tuy nhiên ông đã tỏ ra vô cùng thận trọng. Những dữ liệu ” hiện nay không chắc chắn”, ông đã nhấn mạnh như vậy, ” vài công trình nghiên cứu không phát hiện một sự gia tăng nào của tỷ lệ gây chết. Cần nhiều công trình nghiên cứu hơn.
MỘT CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CẦN ĐƯỢC XÁC NHẬN
Thông tin về tính nguy hiểm cao nhất của biến thể, rất gây lo lắng, đã được truyền đạt cho chính phủ bởi ủy ban các chuyên gia cố vấn chính phủ về virus (Nervtag). ” Đối với một người tuổi 60, nguy cơ trung bình chết một khi bị nhiễm bởi SARS-CoV-2 là 10 trên 1000. Với biến thể Anh, nguy cơ này nằm giữa 13 và 14 trên 1000, M.Vallance đã giải thích như vậy.
Từ nay biến thể Anh hiện diện trong khoảng 60 nước trên thế giới. Tuy nhiên, các nhà khoa học Anh đánh giá rằng các vaccin hiện được triển khai ttrong nước (các vaccin của Pfizer-BioNTech và AstraZeneca-Oxford) vẫn hiệu quả chống lại nó. Ngược lại, họ lo ngại về sự đề kháng của hai biến thể khác, Nam Phi và Ba tây, được phát hiện ở Anh. ” Chúng có vài đặc điểm làm chúng ít thụ cảm hơn với vaccin “, M. Vallance đã sợ như vậy.
Theo một tài liệu được cập nhật hóa của Nervtag, được công bố vào chiều thứ sáu, 3 công trình nghiên cứu phát hiện một tính gây chết (létalité) lớn hơn của biến thể Anh. Nguy cơ chết đối với những người bị nhiễm lần lượt là 1,36 lần cao hơn theo Imperial College de Londres, 1,35 lần cao hơn theo École d’hygiène et de médecine tropicale de Londres, và ngay cả 1,91 lần cao hơn theo đại học Exeter.
” Phân tích của chúng tôi dựa trên sự khảo sát của khoảng 5% trường hợp tử vong xảy ra trong 3 tháng qua ở Anh, bởi vì chúng tôi đã chỉ có thể thực hiện nó trên những người được phát hiện dương tính trong những cộng đồng, rồi chết. Thí dụ chúng tôi đã không tính đến những người được trực tiếp nhập viện mà không được trắc nghiệm trước đó”, Nicholas Davies, phó giáo sư về modélisation mathématiques ở École d’hygiène et de médecine tropicale de Londres, đã nói rõ như vậy. ” Công trình nghiên cứu gởi một tín hiệu gây quan ngại, nhưng phải được xác nhận bởi những công trình nghiên cứu khác được thực hiện trên một mẫu nghiệm của những người mang biến thể hay không mà,g biến thể”, nhà nghiên cứu đã nói thêm như vậy.
Boris Johnson dẫu sao đã cố tránh làm một sự liên hệ trực tiếp, giữa những công trình sơ bộ này và số lượng những tử vong do Covid-19 ở Anh, tỷ lệ cao nhất châu Âu. Ngày 22/1, tỷ lệ tử vong trung bình mỗi ngày do bệnh trong một tuần đạt con số kỷ lục 1241, trong khi bilan 100.000 người chết từ lúc đầu đại dịch có thể đạt được cuối tháng hai. Ngoài ra, 38.500 người được nhập viện từ nay trong các bệnh viện của vương quốc Anh so với khoảng 19.000 lúc cao điểm của những nhập viện của làn sóng đầu tiên, vào tháng tư.
Dẫu sao nhà lãnh đạo Anh đã xác nhận vài dữ liệu đáng phấn khởi : theo những đánh giá chính thức, tỷ lệ sinh sản (taux de reproduction) đã xuống dưới 1, có nghĩa rằng dịch bệnh sau cùng lùi lại trong đất nước (40261 người đã được chẩn đoán dương tính với Covid-19 trong 24 giờ qua hôm thứ sáu 22/1).
Về chiến dịch tiêm chủng, nó tiếp tục ở một nhịp điệu không giảm sút : 5,4 triệu người Anh đã nhận ít nhất một liều vaccin vào ngày 21/2. Boris Johnson đã nhắc lại mục tiêu của ông là 15 triệu người, những người có nguy cơ nhất, sẽ nhận hai liều vaccin từ nay đến cuối tháng hai.
Tuy vậy, thủ tướng từ chối đưa ra một lịch thoát phong tỏa hà khắc, mặc dầu những áp lực của một bộ phận những dân biểu thuộc phe bảo thủ.” Không có vấn để mở cửa lại quá nhanh, để rồi phải đóng lại một cách nhanh chóng trong trường hợp dịch bệnh trở lại “, Boris Johnson đã cảnh báo như vậy.
Chính phủ của ông rất lo ngại với ý nghĩ rằng sự đi đến của những biến thể mới làm tiêu tan những cố gắng tiêm chủng của đất nước : ông không loại trừ tăng cường trở lại những kiểm soát ở biên giới ; giới truyền thông quốc gia gợi lên giả thuyết những “hôtel à la quarantaines” gần các phi trường, ở đây các du khách phải tự cách ly. Và ông không gợi lên nữa sự mở lại các trường học vào cuối tháng hai, một mục tiêu mặc dầu được gợi ý vào đầu tháng giêng.
(LE MONDE 24 & 25 JANVIER 2021)

4. BỈ : ĐỐI PHÓ VỚI BIẾN THỂ MỚI, CUỘC CHẠY ĐUA NƯỚC RÚT ĐƯỢC KHỞI ĐỘNG
Thường virus biến thiên. Nhưng vài biến dị cho nó một lợi thế, nhất là về mặt truyền bệnh. Chính vì lý do này mà surveillance génomique được khởi động ở Bỉ cũng như ở những nơi khác.
Một bước ngoặt. Từ một năm nay, dịch bệnh covid theo chiều của những làn sóng nối tiếp nhau. Nhưng vào đầu năm nay, cuộc khủng hoảng y tế chịu một đợt mới. Sự lan tràn của các biến thể là trọng tâm của những mối lo lắng của các nhà lãnh đạo thế giới. Những biến dị này, tiềm năng lây nhiễm hơn, khiến lo sợ một sự bùng phát của dịch bệnh. Hôm thứ năm 14/1, OMS đã triệu tập ủy ban khẩn cấp (comité d’urgence) hai tuần sớm hơn dự kiến để thảo luận về những biến thể mới này, đã khuếch tán rộng rãi trên thế giới : khoảng 50 nước đã ghi nhận biến thể Anh (variant britanique) và 20 nước biến thể Nam phi (variant sud-africain). Ở Bỉ, những khuyến nghị của OMS đang được chờ đợi ; ở đây sự truy nã những biến thể này được khởi động.(D’après les dernières données de séquençage disponibles, il y a 61 variantes britaniques qui ont été détectés en Belgique et six sud-africains)
1. Những biến thể mới này là gì ?
” ARN của virus này, đó là một chuỗi 30.000 chữ. Nếu anh phải sao một bản văn dài đến ngàn lần như thế, sẽ có những lỗi đánh máy, Vincent Bours, giáo sư di truyền người ở ULiège đã nói như vậy. Tuy nhiên ông nhấn mạnh : so với những virus khác, SARS-CoV2 không biến dị nhiều den the. Nguy cơ sai lầm này củng tỷ lệ với mức độ lan truyền, nhưng trên một quan điểm thuần tiến hóa, chính những biến dị có lợi nhất (hoặc những biến dị cho phép virus bám vào các tế bào tốt nhất) cuối cùng thắng thế.
