Thời sự y học số 562 – BS Nguyễn Văn Thịnh

1. PFIZER LOAN BÁO MỘT VACCIN HIỆU QUẢ 90%.
Được phát triển cộng tác với BioNTech, ứng viên vaccin này đã cho thấy những kết quả sơ bộ rất đáng phấn khởi, trong tình huống hiện thực.Một giai đoạn bổ sung vừa được vượt qua trong cuộc chạy đua tìm vaccin. Chính công ty dược phẩm Pfizer cuối cùng đã nổi bật đứng đầu, khi loan báo hôm thứ hai 9/11 rằng ứng viên vaccin của hãng, được phát triển đối tác với công ty BioNTech của Đức, cho thấy một tính hiệu quả 90% chống lại Covid-19. Hiệu năng cao hơn nhiều tỷ lệ 50%, được yêu cầu bởi các cơ quan y tế thế giới để đạt được một sự kiểm soát dịch bệnh. Không một sự lo ngại nào về sự an toàn của vaccin đã được nêu lên. Những kết quả này có được từ một phân tích trung gian của thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3, giai đoạn cuối trước khi thương mãi hóa. Pfizer xác nhận rằng công ty hy vọng đệ trình, ở cơ quan dược phẩm Hoa Kỳ, một đơn xin phép khẩn cấp ” trong tuần lễ thứ ba của tháng mười một”.
” Đó là một ngày trọng đại đối với khoa học và nhân loại, chủ tịch-tổng giám đốc của Pfizer, Albert Bourla, đã bình luận như thế trong một thông báo báo chí. Chúng tôi đạt đến một giai đoạn quyết định của chương trình phát triển của vaccin của chúng tôi, vào lúc mà thế giới hết sức cần nó.” Ở Pháp, GS Marie-Paule Kieny, chủ tịch của Comité vaccins contre le Covid, đã chào mừng ” một tin tuyệt vời “.
Vaccin này dựa trên một kỹ thuật mới, được gọi là technique de l”ARN messenger. Kỹ thuật này nhằm tiêm những mảnh của vật liệu di truyền vào bệnh nhân. Những nhánh của mật mã di truyền (brins de code génétique) sẽ sử dụng bộ máy tế bào (machinerie cellulaire) để sản xuất những protéine-cible. Trong trường hợp này đó là những protéine S, những spicule phủ bề mặt của virus. Những protéine này tự chúng không nguy hiểm, chúng sẽ gây nên một đáp ứng miễn dịch mà cơ thể sẽ ghi nhớ khi nó gặp virus : cơ thể sẽ có thể tức thời sản xuất những kháng thể thích ứng.Vaccin được tiêm thành hai liều, cách nhau 3 tuần.” Tính vô hại của nó và năng lực gây sự sản xuất những kháng thể chống lại protéine S của coranovirus đã được chứng minh trong những thử nghiệm giai đoạn 1 và 2 “, Bruno Pitard, giám đốc nghiên cứu ở CNRS đã chỉ như vậy. Giai đoạn 3, nhằm đánh giá khả năng bảo vệ mà vaccin mang lại trong điều kiện thực tế, đã được phát động 27/7 trong những vùng ở đó virus lưu hành một cách tích cực, nhất là ở Hoa Kỳ. Hơn 43500 người tham dự đã được đưa vào trong công trình nghiên cứu, laboratoire Pfizer đã xác nhận như vậy ; gần 40.000 người đã nhận liều thứ hai ngày của phân tích trung gian, 8/11. Sức bảo vệ được vaccin mang lại đã được đo bằng một sự so sánh số những người tình nguyện bị nhiễm trong nhóm được tiêm chủng (groupe vacciné) và trong nhóm nhận placebo, 7 ngày sau khi tiêm liều thứ hai và 28 ngày sau liều đầu tiên.
” Những kết quả một phần này sẽ phải được xác nhận bởi những phân tích thống kê học, được thực hiện trên một số lượng lớn hơn của những người tình nguyện, để làm giảm marge d’erreur “, GS Jean-Daniel Lelièvre, trưởng khoa miễn dịch học lâm sàng của CHU Henri-Mondor (Créteil) đã cảnh báo như vậy. Ông kêu gọi ” đừng kêu chiến thắng quá nhanh “.” Vào giai đoạn này của thử nghiệm, chỉ tổng cộng 94 người đã bị nhiễm bởi virus Sars-Cov-2 “, ông đã nói như vậy. Laboratoire định rõ rằng nó phải đạt ngưỡng 164 bệnh nhân trước khi cho phân tích cuối cùng.
THỜI GIAN MIỄN DỊCH VẪN PHẢI ĐƯỢC XÁC ĐỊNH.
Các chuyên gia nhấn mạnh đến nhiều câu hỏi hãy còn tồn tại. Thí dụ thời gian bảo vệ mà virus mang lại vẫn phải được xác định. Thật vậy, theo Bruno Pitard ,” tính hiệu quả của vaccin được đánh giá vào lúc thuận lợi nhất, khi những kháng thể nhiều nhất, nhưng ta không biết chúng sẽ tồn tại bao lâu “. Cũng vậy, ta chưa biết hiệu quả của vaccin lên những người đã bị nhiễm trước đây, bởi vì chỉ những người huyết thanh âm tính mới được chấp nhận trong công trình nghiên cứu. Trong thông báo của mình, Pfizer định rõ rằng công ty sẽ tiếp tục theo dõi trong hai năm những người tham gia vào thử nghiệm, để đánh giá mức độ bảo vệ và sự an toàn của vaccin trong thời gian.
Điều không chắc chắn khác, GS Lelièvre chờ đợi để ” biết vaccin có tránh được những thể nặng của bệnh hay không và có bảo vệ những người yếu ớt, đặc biệt những người già hay không. Thế mà câu hỏi có tính chất quyết định để thiết đặt một chính sách tiêm chủng “. Một câu hỏi khác là sự phân phát trong tương lai của vaccin. Nó phải được bảo quản ở một nhiệt độ dưới 70 độ C, điều này loại trừ việc tiem chủng trong các phòng mạch của các thầy thuốc trong thành phố.
