Thời sự y học số 533 – BS Nguyễn Văn Thịnh

1/ CORONAVIRUS : ” MỐI ĐE DOẠ RẤT NGHIÊM TRỌNG ĐỐI VỚI HÀNH TINH”, THEO OMS

OMS cảnh giác vào lúc bilan vượt quá 1000 người chết.(Dans un bus à Shanghai le 11 février)

Dịch bệnh do coronavirus, từ nay được gọi chính thức là “Covid-19”, cho thấy những dấu hiệu ổn định yếu ớt. 97 trường hợp tử vong mới đã được loan báo hôm thứ tư 12/2, so với 108 hôm trước, nâng tổng số lên 1114 tử vong ở Trung Hoa lục địa, và luôn luôn chỉ hai trường hợp trong phần còn lại của thế giới, ở Hongkong và ở Phi Luật Tân. Tuy nhiên một trường hợp tử vong nghi ngờ được báo ở Iran. Trong thông báo hàng ngày, Ủy ban y tế quốc gia trung quốc cũng đã báo cáo trong 24 giờ qua 2015 trường hợp lây nhiễm mới, một sự hạ so với những ngày trước. Tổng cộng, 81% những trường hợp mới nằm trong Hồ Bắc, tâm dịch, ở đây số người mới bị nhiễm lần đầu tiên từ 2/2 xuống dưới mức 2000, và 44.652 người từ nay đã bị nhiễm ở Trung Hoa lục địa.
Nhiều viên chức y tế của Hồ Bắc đã bị cách chức hôm thứ ba 11/2. Trong một buổi nói chuyện với hãng Reuters hôm thứ ba, giáo sư Trương Trung Sơn (Zhong Nanshan), chuyên viên của ủy ban y tế quốc gia có trách nhiệm loan báo hôm 20/1 sự truyền của virus từ người sang người, đã nói hy vọng thấy dịch bệnh đạt lên cao điểm từ nay đến cuối tháng hai rồi hạ xuống, ông dự báo như vậy, để chấm dứt vào tháng tư. Nhưng “chúng ta không biết tại sao virus này lại lây nhiễm đến thế, và đó là một vấn đề lớn”, từ Quảng Châu (Canton), vị giáo sư 83 tuổi, nổi tiếng vì vai trò của ông trong trận dich SRAS năm 2013, đã giải thích như vậy.Ông đánh giá rằng ” còn cần thời gian và cần làm việc khắc khổ ở Vũ Hán”, và rằng phải ngăn cản những lây nhiễm mới ở đó, và rằng vẫn còn những điều không chắc chắn về những cách truyền của virus, nhất là nếu virus này có thể được truyền theo phân, hay về sự hiện hữu của những tình huống “super-transmission” của virus, trong đó nhiều trường hợp phát sinh từ cùng một người bị nhiễm. Sự hạ của số những trường hợp mới trong tỉnh Zhejiang (Đông), ở đó nhiều thành phố đã bị cách ly, và trong tỉnh Quảng Đông (Nam), là một “tin vui”, ông đã đánh giá như vậy.
Tedros Adhanom Ghebreyesus, tổng giám đốc của OMS, đã đánh giá hôm thứ ba rằng có một “fenêtre d’opportunité” không được bỏ lỡ và một ” cơ may hiện thực làm ngừng lại” sự lan tràn trên thế giới của coronavirus xuất hiện ở Vũ Hán vào tháng 12/2019. Căn bệnh mà virus này gây nên từ nay được OMS gọi là Covid-19 (thay cho “Coronavirus disease”, tiếp theo sau bởi năm xuất hiện của nó) chứ không còn là ” 2019-nCoV acute respiratory disease) nữa
” CƠ MAY HIỆN THỰC ”
OMS đã chọn tên mới để “ngăn cản sự sử dụng những tên gọi có thể không chính xác và điểm mặt chỉ tên “, BS Tedros đã tuyên bố như vậy hôm thứ ba. “Điều đó vẫn là một đại khẩn cấp” đối với Trung Quốc, ” nhưng điều đó cũng là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với phần còn lại của thế giới “, ông đã tuyên bố như vậy, và thêm rằng ” nếu chúng ta đầu tư bây giờ…, chúng ta sẽ có một cơ may hiện thực làm ngừng lại dịch bệnh này”.
OMS tổ chức hôm thứ ba và thứ tư một diễn đàn về nghiên cứu và cải tiến để kiểm điểm nhiều ẩn số về Covid-19 vẫn còn hiện diện và thực thi chiến lược đẩy nhanh sự nghiên cứu và phát triển những thuốc điều trị và một vaccin chống lại coronavirus mới. Về phần mình, các bộ trưởng y tế châu Âu sẽ họp vào ngày thứ năm (13/2) ở châu Âu để bàn về những biện pháp phối hợp.
Mặc dầu phần lớn dịch bệnh được giới hạn ở Trung Quốc, và ở tỉnh Hồ Bắc, vài ổ dịch đúng là đã xuất hiện ngoài Trung Quốc. Một người Anh, sau khi đã mắc phải coronavirus ở Singapour, đã truyền nó cho nhiều đồng hương và những người Pháp đi nghỉ đông trong khi lưu lại ở Haute-Savoie, trước khi được chẩn đoán ở Anh. 11 người đã bị nhiễm : 5 được nhập viện ở Pháp, 5 ở Vương Quốc Anh và một ở đảo Majorque của Tây Ban Nha. Ở Đức, hiện nay có 14 người lần lượt bị nhiễm từ cùng một người, một kiều dân trung quốc có ít triệu chứng trong thời gian lưu lại ngắn ngủi ở Bavière.
Ngoài ra, 39 trường hợp bị lây nhiễm mới bởi coronavirus Covid-19 đã được phát hiện trên tàu Diamond Princess, bị cách ly y tế gần Yokohama (tây nam Tokyo) đưa tổng số lên 174, bộ trưởng y tế Nhật đã loan báo hôm thứ tư 12/2 như vậy. Một officier de quarantaine cũng bị nhiễm bởi virus. Tổng cộng, 492 người đã được trắc nghiệm trên 3711 hành khách và những nhân viên phi hành đoàn hiện diện trên bateau de croisière.Mặc dầu những trường hợp mới được phát hiện, giới hữu trách hiện nay không dự kiến mở rộng thời kỳ quarantaine, theo dự kiến chấm dứt cuối tháng hai. ” Vào giai đoạn này, trong số những người bị nhập viện (được đi tản ra khỏi tàu), 4 ở trong một tình trạng nghiêm trọng, được hỗ trợ hô hấp hay ở khoa điều trị tăng cường “, bộ trưởng y tế Nhật Katsunobu Kato đã xác định như vậy.