Cho đến cuối năm 2020, một biến dị duy nhất đã thật sự là đối tượng của một sự chú ý đặc biệt của các nhà khoa học : D614G trên protéine Spike. Ta nghi ngờ nó lây nhiễm hơn nhưng những công trình nghiên cứu dường như cho thấy rằng nhiên hậu nó đã chỉ có ít tác động lên dịch bệnh. Cuối tháng 12, khi biến thể Anh, được đặt tên 501Y.V1 đã bắt đầu khuếch tán ở Anh, một équipe các nhà nghiên cứu liên ngành của Imperial College of London đã sử dụng cả một loạt những phuong pháp khác nhau để nghiên cứu xem sự thành công của dispersion có quan trọng hơn những biến thể thông thường không.” Họ phát hiện rằng tỷ lệ sinh sản hiệu dụng (taux de production effectif) của virus là cao hơn, với một trị số từ 0,4 đến 0,7 “, Simon Delicour đă nói như vậy.” Điều này có nghĩa rằng đối với cùng một mức độ của những biện pháp hạn chế tỷ lệ những tiếp xúc, ta không có cùng mức độ kiểm soát dịch bệnh.”
Hai biến thể khác được phát hiện mới đây cũng được quan sát tỉ mỉ : biến thể Nam Phi, được gọi là 501Y.V2, và biến thể Ba Tây, 501Y.V3. ” Ba biến thể này có hai biến dị chính, trong đó một (501) chung cho cả ba, gia tăng tính nhiễm (infectiosité), nhà vi trùng học Emmanuel André, đã giải thích như vậy. ” Ngoài ra, những biến thể Nam phi và Ba Tây có một biến dị khác, 484, biến dị này trong phòng thí nghiệm được liên kết với một cơ chế thoát hệ miễn dịch. Điều này có nghĩa rằng đứng trước biến dị này, các kháng thể được sản xuất sau một nhiễm virus tự nhiên có thể ít hiệu quả hơn và chính điều này đặc biệt làm chúng ta quan ngại
2. Những biến thế mới có hiện diện ở Bỉ không ?
Vào sáng ngày thứ năm 14/1, các phòng xét nghiệm đã séquencer 15 biến thể Anh được phát hiện ở Bỉ, và 5 biến thể Nam Phi. Trong ngày, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy thêm 46 biến thể Anh. Còn về biến thể Nam phi, từ nay 6 được phát hiện. Hiện nay biến thể Ba Tây đã không được phát hiện ở Bỉ.
3. Ta phát hiện chúng như thế nào ?
Để nhận diện một cách chính xác sự hiện diện của một trong những biến thể mới trong một test positif, một séquençage génomique complet là cần thiết nhưng cần hai đến ba ngày. Tuy nhiên các chuyên gia đã khám phá rằng họ có thể dựa vào những test PCR để nghi ngờ sự hiện diện của biến thể Anh.” Một trong những gène của biến thể Anh (501Y.V1) không khuếch đại tốt. Nếu là như vậy trong khi thực hiện một test PCR chứa một charge virale mạnh, ta có thể nghi đó là biến thể mới này “, Simon Dellicour đã giải thích như vậy.” Sau đó mẫu nghiệm đến ưu tiên trong plateforme de surveillance génomique, khi đó ta sẽ séquencer một cách hoàn toàn mẫu nghiệm.”
Hiện nay, réseau national de surveillance génomique ở trong tay của 4 phòng xét nghiệm đại học (Louvain, Liège, Gand và Anvers). Mục tiêu là có thể séquencer 1000 mẫu nghiệm mỗi tuần. Một cách cụ thể, các nhà nghiên cứu biến đổi ARN thành ADN để khảo sát nó dễ dàng hơn : séquençage được thực hiện nhờ một technologie nanopore, một sẽ màng đọc séquençage de base “, Vincent Bours (ULiège) đã giải thích như vậy. Cần 2-3 ngày để phân tích 100 mẫu nghiệm
4. Các vaccin phải chăng vẫn hiệu quả chống những biến thể mới này ?Đó là câu hỏi mà mọi người đã đặt ra. Các nhà miễn dịch học muốn làm an lòng : vì lẽ phần lớn các biến dị nhỏ (minimutation) xảy ra trên protéine Spike. Protéine này cho phép virus liên kết với các thụ thể của những tế bào và vì chính protéine Spike này mà các thuốc chủng nhắm vào, do đó sẽ không có sự lo ngại về tính hiệu quả của các vaccin. Dầu sao, đối với những biến thể Anh và Nam Phi, trên chúng mới đây hãng Pfizer đã khảo sát huyết tương của những người được chủng, đã cho thấy rằng vaccin của hãng vẫn hiệu quả. Những công trình nghiên cứu còn phải được chuẩn nhận về mặt khoa học.” Điều đó có giá trị đối với biến dị chung cho hai biến thể Anh và Nam Phi, nhưng có một biến thể khác gây lo ngại hơn, liên quan biến thể Nam Phi, ở đây ta thấy một năng lực kém hơn của các kháng thể trung hòa virus “, nhà miễn dịch học Michel Goldman (ULB) đã nói như vậy.” Điều này không muốn nói rằng vaccin không hiệu quả, nhưng rằng có lẽ nó hơi ít hiệu quả hơn dự kiến. Trái lại, phải tuyệt đối tăng tốc sự tiêm chủng và duy trì những động tác barrière để chống lại sự lưu hành của những chủng biến dị này.”
” Trên thực hành, không một kháng thể nào được phép nhận biết protéine Spike. Đó là điều rất ít có khả năng. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy đến, phải biến đổi những vaccin, điều này có thể được thực hiện rất nhanh, trong vài tuần, với những vaccin mới sử dụng ARN messenger “, Pierre Coulie (UCLouvain) đã trấn an như vậy. Một sự nhiệt tình mà Michel Goldman diễn đạt tinh vi : ” Mặc dầu sự nghiên cứu có thể dẫn đến một cách nhanh chóng trong phòng thí nghiệm, tuy nhiên phải sản xuất những vaccin được cái thiện này ở quy mò thế giới…”
(LE SOIR 15/1/2021)

5. NĂNG LỰC LÂY NHIỄM (LA CONTAGIOSITÉ) NGUY HIỂM HƠN TỶ LỆ GÂY CHẾT (LA LÉTALITÉ)
Biến thể Anh là khá “hiếm” ở Bỉ. Nhưng đó là một tin vui sai lệch. Được phát hiện vào tháng chín trong vùng đông nam của Angleterre, biến thể mới của virus đã lan tràn trên toàn bộ lãnh thổ và, trong 4 tháng, đã thay thế phần lớn những biến thể trước. Séquençage génétique của các test PCR cho thấy rằng biến thể này từ nay chiếm hơn 70% những trường hợp ở Anh.