Những kết quả này rất đáng khích lệ đối với những vaccin khác đang đua tranh. Thật vậy, chủ tịch của liên minh quốc tế để phát triển những vaccin mới Cepi ghi chú rằng ” những kết quả này gia tăng xác suất thành công của các vaccin chống Covid 19 khác có một phương pháp tương tự (dựa trên sự nhận biết spicule phủ bề mặt của virus) “. Thế mà những vaccin thuộc loại này chiếm đại đa số.
(LE FIGARO 10/11/2020)

2. MỘT VACCIN HIỆU QUẢ 90% : MỘT TIN VUI, NHƯNG PHẢI VẪN THẬN TRỌNG
Pfizer và BioNTech đã làm bất ngờ cộng đồng khoa học khi tuyên bố những kết quả về tính hiệu quả rất cao đối với ứng viên vaccin của họ. Tuy nhiên vẫn phải thận trọng.Hy vọng thấy một ngày nào đó thắng được Covid đã l được àm sống lại vào thứ hai 9/11 này, tiếp theo sau sự công bố bởi những tập đoàn dược phẩm Đức BioNTech và Hoa Kỳ Pfizer những kết quả trung gian của giai đoạn 3, chỉ rằng ứng viên vaccin tỏ ra “hiệu quả” 90%. Sự bảo vệ các bệnh nhân đã có được 7 ngày sau khi tiêm liều thứ hai của vaccin và 28 ngày sau liều đầu tiên. ” Tỷ lệ hiệu quả của vaccin hơn 90% ” đã được đo bằng cách so sánh số lượng những người tham dự bị nhiễm bởi coronavirus chủng mới trong nhóm đã nhận vaccin và trong nhóm nhận placebo.
” Những kết quả này là đặc sắc “, Michel Goldman, giáo sư dịch tễ học y khoa và chuyên gia về các vaccin (ULB), đã lấy làm phấn khởi. ” Dĩ nhiên ta đã hy vọng rằng vaccin này sẽ vượt ngưỡng hiệu quả 50% được ấn định bởi FDA (cơ quan hữu trách y tế Hoa Kỳ) để cấp một giấy phép thương mãi hóa. Đã có điều để lạc quan trên cơ sở những kết quả đầu tiên có được ở động vật và ở người nhưng người ta đạt đến 90%…Điều đó vượt quá dự đoán của tôi ! ”
Theo ông, nếu tỷ lệ hiệu quả này được xác nhận trong “đời sống thực tế”, việc đạt giai đoạn của miễn dich cộng đồng không còn là ảo tưởng nữa. ” Với một couverture vaccinale đủ, ta có thể đạt đến một giai đoạn trong đó virus không lưu hành nữa mặc dầu nó không biến mất. Đó là một mực bảo vệ giống với mức bảo về được mang lại bởi những vaccin chống lại những bệnh nhi đồng (sởi…) và cao hơn mức bảo vệ chống cúm.”
” SURPRIS POSITIVEMENT”
Jean-Michel Dogné, giám đốc của département pharmacie của UNamur và chuyên gia về an toàn vaccin, cũng ” ngạc nhiên một cách dương tính ” (positivement surpris) : ” Sự loan báo này là quan trọng vì nhiều lẽ. Trước hết, đó là lần đầu tiên mà người ta chứng tỏ trong giai đoạn 3 (nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn) rằng một vaccin chống coronvirus có thể hiệu quả. Sau đó, có mức độ hiệu quả rất cao. Và sau cùng, sự loan báo này cho có lý những người nghĩ rằng plateforme technologique de l’ARN messager là đầy hứa hẹn.”
Thật vậy, vaccin được phát triển bởi Pfitzer/BioNTech thuộc về một thế hệ mới những vaccin đã chưa bao giờ được thương mãi hóa. Nguyên tắc là tiêm vào trong cơ thể những sợi chỉ thị di truyền (brins d’instructions génétiques) được gọi là ARN messenger, chung sẽ gây nên sự tổng hợp, bởi những tế bào của chúng ta, một protéine của virus được gọi là “spike”. Bị bắt bởi những tế bào chuyên môn hóa của hệ miễn dịch, protéine này sẽ kích thích sự sản xuất các kháng thể, chúng sẽ ngăn cản virus xâm chiếm những tế bào của chúng ta nếu virus toan gây nhiễm chúng ta.Hai ứng viên vaccin nghiêm túc khác cũng dựa trên cùng plateforme technologique : những vaccin của Moderna (USA) và của Curevac (Đức). Một trong những thách thức quan trọng đối với loại vaccin này là điều kiện bảo quản chúng. Chúng phải được duy trì ở những nhiệt độ rất thấp (-80 độ đối với vaccin của Pfitzer), điều này làm cho hậu cần phân phối (logistique de distribution) trở nên phức tạp.
VẪN CÒN NHỮNG ĐIỀU KHÔNG CHẮC CHẮN
Mặc dầu sự loan báo này làm vui mừng, nhưng phải vẫn thận trọng. Hai hãng dược phẩm đã công bố rất ít thông tin vào giai đoạn này.” Ta không có một chi tiết nào về mức độ hiệu quả của vaccin trên những người hơn 80 tuổi hay trên những nhóm nguy cơ như những người đái dương hay béo phì “, Jean-Michel Dogné đưa ra nhận xét như vậy.” Ta cũng không có những thông tin về sự tồn tại của tính hiệu quả của vaccin.”