(LE MONDE 13/2/2020)

2/ CORONAVIRUS : DỊCH BỆNH PHÁ NHỮNG KỶ LỤC
Trong lúc ngưỡng tượng trưng 1000 người chết bị vượt qua, giới hữu trách Vũ Hán bị tràn ngập bởi cơn khủng hoảng.CHINE. Hôm thứ hai 10/2, một kỷ lục tử thần đã bị phá trong tỉnh Hồ Bắc thương tổn, với thêm 103 tử vong trong một ngày. Dịch bệnh cũng đã vượt hàng rào tượng trưng (barrière symbolique) 1000 người chết. Chỉ một tia hy vọng, sự gia tăng của số những trường hợp mới bị nhiễm mỗi ngày, đã chậm lại khoảng 2000, đưa tổng số lên hơn 42.000 bệnh nhân. Một chỉ dấu làm thoáng thấy sự đến gần của cao điểm dịch bệnh. Sự giảm dần sẽ xảy ra ” khoảng tuần lễ thứ ba của tháng hai “, Ian Lipkin, nhà dịch tễ học danh tiếng ở Columbia University đã tiên đoán như vậy. Một thời hạn chậm hơn nhiều thời hạn được loan báo trước tiên bởi những chuyên gia trung quốc, khoảng 8 tháng hai.Chính quyền dưới áp lực và phải đáp lại sự lo lắng của dân chúng, chuyển thành sự giận dữ ở vài người, từ khi BS Lý Văn Lượng (Li Wenliang) qua đời hôm thứ sáu. Vị BS này là người đầu tiên phát ra báo động. Một tử thi khá quấy rầy khiến chủ tịch trung quốc Tập cận Bình thành lập một ủy ban điều tra (là một điều hiếm). Báo chí nhà nước cố thu về kẻ chết vì đại nghĩa này để biến thành anh hùng yêu nước.Hoàng đế đỏ cũng đã vung gươm, làm rơi hai cái đầu đầu tiên trong chính quyền của tỉnh tâm dịch của virus. Zhang Jin, người phụ trách chính của Ủy ban y tế tỉnh, và Liu Yingzi, giám đốc, đã bị cách chức. Họ bị buộc tội là quá chậm trễ trong việc phát khởi báo động trước virus. ” Đã có một vấn đề trong sự truyền đạt giữa chính quyền trung ương và cấp địa phương “. Zhou Xianwang, thị trưởng của Vũ Hán, cũng bị nhiều chỉ trích, đã nói rằng ông đã muốn báo động, nhưng bị ngăn cản bởi những quy tắc nghiêm ngặt buộc ông phải đợi sự đồng ý của chính quyền trung ương.
Sự cách chức hai cán bộ đã không cầm lại sự tức giận của dân chúng. ” Họ chỉ bị cách chức, ngay cả không bị trừng phạt “, một internaute trên Weibo (Twitter chinois) đã phàn nàn như vậy. ” Tôi nhắc lại với anh rằng, chúng tôi, nếu người ta dấu bệnh của chúng tôi người ta sẽ bị gởi vô tù “, một internaute khác chế giễu.
Sự ngờ vực gia tăng đối với giới hữu trách Vũ Hán, xác nhận là đã kiểm tra tình trạng sức khỏe của “99%” dân chúng của thành phố lớn như Ile-de-France. ” Họ đã đánh mất tất cả sự tín nhiệm”, một internaure đã giải thích như vậy.Và nhiều bình luận báo cáo một cách một cách mỉa mai cay độc “1%” dân chúng đã không bao giờ thấy dấu vết của một thầy thuốc. ” Ở Trung Quốc, luôn luôn có một sự khác nhau giữa tuyên truyền và sự thật “, một viên chức của thành phố đã nói như vậy với Le Figaro. Thí dụ bệnh viện Huoshenshan được xây dựng trong một tuần, mà sức chứa 1000 bệnh nhân được loan báo bởi truyền thông nhà nước, thật ra chỉ có 286 giường, theo ủy ban y tế thành phố. Vị công chức trẻ mô tả một tình huống lộn xộn, được đánh dấu bởi những biện pháp hà khắc được ban hành bởi Bắc Kinh để nắm lại sự kiểm soát dịch bệnh, bằng cách nhốt trong 14 ngày (quarantaine) những bệnh nhân bị nghi ngờ trong những phòng được trưng dụng bằng vũ lực. Những hình ảnh của vô số những đồ dùng cá nhân của các sinh viên bị vất xuống đất trong lúc di tản một ký túc xá đại học phát khởi sự ghê tởm lên các mạng xã hội.
” MỘT VÒNG SIẾT CHẶT MỚI”
Rouleau compresseur được phóng ra từ Bắc Kinh, nhưng đụng phải tầm quan trọng của cơn khủng hoảng y tế trong Vũ Hán. ” Hệ thống y tế của Vũ Hán đã sụp đổ. Chính quyền trung ương muốn rằng một sự tái lập trật tự phải được thực hiện càng nhanh càng tốt. Một chế độ như thế thường có thể rất hiệu quả. Nhưng đứng trước những trường hợp nghi ngờ như thế, trộn lẫn những bệnh nhân bị cúm hay bị viêm phổi thông thường, phải thú nhận rằng những vấn đề là vô cùng khó để giải quyết”, vị công chức đã giải thích như vậy.
Từ thứ hai 10/2, dân chúng của thành phố ma chịu những hạn chế mới trong việc di chuyển. ” Có một vòng siết chặt mới. Từ nay ta chỉ có thể ra khỏi nhà một lần mỗi ba ngày “, Frédéric Briand, một trong những người Pháp hiếm hoi còn tại chỗ, đã kể lại như vậy. Và những hàng người sắp hàng trước các siêu thị. Phần lớn người dân trốn ở nhà, bàng hoàng. “Tôi đã không ra khỏi nhà từ khi sự phong tỏa được loan báo (23/1)”, một nữ sinh viên 19 tuổi đã tâm sự như vậy.
Khi cần một cuộc viễn chinh đến siêu thị, vài người đi ra với quần áo nặng nề như để ra chiến trận. ” Tôi được phủ lên hoàn toàn, casquette, kính đeo và mặt nạ. Lúc đi ra khỏi tòa nhà, họ đã đo nhiệt độ của tôi, ghi những thông tin cá nhân của tôi và tôi đã giải thích tôi đi đâu và khi nào tôi trở về. Lúc trở lại, người ta đã xịt lên tôi chất khử trùng, từ đầu đến chân. Trước khi bước vào thang máy, phải đặt giày trong một cái chậu, trong đó có một tapis tẩm chất khử trùng” , viên chức trẻ đã kể lại như vậy. Ở Vũ hán, những người dân lấy kiên nhẫn. ” Điều đó sẽ kéo dài đến tháng ba “, cô sinh viên đã tiên đoán như vậy.
(LE MONDE 13/2/2020)

3/ CORONAVIRUS MỚI ĐƯỢC ĐẶT TÊN LÀ Covid-19
OMS đã đặt tên Covid-19 cho 2019-nCoV, hôm 11/2. Covid thay cho “coronavirus disease”, bệnh của coronavirus, và 19 thay cho 2019, năm xuất hiện của virus ở Vũ Hán, Trung Quốc. ” Theo những chỉ thị được thỏa thuận giữa OMS và Tổ chức Lương Nông Liên hiệp quốc (Organisation des Nations Unies pour l’alimentation et l’agriculture), chúng tôi phải tìm một tên không chỉ một nơi địa lý, một động vật, một cá nhân hay một nhóm người và cũng có thể phát âm và liên kết với căn bệnh. BS Tedros Adhanom Ghebreyesus, tổng giám đốc của OMS đã tuyên bố như vậy hôm thứ ba 11/2.
Có lẽ cũng không làm phật lòng Trung Quốc, một trong những nước tài trợ thế lực nhất của OMS ? Những trận dịch trước do những virus mới phát khởi (virus émergent), như những sốt xuất huyết Ebola, Marbourg hay Lassa, đều mang những tên của những địa phương hay của những con sông gần nơi khám phá ra chúng.
(LE FIGARO 12/2/2020)

4/ QUARANTINE : MỘT Ý NIỆM LỊCH SỬ
Được ra đời vào thế kỷ XIV trong những thành phố càng của Adriatique để ngăn chặn những dịch hạch đến từ Đông phương, những biện pháp quarantaine đã tiến triển với thời gian : lazaret (nhà cách ly), cordon sanitaire (vòng bao quanh dịch), confinement à domicile (giam hãm ở nhà)…Nhưng tính hiệu quả của chúng vẫn bị tranh cãi.