Nói một cách khác : sự việc hôm nay nó ít hiện diện ở Bỉ không có nghĩa rằng nó sẽ không dần dần thắng thế. Điều đó là khá logic : theo những phân tích đầu tiên, biến thể Anh này là 50 đến 74% lây nhiễm hơn phần lớn các SARS-CoV-2 hiện đang lưu hành.
Mặc dầu biến thể Anh không gây chết (létal) hơn (nó không gây những thể nặng hơn của Covid), Nhưng đó là một tin vui sai lệch thứ hai. Nhà nghiên cứu Anh Adam Kucharsky đã giải thích như vậy.Ông viết, chúng ta hãy giả sử rằng 10.000 người bị nhiễm. Chúng ta cũng giả sử rằng tỷ lệ sinh sản hữu dụng (taux de transmission effectif) (R) (số lượng trung bình những người bị lây nhiễm bởi một người bị nhiễm) là 1,1 ; chúng ta giả sử rằng tỷ lệ gây chết (taux de létalité) (nguy cơ chết đối với một người bị nhiễm) là 0,8% ; và chúng ta giả sử rằng phải cần 6 ngày giữa lúc bắt đầu nhiễm ở một người đầu tiên và lúc bắt đầu nhiễm ở một người thứ hai bị nhiễm bởi người đầu tiên này ; nói một cách khác trong một tháng có 5 chu kỳ lây nhiễm (cycle de contagion) (30 chia cho 6). Sau một tháng, bệnh gây tử vong 129 người, hoặc 10.000 x 1,1 x 0,8%.
Nếu tỷ lệ gây chết gia tăng 50% (từ 0,8% lên 1,2%), số lượng những người chết gia tăng trong cùng tỷ lệ : ta sẽ đếm được 193 sau một tháng. Ngược lại, nếu năng lực lây nhiễm (contagiosité),”R”, gia tăng 50% (từ 1,1 lên 1,65), ta phải chờ đợi chứng thực 978 tử vong !
Công thức bỏ sót nhiều yếu tố chủ yếu, như mật độ dân số hay sự phân bố của các yếu tố nguy cơ (tuổi tác, những tiền sử y khoa…). Công thức giả thiết rằng các tham số được cho, thế mà những biện pháp cách ly xã hội nhằm làm giảm tỷ lệ truyền bệnh, và rằng biến thế mới thay thế một sớm một chiều chủng cũ, điều này không hiện thực.
HÀNH ĐỘNG NƯỚC TRƯỚC
Tuy nhiên, kịch bản lý thuyết này cho thấy rằng ” sử gia tăng của cái gì đó gia tăng một cách lũy tiến (sự truyền virus) có thể có một ảnh hưởng quan trọng hơn nhiều một sự gia tăng tương tự của cái gì đó (sự gây chết) gia tăng một cách tỷ lệ “, Adam Kucharsky đã giải thích như vậy.
Một biến thể gây nhiễm hơn được thể hiện bởi một sự gia tăng đáng kể hơn nhiều của số lượng những người bị nhiễm, nhập viện và tử vong. Do đó, phải ” hành động nước trước “, Yves Coppieters, chuyên gia dịch tễ học ở ULB đã giải thích như vậy.” Trước hết bằng cách theo dõi sát hơn sự lan tràn của biến thể Anh qua séquençage và bằng cách tăng tốc, chừng nào có thể được, nhịp tiêm chủng “. Nếu biến thể này lan tràn, ” cũng phải xét nâng cao mục tiêu của tiêm chủng, hôm nay được ấn định 70% dân số “.
” Ở Anh, đã phải vài tháng để biến thể mới thay thế nhưng chủng hiện có ; vậy chúng ta có ít thời gian mà ta không được lãng phí “, Marius Gilbert (ULB) đã nói như vậy ; đối với ông ” cũng phải tiếp tục kềm chế đại dịch, nói một cách khác : tỷ lệ truyền bệnh hữu dụng (taux effectif de transmission), và, trong trường hợp cần, sẵn sàng áp dụng những biện pháp để làm giảm số lượng những tiếp xúc.”
(LE SOIR 15/1/2021)

6. CHẾT NGƯỜI, NHỮNG TÁC DỤNG PHỤ CỦA VACCIN ? KHÔNG, HAY RẤT HIẾM.
Những trường hợp tử vong gần đây của ba bệnh nhân Na Uy, những résident trong những nhà dưỡng lão và có ít nhất 80 tuổi, hẳn phải chất vấn giới hữu trách y tế của quốc gia Bắc Âu này : các bệnh nhân vừa được tiêm chủng chống coronavirus và bị chết, do tình trạng sức khỏe yếu ớt, vì những tác dụng phụ của vaccin, trong trường hợp này là vaccin Pfizer-BioNTech.Những tác dụng phụ này, ít nhất thường gặp nhất, là nhẹ : đó là sốt nhẹ, hay nôn, những tác dụng không đặc hiệu đối với vaccin de Pfizer, và có thể được biểu hiện sau khi cho những loại vaccin khác, thí dụ vaccin chống cúm.
Mặc dầu những tử vong này không bất thường trong khung cahnh mà chúng đã xảy ra (những bệnh nhân đã bị đau và yếu ớt), tuy vậy điều đó đã đủ để cơ quan y tế công cộng Na Uy áp dụng vài biện pháp thận trọng, đánh giá rằng, ngay cả nhẹ, những tác dụng phụ này có thể nặng, làm cho lợi ích của sự tiêm chủng có thể tranh cãi trong những trường hợp rất chính xác này.
Chiến dịch tiêm chủng chống Covid-19 đã bắt đầu hôm 27/12 2020 ở Na Uy. Từ đó, gần như toàn bộ những résident của các nhà dưỡng lao của đất nước (hoặc 30.000 người) đã nhận liều đầu tiên của vaccin Pfizer-BioNTech. Nhưng trước khi liều thứ hai được tiêm cho họ, Viện y tế công cộng yêu cầu các thầy thuốc đánh giá những nguy cơ đối với những người già và bị bệnh nặng trong khi, hôm chủ nhật 17/1, ta ghi nhận trong ba tuần qua 33 trường hợp tử vong sau tiêm chủng.”
Steinar Madsen, cố vấn y khoa của Cơ quan dược phẩm Na Uy, xác nhận rằng đó là một biện pháp thận trọng : ” Khó nói một cách khẳng định rằng những tử vong này là do vaccin. Nhưng cũng khó xác nhận rằng không có một liên hệ nào ” ông đã nhận xét như vậy. Tuy vậy, chiến dịch tiêm chủng được tiếp tục như dự kiến : ” Chúng tôi không hề lo ngại “, Steinar Madsen đã nói như vậy.
Trong một thông báo được công bố hôm 15/1, Cơ quan dược phẩm Na Uy nhắc lại rằng những thử nghiệm lâm sàng được thực hiện bởi Pfizer-BioNTech ” không đưa vào những bệnh nhân với những bệnh không ổn định hay cấp tính và rằng những thử nghiệm này có ít những người tham dự trên 85 tuổi “.Nhưng giới hữu trách y tế của đất nước, khi chọn tiêm chủng trước hết những resident của những cơ sở tiếp nhận những người già, ” đã dự kiến rằng những tử vong xảy ra ít lâu sau tiêm chủng”.