Trên cơ sở của những kết quả đầu tiên về tính hiệu quả và những dữ liệu an toàn này, hai công ty được phẩm đánh giá rằng họ sẽ nạp đơn xin phép khẩn cấp ở FDA vào tuần lễ thứ ba của tháng 11. Ở châu Âu, một quá trình xét lại liên tục các dữ liệu lâm sàng của vaccin này đang được tiến hành từ 6 tháng 10 ở Cơ quan dược phẩm châu Âu. Không chờ đợi sự cho phép của những giới hữu trách y tế, Pfizer đã bắt đầu sản xuất, nhất là ở Purrs (gần Anvers, Bỉ). Xí nghiệp định sản xuất 50 triệu liều vaccin vào năm 2020 và cho đến 1,3 tỷ năm 2021.
(LE SOIR 10 & 11/11/2020)

3. 9 VACCIN KHÁC Ở GIAI ĐOẠN CUỐI CỦA THỬ NGHIỆM LÂM SÀNG
Sự loan báo ầm ĩ của Pfizer và BioNTech không đánh dấu sự chấm hết của cuộc đua tìm vaccin, trái lại là khác. Dầu xảy đến điều gì đi nữa, dường như có thể rằng sự đáp trả đối với virus cần một kho gồm nhiều vaccin, chứ không phải là một vaccin duy nhất. Thí dụ không loại trừ rằng vài vaccin là hiệu quả ở những người già hơn ở những người trẻ, và ngược lại. Hoặc là thí dụ vài nước như Trung quốc hay Nga thích sử dụng vaccin của mình hơn. Hoặc là những bó buộc trong sản xuất là quá quan trọng để có thể thỏa mãn nhu cầu thế giới với chỉ một vaccin duy nhất.
Hiện nay không ít hơn 200 ứng viên vaccin đang được phát triển và 47 ứng viên đang được thử nghiệm ở người. Trong số chúng 10 đã gần đến đích : chúng cũng đang ở giai đoạn 3, giai đoạn chuẩn nhận (étape de validation) cuối cùng. Trong giai đoạn này người ta tiêm vaccin hay một placebo cho hàng nghìn người tham dự, để chứng minh tính hiệu quả của nó hay để phát hiện sự xuất hiện của những tác dụng phụ.
Thí dụ đó là trường hợp của vaccin được phát triển bởi Moderna Therapeutics với cùng kỹ thuật ARN như Pfizer. Ngày 22 tháng 10, biotech này của Hoa Kỳ đã loan báo kết thúc sự tuyển mộ 30.000 người tham dự. Trong số họ, hơn 25.000 người đã nhận hai liều vaccin. Những kết quả có thể có được ngay cuối năm. FDA có thể chấp nhận cấp một giấy phép khẩn cấp cho vaccin này (Moderna) cũng như cho vaccin của Pfizer, ngay cả trước khi kết thúc những thử nghiệm lâm sàng. Với điều kiện chúng ” chứng minh một tính hiệu quả rõ ràng và thuyết phục “. ” Quá trình này sẽ không hấp tấp “, BS Peter Marks, người phụ trách đánh giá những sản phẩm sinh học ở FDA đã đảm bảo như vậy. Châu Âu có thể sẽ theo bước.(Un laborantin de Sinovac, en septembre à Pékin. Le laboratoire chinois teste actuellement son vaccin sur 26.000 volontaires en Turquie et au Brésil)
Trong số 10 ứng viên vaccin dẫn đầu cuộc đua, 4 được phát triển bởi những công ty Trung Quốc. Mặc dầu chúng chưa đi đến giai đoạn cuối của sự đánh giá lâm sàng, Trung Quốc đã bật đèn xanh cho một sự sử dụng khẩn cấp đối với vài trong số những vaccin. Thí dụ CaSinoBio đã được cho phép sử dụng đối với những quân nhân. Nhưng không nên chờ đợi rằng những vaccin này của Trung Quốc sẽ sẵn sàng để sử dụng trong thời gian ngắn hạn ở châu Âu hay Hoa Kỳ. ” Họ không theo cùng những tiêu chuẩn, họ nhắm vào những thị trường của các nước, ở đó các chuẩn ít được tuân thủ hơn “, một chuyên gia về các thử nghiệm lâm sàng đã giải thích như vậy. Một cách chính xác hơn, họ không đưa vào trong những công trình nghiên cứu của họ những bệnh nhân châu Âu và Hoa Kỳ, điều này hủy việc bán (rédhibitoire). Về vaccin nga Spoutnik, đã được nói nhiều trong thời gian gần đây, hiện đang được thử nghiệm trên 40.000 người
Hai ứng viên khác (vaccin của AstraZeneca và vaccin của Johnson & Johnson) chúng cũng đi đúng hướng, sau những gián đoạn ngắn ngủi vì những nghi ngờ về những tác dụng phụ đã cần một cuộc điều tra. Một sự chậm trễ nhẹ trong chỉ trường hợp Johnson & Johnson, có thể được đuổi kịp bởi sự kiện là vaccin này cần một liều duy nhất, trái với những vaccin khác.
(LE FIGARO 10/11/2020)

4. RẤT NHIỀU VACCIN…4 ỨNG VIÊN DẪN ĐẦU
Gần 170 dự án thuốc chủng chống Sars-CoV-2 đang hoạt động trên thế giới : điều chưa bao giờ thấy ! Khoảng 20 đang ở giai đoạn 2 (nghiên cứu tính hiệu quả trên một số lượng nhỏ người), 6 khởi đầu giai đoạn 3 (nghiên cứu tính hiệu quả và sự dung nạp trên khoảng nhiều chục ngàn người), giai đoạn này đi trước, trong trường hợp kết quả tốt, một sự thương mãi hóa.
4 ứng viên vaccin dẫn đầu :
1. Vaccin của đại học Oxford và của hãng dược phẩm Anh-Thụy Điển AstraZeneca. Kỹ thuật sử dụng một vecteur viral, trong trường hợp này là một adénovirus được làm giảm độc lực, không tăng sinh (vậy không nguy hiểm), và mang protéine Spike (cho phép virus đi vào trong những tế bào người), kháng nguyên tốt nhất để kích thích tính miễn dịch.