Đó là một chữ dẫn chúng ta đến những bóng ma của những tai ương thời trung cổ. ” Những đại dịch dịch hạch và dịch tả từ nay thuộc về quá khứ. Tuy nhiên, nguy cơ dịch bệnh xuyên quốc gia đã không bao giờ biến mất “, Sofiane Bouhdiba, giáo sư nhân khẩu học (démographie) ở đại học Tunis, đã giải thích như vậy trong Pavillon jaune-Histoire de la quarantaine, de la peste à Ebola. Ông nhấn mạnh rằng ” hệ thống của những quarantaine, được hiện đại hóa, vẫn còn được thực hành rộng rãi hôm nay, tùy theo sự xuất hiện của những bệnh mới phát khởi lây nhiễm cao, như fièvre de Marburg, Ebola, hay mới đây hơn Zika”, ông nói thêm như vậy. Nhưng với dịch bệnh hiện nay của coronavirus, sự thay đổi quy mô là rõ ràng : những biện pháp quarantaine được áp dụng bởi Trung Quốc hôm nay liên quan đến gần 60 triệu người. Chuyện chưa bao giờ thấy.
6 đến 7 thế kỷ trước, căn bệnh phải chống lại có hơi khác. ” Một cách cổ điễn ta cho rằng chính ở Raguse (Dubrovnik hiện nay) vào năm 1377, rồi ở Venise năm 1423, đã ra đời những biện pháp quarantaine đầu tiên “, Anne-Marie Moulin, médecin agrégée de philosophie, giám đốc nghiên cứu ở CNRS, đã nhắc lại như vậy. Những thành phố cảng này của Adriatique từng duy trì một thương mãi mạnh với Phương Đông : thách thức khi đó là bảo vệ châu Âu chống lại bệnh dịch hạch. Mọi tàu bé phát xuất từ một vùng bị nhiễm đều bị buộc một cách ly 30 hay 40 ngày trong một nơi giam hãm (un lieu confinéé). Do đó có thuật ngữ “quarantaine”
Nhưng tại sao thời hạn này là 40 ngày ? ” Số 40 rất là tượng trưng : Cơn Đại Hồng Thủy trong Thánh kinh đã kéo dài 40 ngày, chúa Jésus đã trải qua 40 ngày trong sa mạc, thời gian của mùa chay của người công giáo (careme) là 40 ngày. Trong Islam, 40 ngày sau khi mất, gia đình tổ chức một buổi lễ,…”, Anne-Marie Moulin đã giải thích như vậy. Dĩ nhiên, thời hạn này được cho là thể hiện thời gian mà sau đó một người bị tiếp xúc được công nhận không còn gây nhiễm. Thí dụ vào cuối thế kỷ XIX, thời gian này được giảm xuống còn vài ngày trong những trận dịch dịch tả.
Phần chính của sự bố trí lực lượng quarantaine, cho đến đầu thế kỷ XX, là lazaret (nhà cách ly). Được bao quanh bởi những bức tường dày, loại cơ sở này nhốt những bệnh nhân lây nhiễm, hay được cho là như thế, trong những trận dịch dịch hạch, sốt vàng hay dịch tả. ” Đôi khi vô cùng khó, quarantaine không chịu đựng nỗi và là nguồn của những vi phạm “, Sofiane Bouhdiba đã viết như vậy. Những thí dụ vi phạm không thiếu. Một trong những vi phạm ngay cả kết thúc bằng tai họa. Ngày 25/5/1720, Grand Saint-Antoine, trở về từ Phương Đông, chuẩn bị cặp bến Marseille, được chất đầy vải. Đoàn thủy thủ bị cách ly y tế. Nhưng hàng hoá được dỡ lên bờ một cách bí mật. Một dịch bệnh dịch hạch xảy ra sau đó, làm hơn 30.000 chết ở Marseille, hơn 90.000 chết ở Provence.
TÍNH HIỆU QUẢ TƯƠNG ĐỐI
” Những cách ly y tế tập thể (quarantaine collective) đã không bao giờ hiệu quả để hạn chế sự làn tràn của một dịch bệnh, Patrick Zylberman, giáo sư lịch sử y tế ở Trường cao đẳng y tế công cộng (EHESP : Ecole des hautes études en santé publique) ở Rennes đã đảm bảo như vậy. Những biện pháp này trộn lẫn những người bị nhiễm và không bị nhiễm, điều này tăng lên nguy cơ lây nhiễm. Và chúng dẫn đến những cuộc nổi loạn và những cuộc đào thoát.” Tuy nhiên, ông uyển chuyển : vài quarantaine đã có thể cho thấy một tính hiệu quả tương đổi, ” với điều kiện được theo kèm bởi hai biện pháp : rút ngắn thời hạn nhập viện của những người phát những triệu chứng ; và tăng cường những biện pháp kiểm soát nhiễm trùng ở bệnh viện “.
Với dịch bệnh coronavirus này, chữ “quarantaine”, thật đáng ngạc nhiên, lại được chiếu cố. ” Trong những trận dịch Ebola, giữa 2013 và 2016, OMS đã cẩn thận tránh dùng chữ này. Cơ quan quốc tế này ưa nói ” sự cách ly cộng đồng ” (isolement communautaire) hơn, Anne Marie Moulin đã nói như vậy. Trên thực tế, đó là sự giam hãm tại nhà (confinement à domicile). Giới hữu trách yêu cầu (hay buộc) người ta phải ru rú ở nhà, được viếng một hay hai lần mỗi tuần bởi những équipe để kiểm tra tình trạng sức khỏe của họ (hay lấy nhiệt độ của những người này). ” Khi những dấu hiệu bệnh xuất hiện, Anne-Marie Moulin đã giải thích như vậy, những người bệnh được dẫn đến một trung tâm điều trị (như trong dịch bệnh Ebola), hay đến bệnh viện, trong khoa bệnh truyền nhiễm, được tổ chức đặc biệt để cách ly những bệnh nhân (như trong những dịch bệnh SRAS, ở Toronto hay ở Trung Quốc, năm 2003). ” Sự giam hãm tại nhà này, theo Patrick Zylberman, hợp lý hơn là quarantaine collective, trên bình diện y tế công cộng”.
Hôm nay, toàn thế giới có những con mắt hướng về Trung Quốc. Bởi quy mô của biện pháp quarantaine, ” người ta nhìn Trung Quốc với sự quan tâm nhưng cũng với sự lo sợ bởi vì Trung Quốc không phải là một mô hình dân chủ y tế (démocratie sanitaire), Bà Moulin đã đánh giá như vậy. Về phương diện này, những chuyên gia không thống nhất : phải chăng ta có thể thiết lập một mối liên hệ giữa quyết định áp dụng những biện pháp quarantaine và những chế độ độc đoán ? ” Đối phó với một dịch bệnh, thật vậy những chế độ độc đoán có một khuynh hướng không cưỡng được sử dụng những phương tiện cưỡng bức như những quarantaine, Patrick Zylberman đã phân tích như vậy. Những chế độ tự do có khuynh hướng nhờ đến những phương pháp chống dịch ít gò bó hơn, như sự lạnh mạnh hóa đô thị.”
(LE MONDE 13/2/2020)

5/ MỘT THẦY THUỐC NGƯỜI PHÁP Ở TÂM ĐIỂM CỦA CUỘC CHIẾN Y TẾ VŨ HÁNCó những cô y tá mặc áo choàng trắng, cắt mái tóc huyền dài của họ trước khi ra trận. Như một tập tục để che dấu sự sợ hãi, và phòng ngừa sự lây nhiễm bởi con virus bí mật trước khi tiếp đón làn sóng các bệnh nhân. Có những tiếng kêu tập hợp các thầy thuốc, đôi khi bị lây nhiễm, làm việc ngày và đêm để ngăn chặn dịch bệnh, gần như kiệt sức. ” Thật đau lòng ! “, BS Philippe Klein đã thú nhận như vậy lúc khám phá những hình ảnh này, được chụp bởi những đồng nghiệp trung quốc, đang chiến đấu ở vài tầng lầu nằm trên clinique ở Vũ Hán của ông, trung tâm của thảm kịch xô đẩy Trung Quốc và làm rung chuyến hành tinh.