Steinar Madsen giải thích : ” Trong giai đoạn đầu này, vaccin đã được đề nghị cho tất cả những pensionnaire, không ngoại lệ. Thế mà, nhiều người bị bệnh rất nặng. Họ bị suy tim hay thận, bị sa sút trí tuệ, những hậu quả của tai biến mach máu não.” Đồng thời, 400 trường hợp tử vong được ghi nhận mỗi tuần, trong các cơ sở điều trị ở Na Uy.
33 người chết ngày sau khi đã nhận liều đầu tiên của vaccin Pfizer-BioNTech tất cả đều trên 80 tuổi và bị một hay nhiều bệnh lý.” Trong trường hợp của những bệnh nhân bị bệnh rất nặng, những tác dụng thông thường của vaccin như sốt, nôn hay ỉa chảy, cũng có thể góp phần vào sự suy sụp của tình trạng sức khỏe và vào tử vong “, Steinar Madsen đã ghi chú như vậy.
Ở Oslo, Viện y tế công cộng đã cập nhật những chỉ thị trên site Internet : ” đối với phần lớn những người già và yếu ớt, những tác dụng phụ của vaccin được bù lại nhiều hơn bởi nguy cơ bị bệnh nặng do Covid-19 “.
Tuy nhiên, ” đối với những người yếu ớt nhất, ngay cả những tác dụng phụ tương đối nhẹ của vaccin có thể có những hậu quả trầm trọng “. Viện y tế công cộng cũng chứng thực rằng đối với những bệnh nhân ở giai đoạn cuối của cuộc sống, ” những lợi ích của tiêm chủng có thể không chủ yếu hay không quan trọng”, và do đó khuyến nghị ” đánh giá một cách thận trọng những lợi ích và những bất tiện “.
Trong những ngày đến, Na Uy sẽ bắt đầu tiêm chủng những người trên 85 tuổi, rồi những người trên 75 tuổi, ở ngoài những nhà dưỡng lão. Đối với họ những khuyến nghị không thay đổi. Ngược lại, liều thứ hai có thể không được tiêm cho những người yếu ớt nhất, trong những nhà dưỡng lão. ” Chính các thầy thuốc cho những khuyến nghị, tùy theo từng trường hợp “. Các pensionnaire và những người thân của họ sẽ quyết định.Vào lúc này, Na Uy là nước duy nhất đã thay đổi những chỉ thị của mình, những tử vong tương tự đã được quan sát trong những nước scandinave khác. Thụy Điển báo cáo 13 trường hợp.” Điểm chung đó là những người già, bị một hay nhiều bệnh lý”, Veronica Arthurson, giám đốc của co quan an toàn dược phẩm, thuoc Agence Lakemedelsverket, đã bình luận như vậy.
Tuy nhiên, bà đảm bảo rằng ” không có một chỉ dấu nào về một sự liên hệ nhân quả giữa vaccin và tử vong”. Ngoài ra, cơ quan đã không thay đổi những khuyến nghị của mình. Chúng tôi phát xuất từ nguyên tắc rằng nhân viên y tế có những năng lực để phản xét một người có ở tình trạng sức khoẻ tốt đủ để chịu được vaccin không, với, thí dụ một nguy cơ bi sốt, và người này có thể được lợi khi được tiêm chủng không. Do là những quyết định được thực hiện mỗi năm trước khi tiêm chủng chống cúm”, bà Arthurson đã nhắc lại như vậy.
Islande cũng đã ghi nhận nhiều trường hợp tử vong sau tiêm chủng, cũng như Đan Mạch, ở đây hôm 18/1 Cơ quan dược phẩm (Laegemiddelstyrelsen) đã báo cáo 11 trường hợp tử vong trên 168.345 người được tiêm chủng. Đối với môi trường hợp tử vong, Cơ quan dược phẩm xác nhận rằng ” Ít có khả năng có một mối liên hệ với vaccin và rất có thể rằng các tử vong là do những lý do khác”. Giám đốc cơ quan, Tanja Lund Erichsen, đã cho biết rằng bà cũng không ngạc nhiên : ” Hoàn toàn là bình thường có những tử vong khi chúng tôi tiêm chủng trước hết những người già và những người yếu ớt nhất, điều này không nhất thiết muốn nói rằng đó là do vaccin. Bà khuyến khích ” cân nhắc nguy cơ của những tác dụng phụ của vaccin đối với nguy cơ lâm bệnh nếu không được tiêm chủng”, đồng thời bà chấp nhận rằng ” đối với những người yếu ớt nhất, cả hai (tiêm chủng và bị bệnh do virus) có thể có những hậu quả nghiêm trọng.
CHO ĐẾN NAY, KHÔNG CÓ GÌ LÀM HỐT HOẢNG
Ở Bỉ, ở đây giai đoạn tiêm chủng đầu tiên liên quan phần lớn những résident ở nhà dưỡng lão và là nơi một tử vong tương tự đã được chứng thực, mối lo ngại tăng lên một nấc, nhưng điều đó không vì thế làm lo sợ giới hữu trách y tế. ” Điều quan trọng, là đặt lại những tử vong này trong bối cảnh của họ, Michel Dogné, của task-force vaccination đã nói rõ như vậy. Tôi nhắc lại rằng Na Uy có một số lượng đáng kể tử vong xảy ra một cách bình thường ở những résident của các trung tâm điều trị mỗi tuần, nhất là những người già cả nhất (trên 75 tuổi), và điều này độc lập với sự tiêm chủng. Ở Bỉ ta cũng biết rằng ta có gần 400 tử vong trong cùng thời kỳ (5 ngày) nhất là ở những người trên 75 tuổi.”
Trong lúc chờ đợi, những biến cố này dẫu sao cũng được nghiên cứu bởi chính các nước liên hệ, nhưng cũng bởi EMA, cơ quan dược phẩm châu Âu. ” Ta nhìn xem vaccin có thể là nguyên nhân của biến cố không được mong muốn, có thể gây nên tử vong không.” Phán quyết ? Hiện giờ, không có mối liên hệ nhân quả nào đã được phát hiện ở Na Uy. Đó là những tác dụng phụ, kể cả ở Na Uy, không báo hiệu gì mới so với những nghiên cứu lâm sàng, Jean Michel Dogné đã chỉ như vậy. Profil của những tác dụng phụ, mà ta gọi là tính sinh phản ứng (réactogénicité), là tương đối tương đương với những vaccin cổ điển. Để tóm lại, nếu người ta tiêm cho anh một mũi vaccin vào vai, tác dụng không mong muốn đầu tiên là đau khi tiêm, xuất hiện trong hầu hết 80% những trường hợp. Hiệu quả không được mong muốn thứ hai : mệt và đau đầu có thể xuat hiện trong 60 đến 50% các trường hợp. Điều đó, một cách tổng quát, đó là điều mà ta có với tất cả các vaccin. Và rồi thì, ta có những trường hợp sốt, nói chung ít hiện diện hơn ở những người trên 55 tuổi và sau liều đầu ít thường gặp hơn sau liều thứ hai.