2. Cùng kỹ thuật được theo bởi một dự án Trung Quốc, liên kết CanSino Biologics (Tianjin) và những thầy thuốc của quân đội. Chiến lược tiêm chủng này là đáng tin cậy, nó đã chứng tỏ hiệu quả trong quá khứ và có thể mang lại một sự bảo vệ lâu dài.
3. Vaccin Trung Quốc Sinovac (Pékin), được gọi là CoronaVac, sử dụng một biến thể bất hoạt của coronavirus. Loại vaccin này gây một miễn dịch mạnh nhưng nhiều tác dụng phụ hơn.
4. Một kỹ thuật khác là sử dụng những acide nucléique virus (ADN hay ARN), khi hội nhập vào trong génome của những tế bào người hay lúc giao thoa với nó, làm chúng sản xuất một protéine virale, mà những tế bào miễn dịch phản ứng chống lại nó. Vaccin à ARN của biotech Moderna của Hoa Kỳ, cũng ở giai đoạn 3, theo kỹ thuật này. Bémol : tính hiệu quả và những nguy cơ trong thời gian dài hạn của kỹ thuật này, chưa bao giờ được thương mãi hóa cho đến nay, vẫn không được biết.
Như thế, ít nhất một vaccin nguồn gốc châu Âu, Hoa Kỳ hay Trung Quốc có thể có để sử dụng trước cuối năm 2020, trước cả những tiên đoán ban đầu. Còn về vaccin Nga Spoutnik V, nó chưa sẵn sàng, mặc dầu những loan báo chiến thắng.
(PARIS MATCH 10-16/9/2020)

5. VIRUS BIẾN DỊ : NHIỀU TRƯỜNG HỢP HƠN, ÍT TỬ VONG HƠN.
Mùa hè đã thấy căn bệnh lan rộng, được làm dễ bởi sự giở bỏ phong tỏa, những vacances và sự hình thành nhiều tập hợp người coi thường những geste barrière. Đó đã không là, và đó luôn luôn không là, một làn sóng thứ hai nhưng đúng hơn là một sự bành trướng của đại dịch mà công trạng duy nhất là gia tăng tính miễn dịch nhóm (immunité de groupe). Tuy vậy, số những bệnh nhân nhập viện vẫn thấp và các ICU đã ít bị đòi hỏi. Tỷ lệ tử vong, kể cả những bệnh nhân nguy cơ (những bệnh nhân lớn tuổi hay với những bệnh nền kèm theo), đã sụt giảm : cao điểm hàng ngày của những tử vong đã đạt được ở Pháp ngày 7/4 với 1417 người chết, ngày 29/4 ở châu Âu với 6632 người chết và ngày 23/4 ở Nữu Ước với 1560 người chết. Ngày 20/8, nước Pháp đã thống kê 12 trường hợp tử vong Covid, châu Âu 342 và Nữu Ước 0. Tại sao nghịch lý này ? Đối với vài người, đó là bởi vì virus đã biến dị : nhiều équipe đã báo cáo điều đó vào đầu mùa hè. Sự biến dị xảy ra ở một gène được gọi là D614, vào tháng ba vừa rồi gène này đã trở thành G614 và mã hóa một phần của protéine Spike mà Sars-Cov-2 sử dụng để đi vào trong những tế bào người. Nó gia tăng tính lây nhiễm (contagiosité) và tốc độ sinh sản của virus nhưng, trái với những lo sợ ban đầu, dường như không làm gia tăng độc lực của nó và như thế mức độ nghiêm trọng của nhiễm coronavirus ; nhiễm virus đã trở nên hiền tính và những trường hợp nặng hiếm hơn nhiều. Chỉ số lượng những trường hợp gia tăng, vì lẽ ta gia tăng các test. Đó là một tin vui bởi vì 80% những trường hợp Sars-Cov-2 đang lưu hành hiện nay trên hành tinh là những virus loại mới nhất. Đối với những Sars-Cov-2 khác, tính nguy hiểm của Covid-19 vẫn không thay đổi và sự hạ tỷ lệ tử vong là do những yếu tố khác với một sự biến dị (thí dụ sự lan tràn hiện nay xảy ra nhất là ở những người trẻ, đề kháng hơn). Những người này cần phải thận trọng, buộc tôn trọng, nhất là đối với những người có nguy cơ, những động tác barrière trong những nơi kín và mật độ dân số cao.
(PARIS MATCH 3/9-9/9/2020)

6. LE COVID-19 LAN RỘNG NHƯNG YẾU ĐI
Charge virale trong Sars-Cov-2 tương quan với mức độ nghiêm trọng và tính lây nhiễm. Những khoa học gia của Havard School of Public Health (Boston) vừa tỏ rõ tính nhạy cảm cực kỳ của các test PCR, cho phép phát hiện virus (ARN của nó) trong những tế bào của chúng ta. Điều bất tiện của những trắc nghiệm này, họ đã giải thích như vậy, là chúng chỉ cho một đáp ứng hai mặt (hiện diện hay vắng mặt), không có gì là lượng hết. Thế mà, trên cơ sở của một công trình nghiên cứu, được thực hiện ở Massachusetts, ở Nữu Ước và ở Nevada, người ta quan sát rằng 90% những người được thử nghiệm dương tính chỉ có những vết virus rất nhỏ, tiềm năng không lây nhiễm. Không triệu chứng hay với những dấu hiệu kín đáo, chúng được tính như là “những trường hợp” mà toàn bộ gợi ý một tính nguy hiểm, thật ra không hiện hữu. Khi đó sai lầm là giam hãm họ một cách vô ích, đến độ Hoa Kỳ dự kiến không xét nghiệm nữa những người không dấu hiệu lâm sàng. Từ đầu mùa hè, chính phủ của chúng ta chỉ nói theo số lượng những người bị lây nhiễm, điều này có hậu quả khiến dân chúng hoảng sợ, trong một bầu không khí hystérie và độc tài y tế (dictature sanitaire). Tiêu chuẩn thích đáng duy nhất của một dịch bệnh là tỷ lệ tử vong, chứ không phải là số lượng những trường hợp. Tỷ lệ tử vong liên kết với Sars-Cov-2 hôm nay thấp hơn tỷ lệ tử vong của cúm mùa. Từ tháng tư, cực điểm của dịch bệnh ở Pháp, những trường hợp nhập viện vì Covid đã được chia 8, số trường hợp những bệnh nhân được đưa vào ICU được chia 18. Tỷ lệ tử vong bệnh viện được chuyển từ 23% xuống khoảng 4% và 70% những trường hợp tử vong liên quan những người trên 80 tuổi mang bệnh nền. Sars-Cov-2 đã biến dị. Một cách khách quan và trong điều kiện khí hậu của chúng ta, virus đang mất sức và độc lực. Nó gây nhiễm và gây miễn dịch. Không có làn sóng thật sự thứ hai. Khả năng rằng, trong những tháng đến, virus biến mất, là lớn hơn điều ngược lại. Chúng ta hãy vẫn thận trọng nhưng giữ lòng tin !