Vị thầy thuốc người Pháp này ở hàng đầu của cuộc chiến quyết định, ông, mà cơ sở nằm trong tòa nhà của Union Hospital. Đó là cơ sở lớn nhất của thành phố, và thủ tướng đã đến đó hôm thứ hai, mặt nạ xanh trên mặt để cổ võ những nhân viên y tế, ở tuyến đầu. ” Đó là một chính nghĩa quốc gia. Từ khi Tập Cận Bình phát biểu hôm thứ bảy, ta cảm thấy một tinh thần chiến đấu “, vị thầy thuốc người Pháp, được tiếp xúc bằng điện thoại, đã tâm sự như vậy.
Từ khi chủ tịch Trung Quốc nắm lại cơn khủng hoảng, chế độ cộng sản được huy động và cuộc phân công được phát động với một kỷ luật quân sự.” Sau tai ương bất ngờ, hệ thống vào vị trí. Đó như là một đạo quân. Họ có thể không nhân nhượng. Nhưng họ sẽ thắng cuộc chiến này “, BS Klein, mà clinique internationale AEMC của ông đã bị trưng dụng bởi Nhà nước, đã đánh giá như vậy.
Cơ quan, thuộc nhóm SOS quốc tế, được dành cho những người kiều dân của ” Detroit chinoise”, ở đây được bày biện nhất là Peugeot và Renault. Người sáng lập cơ quan kể lại sự quá lạm tinh thần yêu nước trong “ground zero” của cuộc khủng hoảng coranovirus, bị tách khỏi thế giới bởi một phong tỏa vô tiền khoáng hậu, nhốt 56 triệu người.
Việc khẩn cấp đầu tiên, tìm những chiếc giường cho đám đông những bệnh nhân mỗi ngày mỗi tăng lên. Hôm thứ ba 28/1, virus đã gây nhiễm 4500 người trong đất nước, trong đó một phần lớn trong tỉnh Hồ Bắc. ” Trong 24 giờ họ đã reconditionner 1500 giuong trên 14 tầng lầu ” trong tòa nhà phụ của Union Hospital trong khu phố Hanyang, Philippe Klein (giám đốc của một clinique ở Vũ Hán) đã kể lại như vậy. Một dung lượng sẽ còn được tăng gấp đôi trong vài ngày, khi hai bệnh viện mới mới toanh, được xây dựng trong một thời gian kỷ lục, sẽ ra khỏi bùn lầy.
Bắc Kinh cũng đưa ra trận những đội quân mới để thay thế những y tá và thầy thuốc kiệt sức, hay bị bệnh. Từ hai ngày nay ở Vũ Hán 1600 nhân viên y tế đến de tang cuong. Ho xuat phat từ nhưng cơ sở bệnh viện bạn của những tỉnh khác. ” Hai trong số những đồng nghiệp của tôi đã đến tự nguyện “, cô y tá của ngoại ô Bắc Kinh đã tâm sự như vậy. Cô y tá này đã phải rút ngắn thời gian nghỉ để chống lại sự lan rộng của dịch bệnh trong thủ đô. Trên thực tế, những người “tình nguyện này” không có lựa chọn nào khác đành chấp nhận sứ mạng “yêu nước” này, và cô thiếu nữ tâm sự rằng cô sợ đến lượt mình sẽ bị gởi đến tỉnh Hồ Bắc.
Xuyên qua đất nước đông nhất thế giới, bộ máy phát động cuộc săn đuổi ” những người hủi” của Vũ Hán, ra lệnh mỗi xí nghiệp, mỗi cộng đồng, báo tất cả ai đã viếng Vũ Hán trong hai tuần qua. Hôm chủ nhật, văn phòng của Figaro ở Bắc Kinh đã nhận một lời kêu gọi của ban quản lý tòa nhà, mà văn phòng được tọa vị ở đây, để bảo một sự tìm kiếm hệ thống những người tiềm tàng bị nhiễm.
KHÔNG MỘT TRƯỜNG HỢP NÀO “ĐƯỢC XÁC NHẬN” TRONG SỔ NHỮNG NGƯỜI PHÁP
Những trường hợp nghi ngờ được đặt cách ly y tế tại nhà, với một tấm biển dán lên cửa nhà họ. Những người có triệu chứng có nguy cơ bị gởi đến những bệnh viện, những ổ trong đó các vi trùng phát triển. Ở Trung Quốc, sự vắng mặt một mạng những thầy thuốc gia đình đã khiến phải đẩy những bệnh nhân đến những bệnh viện quá tải, trở nên những nơi có nguy cơ cao nhiễm trùng, Philippe Klein đã đánh giá như vậy.
Viễn cảnh gởi những bệnh nhân của mình đến những bệnh viện Vũ Hán đầy những bệnh nhân là “gây lo lắng”, vị thầy thuốc công nhận như vậy. Một yếu tố chủ chốt khiến ông tạm thời đóng clinique của mình để ưu tiên những khám bệnh tại nhà của những kieu bào Pháp, và tạo ở nhà ông một cabinet de fortune. ” Tôi không muốn rằng những bệnh nhân của tôi bị nhiễm lúc đến clinique “, vị thầy thuốc đã tâm sự như vậy khi nghe những gia đình người Pháp bị kẹt trong cái bay Vũ Hán. ” Phải tưởng tượng sự lo âu của một bà mẹ có con bị sốt cao trong khung cảnh này “, vị thay thuốc đã giải thích như vậy, tuy nhiên ông tương đối hóa sự nguy hiểm.” Con virus này chỉ giết những người suy yếu. Đối với những người mạnh khỏe, nguy cơ là hạn chế.”
Không một trường hợp “được xác nhận” nào đã được nhận diện trong số hàng trăm người Pháp còn ở Vũ Hán, theo ông, nhưng vài người có những dấu hiệu khả nghi và sẽ được di tảng trong một chiếc máy bay, tách riêng với phần còn lại của những người ra đi, Quai d’Orsay đã xác nhận như vậy.
BS Klein, ông, sẽ ở lại cho tới cuối cơn khủng hoảng. ” Bổn phận của tôi là ở đây “, người đi săn ở núi Alpes trước đây đã xác nhận như vậy. Từ 6 năm qua ông đến ở trong Empire du Milieu. Ông tỏ ra tin tưởng về kết cục và cảm thấy những tia hy vọng đầu tiên. ” Từ chủ nhật 26/1, số những trường hợp đến khám ở bệnh viện đã giảm ” và những đồng nghiệp trung quốc của ông dự kiến một “đỉnh cao dịch bệnh vào khoảng 8/2” trong vùng bị cấm, tiếp theo bởi những tuần dài chiến đấu.
Kịch bản lạc quan, vẫn còn bị đình hoãn trước bí ẩn của sự biến dị của virus. Con virus này từ nay giết người ngoài biên giới tỉnh Hồ Bắc, như ở Thượng Hải hay Bắc Kinh, và nó có thể thiện chiến hay còn tăng cường tính chất lây nhiễm của nó. Trung Quốc tung ra tất cả lực lượng của mình trong trận chiến y tế Vũ hán, trong một “cuộc chiến” chống lại dịch bệnh hẳn còn kéo dài nhiều tháng.
(LE FIGARO 29/1/2020)

6/ ” DƠI BỊ QUỶ HÓA MỘT CÁCH VÔ CỚ “
Đó là động vật được quảng bá nhiều nhất vào đầu năm nay. Dơi (chauve-souris), có hơn 1200 loài, bị nghi ngờ là ký chủ tự nhiên của coronavirus Covid-19. Le Figaro đã phỏng vấn Merladeg Le Gouil, nhà nghiên cứu ở các đại học Caen và Rouen. Ecologue và Virologue, ông là chuyên gia về các virus của các loài dơi.
Hỏi : Ta có biết coronavirus này có phải phát xuất từ dơi không ?