Tuy vậy, những nghiên lâm sàng không luôn luôn cho phép tiên đoán toàn thể những tác dụng phụ. Nhất là đó đã là trường hợp đối với vaccin Pfizer-BioNTech. Vaccin này đã có thể phát khởi, trong những trường hợp hiếm, những phản ứng dị ứng mạnh. Do đó sự cần thiết của việc theo dõi hiện nay, được tiếp tục ngay cả sau khi chấm dứt những nghiên cứu lâm sàng. ” Khi ta bắt đầu quá trình tiêm chủng, có điều mà ta gọi là một kế hoạch quản lý các nguy cơ, được đảm nhận bởi giới hữu trách y tế, hãng dược phẩm, và Cơ quan dược phẩm châu Âu.
(LA LIBRE BELGIQUE 19/1/2021)
(LE MONDE 20/1/2021)

7. VACCIN CHỐNG COVID : ” Ở GIAI ĐOẠN NÀY, CHÚNG TA KHÔNG LO NGẠI CẢNH GIÁC DƯỢC “.
Ở Pháp, khoảng 30 trường hợp phản ứng phụ không trầm trọng đã được ghi nhận hôm 14/1, GS Antoine Patiente đã chỉ như vậy.
Là thầy thuốc chuyên khoa về y tế công cộng và pharmacologue, GS Antoine Patiente phụ trách CRPV (Centre régional de pharmacovigilance) của Bordeaux. CRPV này, cùng với CRPV de Marseille, có trách nhiệm theo dõi những tác dụng phụ của vaccin chống Covid.
Hỏi : Có phải lo ngại về những từ vong được báo cáo ở Na Uy và trong những nước khác của Bắc Âu xảy ra ở những résident vừa được tiêm chủng của những nhà dưỡng lão
Antoine Patiente : Cơ quan dược phẩm Na Uy là khá cân nhắc. Hôm thứ sáu 15/1, cơ quan này đánh giá rằng, trên 23 trường hợp tử vong xảy ra sau tiêm chủng, câu hỏi về vai trò của vaccin được đặt ra trong 13 trường hợp, không chắc chắn về mối liên hệ giữa sự tiêm chủng và tử vong. Điều ủng hộ cho giả thuyết này, đó là 13 bệnh nhân này trước hết đã có những tác dụng phụ được biết với vaccin này (nôn, sốt…) trước khi chết. Có khả năng rằng những phản ứng sinh miễn dịch (immunogénicité) không đặc sắc có thể nghiêm trọng hơn ở những người già và yếu ớt
Điều mà ta đã học được với những vaccin khác đối với những người già, đó là tính hiệu quả của họ có thể bị giảm do sự lão hóa của hệ miễn dịch. Nói chung, không có lo ngại đặc biệt về sự an toàn trong những lứa tuổi này, đúng hơn ta dự kiến ít những tác dụng phụ hơn, nhưng có thể nặng hơn.
Khi dành ưu tiên những người già trong chiến dịch tiêm chủng ta biết rằng sẽ có nhiều báo cáo về những tác dụng phụ và tử vong. Đó là vấn đề cuia những sự cố trùng hợp, bởi vì những vấn đề sức khỏe và những tử vong là rất thương gặp trong quần thể này. Ở Pháp, ngoài khung cảnh Covid-19, trung bình có 465 tử vong mỗi ngày trong số những résident trong các nhà dưỡng lão, và 1000 nhập viện, theo một công trình nghiên cứu được-dịch tễ học của Epiphare, được công bố vào thứ sáu 15/1. Ta có thể tự hỏi lợi ích nào khi tiêm chủng những người mà tuổi thơ trên lý thuyết không lâu, nhưng hạn chế những chỉ định cũng sẽ tước mất những người có nguy cơ bị thể nặng của Covid này một sự bảo vệ.
Hỏi : Ở Pháp, nơi tiêm chủng đã bắt đầu hôm 27/12/2020, thế nào về những tử vong và những tác dụng phụ ?
Antoine Patiente : Các CRPV có trách nhiệm theo dõi các vaccin mỗi tuần họp với ANSM (Agence nationale de sécurité du médicament et des produits de santé) để kiểm điểm tình hình về những tác dụng phụ đã được báo cáo bởi nhân viên y tế và bệnh nhân. Bilan mới nhất, được công bố hôm thứ năm 14/1, báo cáo một trường hợp tử vong sau tiêm chủng ở một người trong nhà dưỡng lão, và vào lúc này không có những trường hợp khác. Trong trường hợp tử vong này, yếu tố duy nhất tiềm năng chất vấn là thời gian ngắn giữa lúc tiêm vaccin và khi chết. Nhưng, trái với những bệnh nhân ở Na Uy, bệnh nhân này đã không có phản ứng sinh miễn dịch (immunogénicité). Xét vì những tiền sử và điều trị nặng nề của bệnh nhân, không gì có thể xác nhận rằng tử vong liên quan với sự tiêm chủng.
Ở giai đoạn này, ở Pháp, chúng tôi không có sự lo ngại về cảnh giác dược (pharmacovigilance). 13 trường hợp tác dụng phụ không nặng đã được báo cáo, chủ yếu những phản ứng cổ điển như đau nơi chích, sốt…Trong bilan vừa rồi, những phản ứng phụ được gọi là nặng có 6 trường hợp, và tiến triển của chúng là thuận lợi : không có phản ứng nào đe dọa tiên lượng sinh tồn của các bệnh nhân. Đó là 4 phản ứng dị ứng xuất hiện trong nhiều phút sau khi tiêm, và hai trường hợp tim nhịp nhanh (tachycardie). Hiện nay, tần số của phản vệ (anaphylaxie) (phản ứng dị ứng nặng) với vaccin này được ước tính 1 trường hợp trên 100.000. Đó là fourchette cao đối với một vaccin, nhưng cùng mức độ như pénicilline chích.
Về tim nhịp nhanh, trong một trường hợp, triệu chứng này đã xuất hiện rất nhanh sau khi tiêm, gợi lên một malaise sau tiêm chủng. Ở một trường hợp khác tim nhịp nhanh xuất hiện muộn, và một bilan được dự kiến sau đó. Điều này không gây quản ngại, nhưng đó là một điểm cần chú ý. Trong những thử nghiệm lâm sàng, những đợt tim nhịp nhanh đã được báo cáo và được đánh giá là không đáng quan ngại. Chúng tôi đã xin những dữ liệu này để đào sâu sự đánh giá, CRPV de Nice đã được chỉ định nhằm expertise cardiologique
Hỏi : Chiến dịch tiêm chủng cũng được mở rộng đến những bệnh nhân mãn tính, quần thể không được trắc nghiệm trong những thử nghiệm lâm sàng. Ông có sợ những vấn đề về sự dụng nạp (tolérance) ?