(PARIS MATCH 17/9-23/9/2020)

7. VÌ THIẾU NHỮNG TIA CỰC TÍM, CORONAVIRUS SẼ PHÁT TRIỂN VỚI MÙA ĐÔNG
Một công trình nghiên cứu chứng minh sự tương quan giữa sự chiếu của ánh sáng mặt trời và sự giảm hoạt động của virus-CoV-2. Các nhà khoa học, sau khi đã phân tích những dữ liệu phát xuất từ 128 nước và 98 tiểu bang hay tỉnh, cảnh giác : nếu không một biện pháp quan trọng nào được thực hiện để hạn chế nó, sự chuyển sang năm mới sẽ trùng hợp với một sự gia tăng mạnh của sự lưu hành của virus.Les journées ensoleillées peuvent diminuer la transmission du SRAS-COV-2 à l’extérieur ou favoriser la résistance immunitaire via la production de vitamine D.
Vào tháng sáu vừa qua, một công trình nghiên cứu, được công bố trong Journal of Infectious Diseases, chứng minh rằng virus Covid-19 có thể bị thoái biến trong vài phút dưới ánh nắng mặt trời, trên một bề mặt phẳng. Ngoài ra công trình nghiên cứu cho thấy rằng thời gian thoái biến của virus thay đổi tùy theo thời gian tiếp xúc và lượng ánh sáng : một ánh sáng mùa hè tiêu diệt Covid-19 hai lần nhanh hơn một ánh sáng mùa đông. Tuy nhiên, như nhà dịch tễ học Marius Gilbert giải thích, điều đó không có ảnh hưởng lên nguy cơ bị nhiễm :
” Hai người, không ở trong bóng mát mà trên một bãi biển được chiếu bởi ánh mặt trời và rất thông khí. Nếu hai người ở rất gần nhau và nói chuyện với nhau, nguy cơ như nhau, đối với mặt trời cũng như đối với bóng mát. Đừng tin, như Donald Trump, rằng những tia tử ngoại có thể đi xuyên qua cơ thể của chúng ta và điều trị chúng ta bên trong ”
Vào cùng lúc, một équipe của Đại Học Connecticut đã chấm dứt một công trình nghiên cứu nhằm tiên đoán những điều kiện khí tượng của mùa hè có làm giảm sự lan tràn của virus và biện minh một sự nới lỏng của những can thiệp chính trị và sự tái tục của các hoạt động kinh tế hay không. Kíp nghiên cứu, tập trung nhất là vào những số lượng người bị nhiễm, những người được nhập viện và bị chết, phát triển những mô hình tiên đoán tiềm năng của Covid-19 trên thế giới và suốt trong năm. Đối với những nhà khoa học này, ” một phần lớn của thế giới đã vận dụng những can thiệp không dùng thuốc (interventions non pharmacologiques), bao gồm sự ngăn ngừa những cuộc tụ tập lớn, giãn cách xã hội tự nguyện hay bắt buộc, sự truy tìm những người tiếp xúc và sự áp dụng quarantaine, để tránh không cho những nhiễm virus tràn ngập các hệ thống săn sóc y tế và làm trầm trọng những tỷ lệ tử vong. Tuy nhiên, những can thiệp này có nguy cơ gây nên những thiệt hại đáng kể về kinh tế và, do đó, các nhà quyết định soạn thảo những kế hoạch để lấy đi những biện pháp hạn chế này càng sớm càng tốt. Do đó, những dự kiến tốt nhất về những nguy cơ Covid-19 là cần thiết để soi sáng những quyết định nhằm đánh giá những nguy cơ đồng thời cho sức khỏe còn người và kinh tế.”
” VIRUS SẼ ĐẠT CAO ĐIỂM VÀO MÙA ĐÔNG ĐẾN”
” Chúng tôi chứng thực rằng ánh sáng tử ngoại, đặc biệt, được liên kết với một sự giảm của tỷ lệ gia tăng của căn bệnh so với những yếu tố được phân tích khác.” Thế mà vào tháng năm, trên cơ sở của những liên kết này với những điều kiện khí tượng, équipe đã tiên đoán rằng ” Covid-19 sẽ giảm một cách tạm thời trong mùa hè, sẽ dội ngược lại vào mùa thu và sẽ đạt cực đại vào mùa đông đến”. Bài báo này chỉ được công bố vào tuần qua trong Pnas. Nhưng ta có thể chúng thực rằng boule de cristal scientifique của équipe đã vận hành khá tốt. équipe có hoạt động đúng đắn như vậy hay không khi ho loan báo với chúng tôi những giờ còn u tối hơn vào cuối năm ? Equipe của Cory Merow định rõ rằng ” điều không chắc chắn vẫn cao và nhiều yếu tố khác với khí hậu, như những tương tác xã hội, sẽ ảnh hưởng sự lan truyền “. Những khuyến nghị rằng “thế giới vẫn phải cảnh giác và rằng những can thiệp liên tục có lẽ sẽ cần thiết cho đến khi một vaccin trở nên sẵn sàng”.