Merladeg Le Gouil : Những virus có cùng, chung 96% génome của chúng với Covid-19, được mô tả ở một loài dơi của vùng Vân Nam, vùng kế cận Vũ Hán, nơi dịch bệnh đã phát khởi. Điều đó không đủ để nói rằng đó là cùng virus. Ngược lại, ta đã có thể nói rằng chúng thuộc cùng sous-groupe và chia sẻ một tổ tiên chung.
Hỏi : Những nhà khoa học Trung quốc nói rằng con tê tê (pangolin) là ký chủ trung gian. Ông nghĩ gì về điều đó ?
Merladeg Le Gouil : Tôi hơi phân vân, bởi vì những mối liên hệ sinh thái có vẻ ít rõ ràng hơn giữa con tê tê và con dơi. Phải chờ đợi các nhà nghiên cứu trung quốc công bố những séquence génétique của các coronavirus được tìm thấy ở động vật này để có thể phát biểu.
Hỏi : Làm sao virus có thể chuyển từ dơi qua người ?
Merladeg Le Gouil : Các virus đang luôn luôn biến dị. Tất cả những biến thể này gia tăng nguy cơ một trong số chúng chuyển từ một ký chủ sang một kỷ chủ khác. Rất thường, có sự can thiệp của con người. Thí dụ đối với SRAS, dịch bệnh đã được làm dễ bởi sự tăng cường trong ngành chăn nuôi các con cầy (civette). Những động vật có vú này, có thể ăn các con dơi và sống trong cùng ổ với chúng, được dùng làm ký chủ trung gian. Với sự gia tăng của mức sống ở Trung Quốc, yêu cầu về các động vật có vú rất được đánh giá trong các dĩa ăn này, đã bùng nổ. Trước khi xảy ra dịch bệnh, số những động vật được chăn nuôi này đã nhân lên 50 lần !
Hỏi : Có phải sợ các con dơi không ?
Merladeg Le Gouil : Từ khi xảy ra dịch bệnh Sras, các con dơi đã bị quỹ hóa (diabolisée). Nhưng trên thực tế, chúng không mang nhiều virus hơn những động vật có vú khác, thí dụ như những động vật gặm nhấm (rongeur). Ngược lại chúng chiếm hơn 1/5 những loài động vật có vú trên hành tinh. Vì lý do này, tính đa dạng của các virus mà chúng mang nhìn toàn thể là quan trọng.
Hỏi : Ta có phải sợ những trận dịch mới không ?
Merladeg Le Gouil : Vâng, bởi vì một mặt chúng ta đối diện với một sự xáo trộn rất quan trọng của tính đa dạng sinh học (biodiversité), điều này tạo điều kiện cho sự trỗi dậy của virus, và mặt khác bởi vì chúng ta sống trong một thế giới toàn cầu hóa. Từ nay, một virus mới có thể lưu thông trong vài giờ từ đầu này đến đầu kia của hành tinh và chạm tới những thành phố có nhiều triệu dân. Những nghiên cứu về vaccin và thuốc là cần thiết, nhưng chúng không giải quyết vấn đề cơ bản, vì vậy sẽ luôn luôn có những bệnh mới và rằng chúng ta sẽ không ngăn cản tất cả những dịch bệnh. Vậy điều khẩn cấp là phải hiểu những gì xảy ra ở thượng nguồn, trong những hệ sinh thái (écosystème), mà sự gìn giữ sẽ cho phép làm giảm sự phát khởi của những virus mới.
(LE FIGARO 12/2/2020)

7/ 3 NGẠC NHIÊN BẤT NGỜ VỀ Covid-19 ĐƯỢC TIẾT LỘ BỞI CÁC CHUYÊN GIA TRUNG QUỐC.
” Với 99% trường hợp ở Trung Quốc, điều đó vẫn là một đại khẩn cấp đối với đất nước này, nhưng điều đó cũng tạo một mối đe dọa rất nghiêm trọng đối với phần còn lại của thế giới “. (Tedros Adhanom Ghebreyesus, tổng giám đốc OMS)
Bài báo khoa học chưa được công bố trong một tạp chí nhưng nó đã được đặt trên serveur de partage MedRxiv, và chắc chắn rằng nó đã được đọc bởi hàng trăm chuyên gia họp hôm thứ ba (11/2) và thứ tư (12/2) ở Genève để dự kiến một cách tránh đỡ chống lại đại dịch do coronavirus. Bài báo đã phân tích profil của 1099 bệnh nhân người Hoa và nhất là, đã được soạn dưới sự chỉ đạo của GS đáng kính Trương Trung Sơn (Nan-shan Zhong). Người đàn ông này đã được Pékin đặt đứng đầu một nhóm những chuyên gia để khảo sát dịch bệnh của coronavirus mới, được gọi chính thức hôm thứ ba (11/2) là Covid-19 (COronaVirus Disease) bởi OMS.
Giáo sư Trương trung Sơn đã tuyên bố hôm thứ ba 11/2 với Reuters : ” Tôi hy vọng rằng dịch bệnh này sẽ chấm dứt vào tháng tư, vấn đề lớn, đó là chúng ta không biết tại sao nó gây nhiễm đến như vậy.” Một sự hoài nghi được truyền lại qua thái độ thận trọng của tổng giám đốc OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus, hôm thứ ba 11/2 : ” Với 99% những trường hợp ở Trung Quốc, điều đó vẫn là một đại cấp cứu đối với đất nước này, nhưng điều đó cũng là một mối đe dọa rất nghiêm trọng đối với phần còn lại của thế giới “,
Sự phân tích được thực hiện từ những hồ sơ của 1099 bệnh nhân, được xác nhận về phương diện sinh học, phát xuất từ 552 bệnh viện được phân bố trong 31 thị xã, phát hiện nhiều dữ kiện phiền hà nếu không muốn nói là gây quan ngại.
Sự ngạc nhiên bất ngờ đầu tiên : trong khi thời kỳ ủ bệnh thường được chấp nhận là 14 ngày tối đa, các chuyên gia trung quốc lần này tìm thấy một fourchette có thể lên đến 24 ngày ! Nếu thời hạn này, giữa lúc lây nhiễm một người và lúc xuất hiện những triệu chứng đầu tiên, được xác nhận, điều đó có nghĩa rằng phải buộc một thời kỳ quarantaine 24 ngày chứ không phải 14 ngày, như là trường hợp hiện nay.
THỰC TẾ UYỂN CHUYỂN HƠN.
Tuy nhiên thông tin phải được tiếp nhận một cách thận trọng ít nhất vì hai lý do. Thứ nhất, bởi vì sự việc chắc chắn thời điểm mà một người đã gặp một bệnh nhân không phải dễ. Thứ hai, bởi vì công trình nghiên cứu không định rõ tỷ lệ những bệnh nhân bị nhiễm sau 14 ngày ủ bệnh. Giả thuyết những ủ bềnh dài “thật sự” phải được xem trọng nếu tỷ lệ những thời gian tiềm phục hơn 14 ngày không phải là không đáng kể. Tuy nhiên, trái lại sự việc một nửa những bệnh nhân đã có một thời gian tiềm phục rất ngắn, không hơn 3 ngày, chống lại giả thuyết bi quan này. Vậy ta chờ đợi những dữ kiện bổ sung.
Sự ngạc nhiên bất ngờ thứ hai, những người bị nhiễm không nhất thiết bị sốt trong khi đó, cho đến nay, trong những tài liệu xuất bản trung quốc, tất cả các bệnh nhân hay gần như thế đều có sốt như là yếu tố trung tâm của benh cảnh lâm sàng. Vậy thực tế có thể uyển chuyển hơn. GS Trương trung Sơn (Zhong) và các đồng nghiệp đã nhận thấy rằng nếu 88% những bệnh nhân cuối cùng thật sự có sốt, nhưng điều đó không hẳn là luôn luôn như vậy lúc ban đầu. Hơn một bệnh nhân trên hai (56%) có nhiệt độ dưới 37,5 độ C lúc nhập viện và một trên năm (22%) có nhiệt độ từ 37,5 độ C đến 38 độ C. Như thế phải xét lại chiến lược phát hiện dựa trên đo nhiệt độ. Một bệnh nhân trên ba cũng không có ho.