Antoine Patiente : Các société savante đã bắt đâu có ý kiến về vấn đề này, và những khuyến nghị của họ ủng hộ sự tiêm chủng bởi vì, ở những người có nguy cơ bị những thể nặng của Covid-19 này, tỷ suất lợi ích/nguy cơ là thuận lợi
Trong trường hợp những bệnh tự miễn dịch, như xơ cứng rải rác (sclérose en plaques) hay vài bệnh thấp khớp, nguy cơ một con bộc phát sau tiêm chủng đã không bao giờ được xác nhận. Kinh nghiệm về những vaccin khác cho thấy rằng ta không thể hoàn toàn loại trừ điều đó, nhưng nhìn chung, ở những bệnh nhân này, những phản ứng đối với vaccin là ít mạnh hơn những phản ứng xảy ra khi bị nhiễm virus
(LE MONDE 20/1/2011)

8. VACCIN : ÍT NHỮNG TÁC DỤNG PHỤ NẶNG.
Sau gần 400.000 mũi tiêm của vaccin Pfizer, báo cáo đầu tiên về sự theo dõi sau tiêm chủng của Pháp là rất làm an lòng.
Chưa được một tháng sau khi phát động chiến dịch tiêm chủng của Pháp chống Covid, Cơ quan an toàn dược phẩm quốc gia (ANSM) vừa công bố báo cáo cảnh giác dược đầu tiên. Được thiết đặt cho tất cả những loại thuốc mới đến trên thị trường, sự giám sát tích cực những tác dụng phụ của một loại thuốc đã được tăng cường đối với những vaccin chống Sars-CoV-2 do sự phát triển nhanh hơn bình thường của chúng.
Những kết luận của báo cáo giai đoạn đầu tiên này là khá làm an lòng.” Đó là một vaccin mà cuối cùng ta đã thu thập rất ít tác dụng phụ so với số lượng những người mà nó đă được tiêm”, BS Joelle Micallef, phụ trách trung tâm cảnh giác dược Marseille đă phân tích như vậy.
Những dữ liệu được trình bày trong báo cáo liên quan đến khoảng 388.730 người Pháp được tiêm chủng giữa 27/12 và 15/1, chủ yếu với vaccin Pfizer-BioNTech, những chuyến hàng của vaccin Moderna đã chỉ bắt đầu 11/1. Những báo cáo bởi các nhân viên điều trị và được chọn lọc boi ANSM ghi nhận 135 những trường hợp có tác dụng phụ, trong đó 113 không nặng (83,7%).”Đó là những đợt sốt, đau ở nơi chích, đau đầu không kéo dài và được dự kiến trong những thử nghiệm lâm sàng”, BS Micallet đã nói như vậy.
Sự phân tích những biến cố nặng (dẫn đến nhập viện, phế tật, cấp cứu y khoa hay tử vong), được chờ đợi nhiều hơn, nhất là sau những báo cáo từ Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Israel hay Na Uy, ở đây chiến dịch tiêm chủng bắt đầu sớm hơn và nhanh hơn.
CDC Hoa Kỳ, tương đương với Santé pubique France, đã ghi nhận trung bình 11 choáng phản vệ (dị ứng nặng) trên một triệu mũi tiêm chủng, ở những người có những tiền sử phản ứng với các vaccin. Ở Pháp, trên 22 (16,3%) trường hợp nặng khác nhau được báo cáo, các pharmacologue đã khảo sát hai trường hợp có thể là phản vệ. “Tiến triển của chúng là thuận lợi nhanh chóng, không biến chứng ” và không nguy cơ sinh tồn đã khiến các pharmacologue loại bỏ hướng choáng phản vệ.
Ít bất ngờ hơn, 4 trường hợp tim nhịp nhanh đã được báo cáo. ” Một vai trò của interféron 1, liên quan trọng phản ứng với những vaccin à ARNm và được biết trong điều trị đã gây nên loại tác dụng này, có thể được nghi ngờ ở đây “, ta đọc được như vậy trong báo cáo. Một ” dấu hiệu tiềm năng” (signal potentiel) đòi hỏi duy trì sự cảnh giác. Ngược lại, hai trường hợp tách thành động mạch chủ (dissection aortique) được gán cho, ở giai đoạn này, một “sự trùng hợp”.(Depuis le 27 décembre, c’est essentiellement avec le vaccin Comirnaty de Pfizer/BioNTech que les français ont été vaccinés, les livraisons du vaccin Moderna n’ayant commencé que le 11 janvier)
Trách nhiệm của sự tiêm chủng trong cái chết của vài người già đặc biệt yếu ớt là một điểm được trông chờ của báo cáo này. 30 trường hợp nghi ngờ được báo cáo ở Na Uy đã đưa chủ đề lên sân khấu từ nhiều ngày qua. Cơ quan dược phẩm Na Uy (NOMA) đã báo cáo, hôm 17/1, 33 trường hợp tử vong của những người già bị những bệnh lý nặng, sau khi đã được tiêm chủng với vaccin Comirnaty.
Theo một bài báo cập nhật của British Medical Journal, sự phân tích sau 13 trường hợp trong số 33 tử vong được báo cáo đã khiến NOMA giả định rằng những tác dụng phụ thông thường của tiêm chủng (sốt, nôn, ia chảy), không nguy hiểm đối với những người có sức khoẻ tốt, đã góp phần vào cái chết của những bệnh nhân đặc biệt yếu ớt này. ” Có lẽ đó là một sự trùng hợp, nhưng chúng tôi không chắc chắn về điều đó “, Steinar Madsen, giám đốc y khoa của NOMA đã bình luận như vậy.” Chúng tôi không hốt hoảng hay lo ngại, bởi vì những trường hợp này là rất hiếm và liên quan những người rất yếu ớt, bị những bệnh lý nặng.”
Ở Pháp, chỉ một trường hợp từ vòng sau tiêm chủng đã được báo cáo hôm 15/1, nhưng 8 trường hợp khác đã được báo cho pharmacovigilance biết trước khi báo cáo được công bố. Trên tổng cộng 9 trường hợp tử vong, phần lớn có những “bệnh nền nặng”, mối liên hệ với sự tiêm chủng đã không được chấp nhận trong 7 trường hợp, và được đánh giá ” cực kỳ yếu ớt ” đối với 2 trường hợp còn lại.
BS Micallef nhắc lại rằng những résident trong các nhà dưỡng lão và được nhập viện trong những thời gian dài thường có một tỷ lệ tử vong cao. Một cách chính xác hơn, 465 tử vong mỗi ngày trong 2018 và 2019. ” Tính đến những đánh giá này, 9 trường hợp được báo cáo, vào lúc này, không cho phép kết luận một vai trò tiềm năng của vaccin”, ANSM đã kết luận như vậy, đồng thời hứa hẹn một “sự theo dõi chăm chú” vấn đề. ” Những bilan của Pháp và quốc tế vẫn rất thuận lợi cho sự tiêm chủng, đặc biệt đối với những người có nguy cơ, Joelle Micallef đã nhấn mạnh như vậy. Những dị ứng thông thường cũng không phải là một chống chỉ định.”