Giải thích : bằng cách sử dụng những dữ liệu khí tượng với quy mô “rất chính xác” và những báo cáo thế giới về những nhiễm corona, équipe đã phát triển một mô hình giải thích 36 % sự biến thiên của những tỷ lệ tăng trưởng cực đại của virus theo thời gian và démographie (17%) và theo những tác dụng đặc hiệu ở nước liên hệ (19%). Ánh sáng cực tím là biến số được liên kết mạnh nhất với một sự tăng trưởng yếu hơn của Covid-19. Những phân tích đầu tiên của các trường hợp đã tiên đoán rằng những nhiệt độ tăng cao sẽ làm giảm sự truyền virus vào mùa hè. ” Tuy nhiên, những phân tích này dựa trên những giai đoạn đầu của sự lan tràn virus trước khi dịch bệnh đạt đến những vùng nóng hơn và do đó đã lẫn lộn thời tiết không khí với sự trổi dậy ban đầu và luồng liên kết với sự vận chuyển thế giới “, các nhà khoa học đã nhấn mạnh như vậy.” Chúng tôi đã phát triển nhiều dự đoán về cách mà thời tiết, trực tiếp hay gián tiếp qua những hoạt động của con người bị biến đổi (thí dụ sự tụ tập trong nhà) hay qua những tác dụng lên hệ miễn dịch, ảnh hưởng tỷ lệ tăng trưởng của virus, về những tác động của thời tiết lên Sras-CoV-2, những coronavirus tương cận hay những virus có liên quan trong những dịch bệnh khác như cúm. Trên cơ sở nghiên cứu này, chúng tôi đã tiên đoán rằng đại dịch sẽ đạt cao điểm ở những nhiệt độ thấp hay trung gian.
ẢNH HƯỞNG DƯƠNG TÍNH CỦA VITAMINE D.Các nhà nghiên cứu ghi chú rằng những coronavirus khác chứng tỏ một sự phụ thuộc kém với nhiệt độ, phụ thuộc hơn động lực xã hội hay những xê dịch. Một độ ẩm tăng cao cũng có thể làm giảm sự tồn tại của virus, hạn chế sự truyền của các hạt virus được tống xuất hay làm giảm sự đề kháng của ký chủ. Ánh sáng tử ngoại (UV : lumière ultraviolette) làm bất hoạt một cách hiệu quả nhiều virus, đặc biệt những coronavirus lớn nhất như Sras-CoV-1. Những ngày rực ánh mặt trời có thể làm giảm sự truyền ở ngoài trời hay làm dễ sự đề kháng miễn dịch qua sự sản xuất vitamine D. ” Chúng tôi cũng đánh giá những biến số démographique, bằng cách đưa ra lý thuyết của một sự truyền quan trọng hơn trong những quần thể dày đặc hơn (nhiều tương tác hơn giữa những con người) và lớn tuổi hơn (> 60 tuổi), khả năng hơn có những triệu chứng nặng và khả dĩ được xét nghiệm hơn so với những quần thể ít triệu chứng hơn của những người trẻ hơn.”
Theo dòng thời gian, équipe các nhà khoa học kiểm tra chất lượng mô hình của họ : ” Trái với những tiên đoán, nhiệt độ đã có một hiệu quả dương tính lên tỷ lệ tăng trưởng của Covid-19, khi nó được phối hợp với ánh sáng cực tím. Như phần lớn các virus, Sras-CoV-2 có lẽ hoạt động tốt hơn trong một plage de tempratures modérée, vì vậy, khi nó được liên kết với những yếu tố như ánh sáng cực tím và độ ẩm, mô hình của chúng tôi đưa vào những khía cạnh dương tính của mối liên hệ này. Như được dự kiến, độ ẩm tương đối đã làm giảm tỷ lệ tăng trưởng.” Thật vậy độ ẩm thường là một yếu tố quan trọng để làm giảm sự truyền của các hạt virus trong không khí, như điều đó đã được chứng tỏ đối với virus của cúm.
Mô hình cho thấy rằng vào tháng chín, sự giảm của thời gian ban ngày làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh Covid trong Bắc bán cầu cho đến một cao điểm vào mùa đông (hiver nordique : tháng 12 đến tháng giêng). ” Cao điểm được tiên đoán của Covid-19 vào mùa đông tương ứng với điều mà ta biết về các coronavirus một cách tổng quát hơn. Thí dụ, một công trình nghiên cứu trên nhiều coronavirus người ở miền Nam Trung quốc đã phát hiện rằng chúng cũng đạt một cao điểm vào mùa đông.
(LE JOURNAL DU MEDECIN 29/10/2020)

8. NĂM CÂU HỎI ĐỂ CHỐNG LẠI NHỮNG VIRUS CỦA MÙA ĐÔNG
Thêm vào nguy cơ bị Covid-19, nguy cơ bị cảm cúm (rhume) và cúm (grippe). Vậy điều quan trọng là có những phản xạ phòng ngừa tốt và những phản xạ kích thích những phòng vệ miễn dịch để tránh những căn bệnh truyền thống này của mùa đông. a. Tại sao lạnh không phải là kẻ thù lớn ?