Điều ngạc nhiên bất ngờ thứ ba, đặc biệt đối với những quốc gia mà hệ thải nước đã được sử dụng không được tối uu, sự hiện diện của Covid-19 là có thể trong phân của các bệnh nhân. Những chuyên gia trung quốc đã tiến hành một công trình nghiên cứu tiền phong trên 62 bệnh nhân và đã tìm thấy virus trong phân của 4 trong số những bệnh nhân này (6,5%). Do đó cần phải tăng cường những biện pháp vệ sinh trong cộng đồng. Còn một dữ kiện làm an lòng hơn. Tỷ lệ tử vong được tính 0,88% khi thêm vào những dữ kiện của công trình nghiên cứu tiền phong (603 bệnh nhân của tỉnh Quảng Đông). Một tỷ lệ thấp hơn nhiều những tỷ lệ 2% được đưa ra cho đến nay. Và điều đó còn có thể surestimé, nếu nhiều bệnh nhân bị nhiễm có ít hay không có những triệu chứng và đã không được nhận diện.
(LE FIGARO 12/2/2020)

8/ MỘT CUỘC CHẠY ĐUA ĐỂ HIỆU CHÍNH MỘT VACCIN
2019-nCoV là một lãnh vực thí nghiệm (terrain d’expérimentation) đối với những kỹ thuật gây miễn dịch mới, nhưng những kết quả đầu tiên sẽ không thể có được trước nhiều tháng.
Hơn 28.000 người bị nhiễm và 565 tử vong : mặc dầu những biện pháp cách ly đặc biệt được thực hiện bởi Trung Quốc, coronavirus vẫn mỗi ngày mỗi thắng thế. Trong khi sự lo sợ một đại dịch lan khắp thế giới, những nhà khoa học dấn vào một cuộc chạy đua để hiệu chính một vaccin khả dĩ ngăn chặn sự làn tràn của 2019-nCoV.
Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI), tài trợ những nghiên cứu trong lãnh vực những bệnh truyền nhiễm mới phát khởi, đã chi ra 19 triệu dollar để đẩy nhanh sự phát triển của 4 vaccin. Tất cả đã được phát động bởi những “biotechs”, những start-up trong đó những phòng thí nghiệm lớn có thói quen mua những thuốc tương lai.
Tình trạng khẩn cấp gây nên bởi dịch bệnh viêm phổi do coronavirus có thể là một cái nhún (tremblin) cho những technologie rất đầy hứa hẹn, nhưng còn trong vòng thí nghiệm, như vaccin ARN.
Phân tử này, là cái gương của những gène của chúng ta, được dùng như phương thức sử dụng (mode d’emploi) cho các ribosome, những nhà máy nhỏ sản xuất protéine, nằm trong những tế bào của chúng ta. Từ ARN tự nhiên này, các nhà khoa học hôm nay có khả năng tổng hợp ARN nhân tạo bao hàm những chỉ thị bổ sung cho những tế bào của chúng ta. Mục tiêu là làm cho chúng chế tạo một mảnh rất chính xác của một virus (mà ta gọi là kháng nguyên), có khả năng phát khởi một phản ứng miễn dịch, với sự tạo thành những kháng thể được nhắm đến.
Kỹ thuật này có ưu điểm là tính uyển chuyển : chỉ cần vài ngày cũng đủ để tổng hợp những nhánh ARN, trong khi phải nhiều tuần để cấy virus, thường nhất trong những trứng gà, và phân lập những kháng nguyên trong những vaccin “cổ điển”.
Nhiều thử nghiệm lâm sàng đang được tiến hành để xác định tính vô hại và tính hiệu quả của những vaccin mới này, nhưng cho đến nay, không có một vaccin nào được thương mãi hóa. Một trong những biotech tiên tiến nhất trong lãnh vực này là Moderna, ở Cambridge (Massachusetts), gần Boston, trên bờ biển phía đông Hoa Kỳ. Start-up này, được thành lập năm 2010 và có giá trị gần 7 tỉ dollars, có một portfolio de 5 vaccin ARN préventif, đối tượng của những thử nghiệm được gọi là “giai đoạn 1″ để đánh giá tính vô hại của chúng và khả năng cho một miễn dịch.
CHỜ ĐỢI ĐÈN XANH CỦA FDA
” Candidat vaccin” chống coronavirus chủng mới của Moderna sẽ được phát triển, cộng tác với NIAID (National Institute of Allergy and Infectious Diseases), một trong những viện nghiên cứu của chính phủ Hoa Kỳ. Những kíp nghiên cứu này rất biết nhau : từ năm 2017, họ cộng tác trong lãnh vực coronavirus như SRAS và MERS-CoV. ” Những công trình trước này đã cho phép chúng tôi phát triển một cách nhanh chóng một candidat vaccin chống 2019-nCoV”, John Mascola, trưởng département vaccin của NIAID đã lấy làm hoan hỉ. Những technologie như của Moderna ” đã làm giảm một cách đáng kể thời gian cần thiết để hiệu chính những vaccin cho những thử nghiệm đầu tiên trên người”, ông đã nói thêm như vậy.
Ngày tháng mà họ có thể bắt đau vẫn còn không chắc chắn : đang tạo những lots cliniques, và sau đó phải đợi sự cho phép của FDA, cơ quan y tế của Hoa Kỳ, để bắt đầu tuyển mộ những người tham dự đầu tiên. ” Trên nguyên tắc, FDA có 30 ngày để quyết định, nhưng, trong khung cảnh khẩn cấp này, chúng tôi phải có được sự cho phép nhanh hơn, Français Stéphane Bancel, người điều khiển Moderna từ năm 2011, đã đánh giá như vậy. Họ đã biết rõ technologie của chúng tôi : hơn 1000 người đã được chích với những vaccin khác nhau của chúng tôi.
Theo dự kiến, thử nghiệm sẽ diễn ra trên campus của NIH (National Institutes of Health) ở Bethesda, gần Washington. ” Giai đoạn I sẽ gồm có từ 20 đến 30 người. Những công trình nghiên cứu quy mô lớn hơn sẽ được tổ chức tùy theo tiến triển của dịch bệnh “, John Mascola đã nhấn mạnh như vậy. Protocole của công trình nghiên cứu chưa được công bố, nhưng những người tham dự được phân thành 3 nhóm. Mỗi nhóm sẽ nhận một liều vaccin khác nhau.
Để đánh giá tính hiệu quả của chúng ở những người có sức khoẻ tốt, nhiều biến số sẽ được khảo sát : thời hạn giữa lúc tiêm và lúc phát hiện những kháng thế đầu tiên, lượng những kháng thể được chế tạo và sự tồn tại của chúng trong thời gian. ” Những thông tin này cho phép biet bắt đầu từ lúc nào những người được chủng sẽ được bảo vệ. Điều đó đặc biệt quan trọng đối với nhân viên y tế”, Stéphane Bancel đã giải thích như vậy.
Nếu những kết quả là dương tính, những công trình nghiên cứu “giai đoạn II” rồi “giai đoạn III” sẽ được phát động, nhưng, ngay cả với một lịch trình rất sít sao, sẽ phải cần nhiều tháng để có được những dữ kiện đầy đủ. ” Chúng tôi tiến lên như thể chúng tôi phải triển khai một vaccin, Anthony Fauci, giám đốc của NIAID, đã biện mình như vậy. Chúng tôi dự kiến kịch bản tệ hại nhất trong trường hợp dịch bệnh lan rộng.”
Tuy nhiên sẽ còn phải có khả năng sản xuất một số liều đủ. Moderna đã đưa vào sử dụng một nhà máy ở Norwood, gần Boston, để chế tạo những lots cliniques của nó, nhưng sẽ không thể đáp ứng một đơn đặt hàng 100 hay 200 triệu vaccin.