(LE FIGARO 24/1/2021)

9. COVID-19 GÂY CHẾT NGƯỜI HƠN CÚM+ Điều quan trọng là cần phân biệt tỷ lệ tử vong (mortalité) với tỷ lệ gây chết (létalité)
Ngày 5/10/2020, BS Michael Ryan, directeur de gestion des opérations situations d’urgence sanitaire ở OMS, đã tuyên bố rằng, theo những ước tính, 10% dân số thế giới, hoạc 780 triệu người, sẽ bị nhiễm bởi Sars-CoV-2 và rằng khoảng 1,04 triệu người sẽ chết vì bệnh này. Đã không phải lâu hơn để trên các mạng xã hội lan truyền một tin đồn suy diễn rằng tỷ lệ tử vong do Covid-19 cuối cùng chỉ 1,04/780, hoặc 0,13%, thấp hơn nhiều tỷ lệ tử vong của cúm, được ước tính khoảng 0,3% ! Hệ quả được hiểu ngầm : coronavirus vì không nguy hiểm hơn virus của cúm, nên những biện pháp được áp dụng bởi các chính phủ của chúng ta là phi lý : ức hiếp nhân dân bằng những phong tỏa và làm tê liệt kinh tế vì một tý lệ tử vong thấp như vậy là một sai lầm kinh khủng. Lời nói này tức thì được dùng lại bởi Donald Trump, nóng nảy hơn bao giờ hết để biện minh cho lập trường của mình trong dịch bệnh Hoa Kỳ. Điểm mấu chốt là sự giải thích dịch tễ học này là sai lạc ! Nó lẫn lộn tỷ lệ tử vong (taux de mortalité) với tỷ lệ gây chết (taux de létalité) (0,3% là một tỷ lệ gây chết của cúm chứ không phải là tỷ lệ tử vong). Sau cùng nó dựa trên một số lượng những trường hợp largement surestimé.
Để rõ ràng : số lượng tử vong (tai họa, bệnh) trên toàn dân, trong một thời kỳ nhất định và trong một vùng nhất định, định nghĩa mortalité. Tỷ lệ tử vong của Covid-19 trên số dân trên trái đất (7,5 tỷ) vào ngày 5/10/2020 là 0,013%.
Số lượng tử vong trên số những trường hợp bị nhiễm (hoặc trên toàn thể hành tinh 37 triệu người Sars-CoV-2 dương tính) định nghĩa tỷ lệ gây chết biểu kiến (létalité apparente). Đối với Covid-19, tỷ lệ này vào 5/10/2020 là 2,8% (1,04/37), hoặc 9 lần cao hơn tỷ lệ của cúm ! Còn tỷ lệ gây chết thật (létalité réelle) (số những người chết trên toàn bộ những người bị lây nhiễm), nó chỉ có thể được xác lập bởi những ước tính thống kê, đôi khi rất nhầm lẫn, chúng ta biết điều đó. OMS há đã không dự kiến ở châu Phi, đối với một dân số toàn bộ 1,216 tỷ người, hơn 30 triệu người bị nhiễm, so với 2,8 triệu vào lúc này, và 190.000 người chết, so với chỉ 66.145 người vào tháng giêng 2021 ? Các nhà thống kê của Imperial College de Londres há đã không loan báo 500.000 người chết ở Pháp (trong khi hiện nay chỉ có 65.000) (tuy nhiên cũng bằng cả lục địa châu Phi) ? Điều đó muốn nói rằng những dự kiến thống kê chỉ là những giả thuyết đơn thuần !
+ Grippe 2020-2021 ?Trong mùa đông 1968-1969, cúm Hồng Kông đã làm chết 40.000 người ở Pháp và hơn 1 triệu người trên thế giới. Từ đỉnh nhọn này, hàng năm cúm đã giết chết ở Pháp từ 3000 đến 9000 người và từ 600.000 đến 700.000 người trên thế giới. Chúng ta quan sát thấy gì trong năm nay ? Úc, đi trước chúng ta (Pháp) trong sự khuếch tán các virus cúm, đã cho biết, qua phát ngôn của Bộ y tế, đã thống kê được vào ngày 18/10/2020 chỉ 21.196 trường hợp dương tính và 36 tử vong, so với 298.120 trường hợp dương tính và 812 tử vong năm 2019 vào cùng thời kỳ. Trong một tài liệu xuất bản 22/10, Eurosurveillance (réseau de veille sanitaire européen có trụ sở ở Stockholm) báo cáo rằng hoạt động của cúm mùa đông (grippe hivernale) 2019-2020, nhìn chung yếu, đã biến mất vào tháng tư và được rút ngắn ít nhất hai tuần so với những năm trước. Nó cũng đã giết chết ít hơn nhiều. Ngoài ra, nó ít lưu hành : vào giữa mùa của Năm 2020, từ cuối tháng năm đến cuối tháng chín, tỷ lệ dương tính của virus A và B trong dân chúng châu Âu rớt xuống 0,2% so với trung bình 1,1% từ năm năm qua. Sự giải thích là đơn giản. 1. Những biện pháp barrière, những phong tỏa, sự đóng cửa những nơi công cộng khác nhau đã có một tác động phòng ngừa mạnh. 2. Khi hai virus hô hấp (virus cúm và coronavirus) lan tràn cùng lúc trong cùng một population, virus mà sự tăng trưởng nhanh nhất có ưu thế hơn virus kia mà sự lưu hành trở nên bị hạn chế, hiện tượng được gọi là “interférence virale” (sự giao thoa của virus). Ngược lại, theo một công trình nghiên cứu của Anh vào tháng chín 2020, những người bị cúm có có tỷ lệ lây nhiễm bởi Sars-CoV-2 bị giảm (dưới 68%). Tuy nhiên, sự nhiễm bởi hai virus hiện hữu : mặc dầu hiếm, nhưng sự nhiễm kép này nhân hai lần nguy cơ tử vong, do đó sự hữu ích của vaccin chống cúm, nhất là ở những người già.
+ Covid-19 giết người 3 lần nhiều hơn cúm.Một công trình nghiên cứu mới đây của Inserm đã so sánh 45.819 bệnh nhân cúm (tuổi trung bình 71) được nhập viện vào năm 2018-2019 (ở Pháp dịch bệnh đã giết chết hơn 8000 người) với 89.530 bệnh nhân bị Covid-19 (tuổi trung bình 68). Công trình này đã quan sát rằng tỷ lệ tử vong đó Covid-19 là 3 lần quan trọng hơn tỷ lệ tử vong do cúm. Covid đã gây nên một suy hô hấp cấp tính ở 1 bệnh nhân trên 4, so với 1 trên 5 đối với cúm, đã cần thời gian lưu lại trong ICU lâu hơn và thường điều trị nặng nề hơn. Tỷ lệ gây chết (taux de létalité) do Sars-CoV-2 hiện được xác lập là 0,6% (OMS). Tỷ lệ này gấp đôi tỷ lệ của cúm và điều này mặc dầu tất cả những biện pháp được thực hiện và những phong tỏa liên tiếp.