Đứng trước những virus được gọi là mùa (virus saisonnier), phản xạ đầu tiên là mặc quần áo ấm để tránh “bị cảm lạnh”. Nhưng vào lúc này không một công trình nghiên cứu khoa học nào đã có thể chứng thực về vai trò trung tâm của sự sụt giảm nhiệt độ trong sự xuất hiện của rhume…” Lạnh phát khởi những phản ứng loại hắt hơi hay mũi chảy (bởi vì niêm mạc nhạy cảm hơn vào mùa đông), nhưng đó là những biểu hiện tạm thời, thường độc lập của một nhiễm virus “, Mael Lemoine, triết gia của sciences médicales ở đại học Bordeaux và tác giả của Petite Philosophie du rhume, đã giải thích như vậy.” Trung bình cứ 13 hắt hơi thì chỉ có một vận chuyển những rhinovirus, nguồn gốc của phần lớn cảm cúm, theo một công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu của đại học Virginie (Hoa kỳ) về sự truyền của cảm cúm, được công bố vào năm 1973 trong New England journal of Medicine “, nhà nghiên cứu đã nhắc lại như vậy. Nếu mùa đông thử thách chúng ta, trước hết đó là bởi vì chúng ta tụ tập trong nhà khi trời lạnh. Như thế, mỗi năm, sự lưu hành của các rhinovirus bắt đầu một cách hệ thống vào tháng chín, lúc tựu trường và gia tăng khi đời sống trong gia đình hay tập thể nhân lên những cơ hội tiếp xúc, điều này cũng là trường hợp đối với cúm. Sự lây nhiễm được thực hiện qua nước mắt hay niêm dịch của các lỗ mũi, sự lưu hành của virus gia tăng ngay khi chúng ta chạm mặt nhau. Kết luận : năm nay, sự mang khẩu trang bắt buộc trong khung cảnh chống Covid-1 và sự tôn trong các “geste barrière” (rửa tay, khoảng cách xã hội) hẳn làm giảm nhiều những nhiễm virus.
b. Tính miễn dịch mang lại sự bảo vệ nào ?
Một tin vui : 40% những nhiễm virus thông thường xảy ra, được chữa lành ngay cả ta không nhận thức điều đó, theo một công trình nghiên cứu của Société américaine de microbiologie được công bố năm 2012. Lý do ? Hệ miễn dịch của chúng ta, một khi tiếp xúc với một virus ghi nhớ về điều đó và nói chung biết chống lại nếu nó hiện diện một lần nữa. Sự không chắc chắn về những chủng gây bệnh và thời gian của miễn dịch này : từ vài tháng chống rhinovirus đến vài năm chống những chủng của virus cúm hay của vài coronavirus. Nhưng vẫn mù mờ về Sras-Cov-2, các nhà nghiên cứu không thể xác lập thời gian này , cũng như ngay cả sự hiện hữu của nó. Tính hiệu quả của bouclier interne này cũng tùy thuộc tình trạng sức khỏe của chúng ta : như thế, mặc dầu chúng có trí nhớ miễn dịch được mang lại tốt nhất, những senior có những phòng vệ ít vững chắc hơn vì lẽ sự lão hóa của những tế bào của họ.
c. Phải ăn gì để gia tăng những phòng vệ của cơ thể
Những đồng minh chính của những phòng vệ miễn dịch của chúng ta có trong chế độ ăn uống của chúng ta. Cam quýt rất tốt để cung cấp vitamine C, cá mỡ lấp đầy một phần những thiếu hụt vitamine D, không quên đồ gia vị của các bữa ăn. Như thế phải nghĩ đến tỏi (ail) với allicine, thành phần sulfuré của nó, góp phần vào sự gia tăng của các bạch cầu chống lại virus. Bémol : những tính chất này chỉ có giá trị nếu tỏi tươi và đuợc tiêu thụ một cách đều đặn, công trình khoa học được thực hiện năm 2001 bởi đại học Maryland (Hoa Kỳ) dựa trên một quần thể đã tiêu thụ tỏi mỗi ngày trong 3 tháng.
Ý kiến khác ; mật (đặc biệt giàu flavonoides, một hợp chất thiên nhiên giúp chống lại các virus) hay những cỏ (herbes) mà sự hiện diện trong vinaigrette tăng gấp đôi pouvoir antioxydant của salade. Cũng phải lục trong hộp gia vị, những chất chống oxy hóa mạnh có tính chất chống virus. Mặc dầu những hiệu năng của nghệ (curcuma) hôm nay bị tương đối hóa bởi vì những polyphénol của nó bị đồng hóa kém trong cơ thể. Nhưng gừng (gingembre) một mình chứa 12 thành phần hóa học với tác dụng chống virus, hữu ích đối với rhinovirus.
d. Có phải ngừng hoạt động vật lý vào mùa đông ?Một công trình nghiên cứu của đại học Etat des Appalaches (Hoa Kỳ) đã chứng thực vào năm 2011 những tác dụng có lợi của một hoạt động vật lý đều đặn (5 lần mỗi tuần) lên những bệnh của mùa đông. Hoạt động vật lý góp phần làm giảm 43% những ngày bệnh giữa mùa thu và mùa đông ở nhiều nghìn người được theo dõi. Vậy đừng do dự những hoạt động vui thích này, chỉ những người yếu ớt về tim mạch hay hô hấp phải chú ý đến lạnh, nhất là những trang bị mới làm vài thuc hành có thể tiếp cận hơn. Marche nordique có thể được thực hành với những baton dynamique (BungyPump), cho phép đứng thẳng và tiêu xài nhiều năng lượng hơn. Một cong trình nghiên cứu của Anh năm 2019 đã cho thấy rằng vélo électrique, do kéo dài circuit de balade, cải thiện cognition của các lão niên so với xe đạp cổ điển
e. Những loại thuốc nào có thể hữu ích ?
Sự chống lại rhume và grippe chiếm 51% của những mua thuốc được bán tự do (thăm dò Afipa/Harris Interactive 2019). Chú ý : Vài loại thuốc chỉ làm thuyên giảm những triệu chứng và vài loại có thể có những nguy cơ thật sự. Sử dụng paracétamol (hiện diện trong nhiều loại thuốc này) vẫn là nguyên nhân đầu tiên của ghép gan. Không được vượt quá 4 g paracétamol (và 3 g aspirine) mỗi ngày. Những sử dụng sai, đặc biệt những hỗn hợp (không cọng thuốc chống đau vào thuốc chống cảm cúm) hay những sử dụng quá 5 ngày cũng có thể là nguồn gốc của những tác dụng phụ.