” THÁCH THỨC CÔNG NGHIỆP”
” Chúng tôi có khả năng chế tạo ARN. nhưng thách thức công nghiệp (challenge industriel), đó là đưa vào chai (mise en flacons), Stéphane Bancel đã giải thích như vậy. Những cơ quan chính phủ với họ chúng tôi làm việc có một kế hoạch đối với những tình hình dịch bệnh như thế : họ biết ở đâu những năng lực công nghiệp của những nhà chế tạo khác nhau của đất nước.”
Nếu 2019-nCoV biến mất, những vaccin ARN tuy vậy sẽ có thể được bảo quản ở -70 độ C trong nhiều năm, điều này không phải thế đối với những vaccin “cổ điển”, ít ổn định hơn nhiều. Một khi dịch bệnh cúm H1N1 đã qua đi, hàng triệu liều thuốc chủng đã bị vất vào thùng rác vì chúng hết hạn. Và phải cần nhiều tháng đề tái chế tạo chúng.
Nếu những vaccin ARN thành công chứng minh một tính hiệu quả có thể so sánh với tính hiệu quả của những vaccin cổ điển, nhà cầm quyền có thể thành lập những bibliothèque gồm những vaccin chống những virus được biết nhưng còn ít lan tràn. ” Trong trường hợp đại dịch (pandémie), điều đó sẽ cho phép đi nhanh hơn nhiều “, Stéphane Bancel, mà portfolio gồm hai ứng viên chống những cúm H10N8 và H7N9, đã nhấn mạnh như vậy.
(LE MONDE 7/2/2020)

9/ HAI VACCIN THƯỜNG DÙNG CÓ HIỆU NĂNG CHỐNG UNG THƯ
Những virus sống được chứa trong vài vaccin có thể giúp hệ miễn dịch tống khứ các khối u trong nhiều loại ung thư.
Những vaccin được biết rõ bởi các thầy thuốc chẳng bao lâu nữa được trao cho một sứ mạng mới : tham gia vào cuộc chiến chống ung thư. Đó là một hướng nghiên cứu lạ lùng được đào sau bởi một kíp nghiên cứu Lyon và được công bố trong Science Translational Medicine.Các nhà nghiên cứu đã cho thấy rằng những vaccin chống viêm dạ dày-ruột do rotavirus loại bỏ những khối ung thư ở những mô hình động vật. Ý tưởng là giúp hệ miễn dịch tấn công các tế bào ung thư. Thật vậy, những tế bào ung thư này có đặc điểm vô hiệu hóa những tế bào miễn dịch tấn công chúng bằng cách phong bế vài thụ thể. Để làm thất bại cơ chế này, miễn dịch liệu pháp tỏ ra rất hiệu quả, nhưng chỉ đối với 10 đến 20% những bệnh nhân. Sự nhờ đến vài vaccin cho phép lay di những đề kháng của các khối u với chiến lược này ” Các virus được chứa trong những chế phẩm này có khả năng kích thích một cách trực tiếp những thụ thể của miễn dịch bẩm sinh”, BS Aurélien Marabelle, giám đốc của chương trình miễn dịch liệu pháp của Viện Gustave-Roussy (Villejuif, Val-de-Marne) đã giải thích như vậy, và như vậy chống lại sự bảo vệ của những tế bào ung thư.
Để làm điều này, các nhà nghiên cứu đã trắc nghiệm 14 vaccin khác nhau, tất cả đều được biết rõ (sởi, BCG chống bệnh lao, Cervarix chống papillomavirus…), chứa những virus sống. Khi đó họ đã khám phá rằng hai trong số những vaccin nhằm để bảo vệ các nhũ nhi chống lại bệnh viêm dạ dày- ruột nặng (Rotateq và Rotarix) đúng là đã giúp hệ miễn dịch loại bỏ khối u trong nhiều loại ung thư. Đặc biệt những neuroblastome, những ung thư nhi đồng trong số những ung thư thường gặp nhất, chống lại chúng các vaccin đã được trắc nghiệm in vivo ở chuột. Nhưng không chỉ có thể. Kíp nghiên cứu đã khám phá ở những vaccin này một tính chất bất ngờ : một capacité oncolytique, nghĩa là một khuynh hướng tấn công trực tiếp vào quá trình ung thư. Thật vậy, những virus được chứa trong vaccin, được tiêm vào trong khối u, gây nhiễm những tế bào ung thư và khiến những tế bào này tự phá hủy. Thế mà dieu này ” không đụng đến những tế bào lành mạnh”, Sandrine Valsesia-Wittmann, chuyên gia về miễn dịch-ung thư học (immuno-oncologie) ở trung tâm Léon-Bérard ở Lyon, đã xác nhận như vậy. Đến độ vài neuroblastome chỉ được điều trị với những vaccin này đã thoái biến cho đến khi biến mất hoàn toàn. Thế mà khi phối hợp miễn dịch liệu pháp với vaccin, không một neuroblastome nào chống lại được…
NHỮNG THỬ NGHIỆM TỪ NAY ĐẾN 3 NĂM TRÊN NGƯỜI.
” Nhiều ung thư có thể bị tấn công bởi cách đi đường vòng này : phổi, bàng quang, mélanome, đại tràng, vú…Sandrine Valsesia-Wittmann đã đảm bảo như vậy. Chúng tôi hy vọng phát động những thử nghiệm từ nay đến 2 hay 3 năm nữa. Thật vậy phương pháp này có giá trị là sử dụng những sản phẩm được biết, đã được thương mãi hóa rộng rãi, đối với chúng chỉ cần biến đổi sự cho phép thương mãi hóa là đủ.” Tuy nhiên một bất tiện cần giải quyết : nguy cơ, rất thấp (6 trường hợp đối với 100.000 liều) thương tổn ruột nặng liên kết với hai vaccin này.” Các phòng thí nghiệm hiện đang cố làm giảm độc tính tiềm năng này”, nhà nghiên cứu đã kết luận như vậy.
(SCIENCES ET AVENIR 1/2020)

10/ LÀM CHỦ NHŨNG NGUY CƠ ĐỂ TRÁNH BỆNH
Bằng cách thay đổi vài thói quen của đời sống, bằng cách chống lại sự nhàn rổi không hoạt động, chế độ ăn uống xấu và những thái quá đủ loại, mỗi người trong chúng ta có thể góp phần vào sự làm giảm xác suất bị một ung thư.
Hơn 1/3 những người Pháp nghĩ rằng ta không thể làm gì hết để tránh một ung thư. Quả đúng là ” phần lớn có thể quy cho sự tình cờ “, GS Jean-Yves Pierga, oncologue ở Viện Curie (Paris) đã công nhận như vậy. Tất cả các ung thư xảy ra vì những biến dị di truyền mà nói chung ta không biết tại sao chúng xuất hiện ở một cá nhân này mà không ở một cá nhân khác. Mặc dầu tất cả dựa trên một sai lầm trong sự phân chia tế bào, nhưng vài hành vi làm gia tăng nguy cơ bị ung thư. Theo công trình nghiên cứu dịch tễ học mới nhất, được thực hiện năm 2015 bởi Circ (Centre international de recherche sur le cancer), cộng tác với hơn 80 chuyên gia của các cơ quan nghiên cứu hay y tế công cộng Pháp, 41% các ung thư xuất hiện mỗi năm là có thể tránh được. Những điều tra dịch tễ học mà họ dựa vào cho những kết quả ở quy mô của một quần thể. Tuy vậy, chính ở mức cá nhân mà ta có thể làm giảm xác suất bị bệnh : bằng cách tác động lên những yếu tố nguy cơ có thể biến đổi (facteurs de risque modifiables) (trái với những yếu tố nguy cơ không có thể biến đổi, như tuổi tác hay giới tính). Tất cả không có cùng mức độ nguy hiểm : thuốc lá và rượu dẫn đầu, liên quan trong gần 1/3 những ung thư được phát hiện mỗi năm.