(PARIS MATCH 14/1-20/1/2021)

10. COVID-19 : MẤT KHỨU GIÁC VÀ VỊ GIÁC
Ít hay không được nêu lên vào lúc đầu của đại dịch bởi những nước châu Á và Trung đông, sự mất khứu giác (anosmie), được nhận diện nhanh chóng ở châu Âu như là một dấu hiệu rất phổ biến và đặc trưng của bệnh. Nó có ý nghĩa gì ? Nó tien triển như thế nào ? Ta có thể điều trị nó không ?Anosmie (mất khứu giác) không được lẫn lộn với agneusie (mất vị giác), hai rối loạn này thường được liên kết với những mức độ khác nhau. Những người sành ăn biết rõ điều đó : ” không có sự tham gia của khứu giác, không có sự thưởng thức hoàn toàn.” Bởi vì nếu lưỡi (qua các như vị giác của nó) phân biệt vị ngọt với vị mặn, với acide, với vị đắng và umami, cường độ tri giác các vị được đảm bảo bởi phần sau khứu giác (rétro-olfaction). Hậu quả : việc không còn cảm thấy nữa mùi của đồ ăn và thức uống, không còn đánh giá giá trị vị giác (valeur gustative) nữa, lấy mất những người bị bệnh một trong những lạc thú lớn nhất của cuộc sống. Không còn cảm thấy nữa những mùi của chính cơ thể mình, những mùi của chồng/vợ mình hay của các con mình, điều này làm frustrant. Không còn được báo động bởi một mùi đe dọa (khói, xì gaz) là nguy hiểm. La joie de la convivialité, libido bị ảnh hưởng. Khi phế tật này kéo dài, nó thường là nguyên nhân của trầm cảm.
Nhưng khác với những dấu hiệu hô hấp gây nên bởi Sars-CoV-2, tình trạng mất khứu giác không gây quản ngại. Có lẽ chính vì lý do này mà nó đã không gây sự quan tâm của các thầy thuốc trung quốc khi, vào cuối năm 2019, dịch bệnh bộc phát ở Vũ hán, mà họ là những người quan sát đầu tiên. Chính ở châu Âu, vào tháng ba năm 2020, mà triệu chứng này càng ngày càng được mô tả đến độ có vẻ như là một dấu hiệu thường gặp và đặc trưng của Covid-19.
THƯỜNG GẶP Ở MỨC ĐỘ NÀO ?
Trong khi tỷ lệ lưu hành (prévalence : số những trường hợp của một bệnh trong một population nhất định và vào một lúc nhất định) của anosmie được ước tính ở Trung Quốc là 5%, những người châu Âu loan báo một prévalence trung bình 70% ! Một công trình nghiên cứu nhiều trung tâm, được thực hiện năm 2013 ở bệnh nhân bị một thể từ nhẹ đến trung bình của nhiễm corpnavirus, tất cả với PCR +, đã ghi nhận triệu chứng này ở 87% trong số những bệnh nhân này và một agueusie ở 56% ! Những rối loạn này thường riêng rẻ hơn là liên kết với những dấu hiệu khác (sốt, ho khan, mệt), khi đó chúng có thể đi trước hoặc theo sau.
Trước hết người ta đã cho rằng anosmie chỉ xảy ra trong những thể hiền tính của Covid-19. Hôm nay chúng ta biết rằng mặc dầu ít bệnh nhân ra khỏi ICU báo cáo đã bị mất khứu giác, nhưng triệu chứng này dẫu sao có thể hiện diện trong những thể nặng. Nhất là ta sẽ chấp nhận rằng nó là một dấu hiệu đặc hiệu của nhiễm bởi Sars-CoV-2 (một chỉ dấu đáng tin cậy của nhiễm virus này), đến độ cần cho nó cùng giá trị của một PCR positive à virus actif, phải dẫn đến tự cách ly và phát hiện những cas contact. Nhiều virus có thể sinh anosmie (thí dụ cúm), nhưng Sars-CoV-2 là virus duy nhất có thể gây mất khứu giác một cách đột ngột chỉ trong 24 giờ !CƠ CHẾ GÂY BỆNH
Virus xâm thực một vùng niêm mạc khứu giác nằm sau mũi (những khe khứu giác : fentes olfactives), được biết là rất dồi dào những thụ thể ACED2 (200 lần nhiều hơn niêm mạc tiêu hóa), mà qua chúng Sars-CoV-2 đi vào trong những tế bào người. Từ lâu người ta đã nghĩ rằng virus Sars-CoV-2 gây nhiễm trực tiếp chính những neurone khứu giác. Thật ra, nó tấn công những tế bào nâng đỡ của những neurone này (được gọi là cellules sustentaculaires), có vai trò bảo vệ chúng, nhưng rằng virus có thể phá hủy bằng phản ứng viêm mà nó gây nên. Khi đó sự chết của những tế bào khứu giác, nếu chúng không còn được nâng đỡ nữa, có thể xảy ra : hậu quả là một sự mất khứu giác. May mắn thay, một sự tái sinh của những tế bào thần kinh này xảy ra trong đa số các trường hợp.
Ở phần lớn các bệnh nhân, nhiễm trùng vẫn khu trú ở phần sau của mũi, không khuếch tán trong cơ thể, giải thích rằng anosmie, cũng như agneusie nói chung là những thể hiền tính của bệnh.
TIẾN TRIỂN NGẪU NHIÊN
Phần lớn những người bị Covid lạnh bệnh trong hai đến ba tuần. Trong vài trường hợp, trong vòng dưới 10 ngày. Sau sáu tháng, hơn 90% những bệnh nhân đã phục hồi một khứu giác bình thường.
ĐIỀU TRỊ
Trong giai đoạn cấp tnh, và trái với điều được khuyến nghị vào lúc đầu đại dịch, hôm nay người ta khuyên rửa sạch các hố mũi bằng huyết thanh sinh lý, được làm phong phú bởi kẽm (tác dụng chống virus) và oligoélément. Nếu không có, một sự cho bổ sung những sản phẩm này bằng đường miệng với vitamine B9 và B12 là hữu ích. Những corticoide (prednisolone 0,5 đến 1 mg mỗi kg mỗi ngày trong 10 ngày), cũng không được khuyến nghị lúc ban đầu, nhưng chẳng bao lâu nữa có lẽ sẽ được chỉ định. Một công trình nghiên cứu châu Âu đang được tiến hành để đánh giá xem tác dụng kháng viêm của corticoide có làm tăng tốc sự phục hồi khứu giác hay không. Hiện nay không ai nói về việc nghiên cứu chúng vào lúc đầu của mất khứu giác. Thật đáng tiếc ! Sau cùng, theo giáo sư Thomas Hummel (đại học Dresde), một chuyên gia về khứu giác, nổi tiếng thế giới, sự phục hồi chức năng khứu giác, tối thiểu hai lần mỗi ngày, là một bổ sung hiệu quả. Công tác này gồm có thở những mùi quen thuộc (thức ăn, dịch) và đặt phía trước lưỡi muối, đường, chanh…để kích thích những circuit cérébral de la mémoire chi phối chúng. Sự tái xuất hiện dần dần những cảm giác thể hiện sự hiện hữu của một quá trình sửa chữa.
(PARIS MATCH 3/12-9/12/2020)
Đọc thêm : TSYH số 551 : bài số 9

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(27/1/2021)

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

4 Responses to Thời sự y học số 568 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Thời sự y học số 569 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  2. Pingback: Thời sự y học số 571 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  3. Pingback: Thời sự y học số 574 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  4. Pingback: Thời sự y học số 575 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s