Về cúm, hãy ưu tiên tiêm chủng, nhất là trong thời kỳ đại dịch Covid-19. ” Không có tác dụng phối hợp của vaccin chống cúm chống Covid-19, Vincent Enouf, phó giám đốc của Centre national de référence des virus respiratoires ở Viện Pasteur, đã giải thích như vậy. Nhưng hữu ích là đi tiêm chủng càng sớm càng tốt bởi vì hai virus đều nhắm những lão niên và sự tiêm chủng sẽ cho phép nhận diện một cách nhanh chóng hơn những dấu hiệu nhiễm Covid-19 bằng cách loại bỏ giả thuyết cúm.
(SCIENCES ET AVENIR 11/2020)

9. ” MANG KHẨU TRANG CŨNG TẠO MỘT SỰ BẢO VỆ TỐT CHỐNG CÚM “
Brigitte Autran, Professeur émérite en immunologie ở đại học y khoa Sorbonne (Paris) cho ý kiến về việc mang khẩu trang để bảo vệ chống cúm
Hỏi : Những biện pháp phòng ngừa chống Covid-9 được thiết đặt những tháng vừa qua có thể bảo vệ chúng ta tốt hơn chống dịch bệnh cúm mùa đông này ở chỗ nào ?
Brigitte Autran : Vào mùa xuân vừa qua, những biện pháp phong tỏa chắc chắn đã góp phần rút ngắn dịch bệnh cúm đang diễn ra. Đó không phải là đưa vào lại những bó buộc tương tự, ngược lại sự mang khẩu trang đại trà là một vũ khí rất tốt để dự phòng chống lại cúm. Mức độ bảo vệ của nó cũng giống đối với virus cúm.
Hỏi : Một sự phong tỏa giới hạn vào những quần thể nguy cơ như các lão niên đối với bà có vẻ cần thiết không ?
Brigitte Autran : Các lão niên có một vai trò xã hội cần phải đảm trách, nhất là với tư cách ông bà nội/ngoại, và không phải phá vỡ sự đoàn kết giữa các thế hệ. Một sự tiêm chủng chống cúm, được khuyến nghị năm nay hơn bao giờ hết, và một khoảng cách xã hội có lý luận, đồng thời tránh sự tiếp xúc với những người bệnh và áp dụng những geste barrière có vẻ đủ.
Hỏi : Trong một tương lai gần, phải chăng ta có thể hy vọng một vaccin vạn ứng chống cúm ?
Brigitte Autran : Sự hiệu chính đứng trước ba chủng khác nhau (được phối hợp mỗi năm) là điều phức tạp. Những protéine mà các kháng thể nhắm đến một cách dễ dàng nhất cũng là những protéine thường biến dị nhất. Những chương trình nghiên cứu hiện nay được tập trung vào những protéine ổn định hơn, nhưng được tiếp cận khó hơn. Nhiều thử nghiệm đang ở giai đoạn 2, nhưng chưa có triển vọng rõ ràng được thương mãi hóa.
(SCIENCES ET AVENIR 11/2020)

10. VỤ TAI TIẾNG REMDESIVIR : KHI CÁC CƠ QUAN ĐỔI HƯỚNGSự chấp thuận thương mãi hóa bởi các cơ quan dược phẩm Hoa Kỳ và châu Âu, mà remdesivir, thuốc chống virus hàng đầu của laboratoire Hoa Kỳ Gilead Sciences đã nhận được, dường như ít có thể bảo vệ xét vì những hiệu năng của nó. Dược phẩm này, lúc đầu được chế tạo để chống lại virus Ebola, đă tỏ ra không có năng lực, trong những études randomisées, làm giảm charge virale cũng như tỷ lệ tử vong liên kết với Sars-CoV-2. Lợi ích duy nhất của nó, trong một thử nghiệm của Hoa Kỳ gồm 532 bệnh nhân được phân tích, là giúp hồi phục những người sống sót 4 ngày sớm hơn những người dùng placebo (11 ngày so với 14 ngày)…điều mà một công trình nghiên cứu của Trung Quốc đã không chứng thực. Maigre bilan ! Remdesivir chỉ có thể được sử dụng ở bệnh viện, qua đường tĩnh mạch. Nó rất tốn kém : hơn 2000 euro cho 5 ngày điều trị. Độc tính của nó lên thận và gan là đối tượng của một cuộc điều tra đang được thực hiện. Các viên y tế Hoa Kỳ, Fondation Bill et Melinda Gates và OMS (mà Bill Gates là người xuất vốn) đã ủng hộ mạnh mẽ Gilead, những lợi ích Hoa Kỳ bắt buộc. Những tạp chí khoa học uy tín (The New England Journal of Medicine và The Lancet) đã không đó dự công bố những bài báo dối trá nhằm làm giảm uy tín hydroxychloroquine, dược phẩm duy nhất có khả nang, tùy theo những thành công của nó, làm hại valorisation boursière của Glead (và khả năng kết hợp, được đánh giá 250 tỉ dollar, với AstraZeneca). Những tạp chí này đã phải rút lời một cách công khai. OMS vừa thú nhận rằng remdesivir không làm giảm tỷ lệ tử vong liên kết với Covid-19 và Bộ y tế của chúng ta kết luận rằng nó ít có tác dụng.
(PARIS MATCH 29/10-4/11/2020)

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(16/11/2020)

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

3 Responses to Thời sự y học số 562 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Thời sự y học số 570 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  2. Pingback: Thời sự y học số 571 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  3. Pingback: Thời sự y học số 577 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s