a.THUỐC LÁ
Nếu có một yếu tố có thể biến đổi, mà những tổn hại lên sức khỏe được đánh giá từ lâu, thì đúng đó là thuốc lá. ” 64% những ung thư có thể tránh được ở đàn ông và 25% ở phụ nữ là do nó “, Catherine Hill, nhà dịch tễ học đã tham gia vào những công trình của Cirs đã nhấn mạnh như vậy. Nghiện thuốc lá chịu trách nhiệm hơn 8 ung thư phổi trên 10, nhưng cũng gần 70% những ung thư đường khí-tiêu hóa trên (miệng, thanh quản, hầu, thực quản) và gần 50% những ung thư bàng quang. Toàn bộ, thuốc lá liên quan trong 17 định vị của bệnh (gan, tụy tạng, vú, đại tràng…). Giải pháp là rõ rệt và triệt căn : chỉ ngừng vĩnh viễn nghiện thuốc lá, không bao giờ quá trễ, cho phép giảm nguy cơ.
b. RƯỢU
Rượu là nguyên nhân thứ hai gây tử vong bởi ung thư. Người ta quy trách nhiệm cho rượu 8% của toàn thể những trường hợp mới xảy ra năm 2015. Điều này tương ứng với 19% những ung thư nam giới và 20% những ung thư nữ giới, có thể tránh được bằng cách loại bỏ hay hạn chế rượu. Uống quá nhiều, rượu chịu trách nhiệm nhất là những ung thư của thực quản, của xoang miệng, của gan, của thanh quản, nhưng cũng của vú và đại tràng.” Khuyến nghị không nên vượt quá 10 ly mỗi tuần”, Catherine Hill đã nhắc lại như vậy. Và cũng khuyên không nên uống mỗi ngày.
c. CHẾ ĐỘ ĂN UỐNG
Theo nhà dịch tễ học, “13% những ung thư có thể tránh được ở đàn ông và 14% ở phụ nữ được liên kết với những thói quen ăn uống xấu”. Trên 19.000 ung thư có thể quy cho yếu tố nguy cơ này, 8800 là những ung thư đại tràng và trực tràng, 4100 là những ung thư phổi, 2300 ung thư vú, 2100 ung thư miệng và hầu, trước dạ dày và tụy tạng. INCa nhắc lại rằng sự tiêu thụ quá mức thịt đỏ và do thit lon (charcuterie) gia tăng nguy cơ ung thu đại tràng. Một công trình nghiên cứu được công bố trong International Jouranl of Cancer cho thấy rằng chế độ ăn uống cũng có một anh hưởng lên ung thư vú. Như thế, người ta khuyến nghị hạn chế thịt đỏ ở mức 300 g và đồ thịt lợn 150 g mỗi tuần : nhất là, quá mặn, những thức ăn này cũng gia tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Trái lại, những bữa ăn giàu trái cây, rau xanh, ngũ cốc và bộ đậu (lgumineuses); giàu protéine gầy (gia cầm, cá) và nghèo những sản phẩm mỡ và đường, góp phần bảo vệ chống lại nguy cơ ung thư.
d. TĂNG THỂ TRỌNG VÀ BÉO PHÌ
” 18% những ung thư có thể tránh được ở những phụ nữ và 10% ở đàn ông có thể quy cho sự tăng thể trọng hay bệnh béo phì “, Catherine Hill đã định rõ như vậy. Khoảng 4500 ung thư vú liên kết với hai yếu tố nguy cơ này, cũng như 4400 ung thư đại tràng và trực tràng. Một phần của các ung thư thận, ung thư nội mạc tử cung, của gan, của tụy trạng, của thực quản, của túi mật, của dạ dày và của buồng trứng cũng được làm dễ bởi sự thặng dư trọng lượng. Ngoài sự theo một chế độ ăn uống thay đổi và cân bằng, cần thực hiện một thể thao hay một hoạt động vật lý cường độ vừa phải để làm mất những trọng lượng quá thừa. Lý tưởng là được theo kèm bởi một thầy thuốc dinh dưỡng hay khám trong một service hospitalier chuyên về điều trị bệnh béo phì để nhận một theo dõi cá thể hóa.
e. CÁC VIRUS VA VI KHUẨN
Theo một công trình nghiên cứu được công bố năm 2018, 14.000 ung thư mỗi năm là do những virus và vi khuẩn. Helicobacter pylori chịu trách nhiệm 4200 ung thư dạ dày. Papillomavirus là nguồn gốc của 6300 ung thư, trong đó 2900 ung thư cổ tử cung, khoảng 1500 ung thư của miệng và hầu và 1500 ung thư hậu môn (nhưng cũng của âm hộ, âm đạo, thanh quản và dương vật). Những virus của viêm gan B và C gây nên mỗi năm 2300 ung thư gan. Trong những trường hợp này, giới hạn hoạt động được biết rõ vì lẽ ta có thể tự bảo vệ vài trong số những ung thư này bằng cách tiêm chủng chống virus của HPV, hay papillomavirus, và chống viêm gan B “, Catherine Hill đã nhấn mạnh như vậy .
f. NHỮNG TIẾP XÚC NGHỀ NGHIỆP
Vào năm 2015, 11.000 ung thư nam giới có thể quy cho sự tiếp xúc, trong khung cảnh nghề nghiệp, với những tác nhân được Circ xem như chắc chắn hay có thể sinh ung thư (agents certainement ou probablement cancérigènes). Phần này ít hơn (1500 ung thư) ở các phụ nữ. Trong số những chất liên hệ, amiante đứng đầu, với 5700 ung thư (nhất là nhung ung thư khu trú ở phổi hay mésothélium), tiếp theo bởi benzène (leucémies), những bụi gỗ và chrome (những hố mũi và xoang). Trên ghế bị cáo ta cũng tìm thấy môi trường làm việc của các họa sĩ (các dung môi, ponçage, peinture…) và làm việc ban đêm. Theo Inserm, lao động ban đêm gia tăng 26% nguy cơ bị một ung thư vú ở những phụ nữ không mãn kinh. Bất hạnh thay tác động lên những yếu tố nguy cơ này là khó, mặc dầu ảnh hưởng của nó không hẳn là không đáng kể.
g. NHỮNG TIA TỬ NGOẠI
Mặt trời và những cabine de bronzage mỗi tác nhân chịu trách nhiệm 10.000 mélanome, một ung thư da có tiềm năng di căn mạnh. Nên tự bảo vệ, và điều này rất sớm trong cuộc đời, bằng cách tránh tiếp xúc với mặt trời hay bằng cách sử dụng những crème solaire với một chỉ số bảo vệ (indice để protection) liên kết với loại da và cường độ của các tia bức xạ (rayonnements). Về các cabine de bronzage, Agence nationale de sécurité sanitaire (Anses) nhắc lại, trong một ý kiến được công bố vào năm 2018, mức độ nguy hiểm của bronzage artificiel và khuyến nghị chính quyền áp dụng mọi biện pháp để làm dừng lại sự tiếp xú của dân chúng với những tia tử ngoại nhân tạo.
h. TÌNH TRẠNG NHÀN RỔI KHÔNG HOẠT ĐỘNG (SÉDENTARIT É)
Lúc so sánh những cohorte de populations bị các bệnh ung thư, các expert của Circ đã cho thấy rằng sự không hoạt động vật lý (inactivité physique), được định nghĩa như là một hoạt động vừa phải dưới 30 phút mỗi ngày, chịu trách nhiệm 3000 ung thư mỗi năm, trong đó 2500 ở các phụ nữ. Chính những ung thư vú sau mãn kinh, những ung thư của đại tràng và của nội mạc tử cung được nêu lên. Ngược lại, nhiều công trình nghiên cứu cho thấy rằng mải mê một hoạt động vật lý đều đặn sẽ làm giảm nguy cơ bị bệnh 20%. Không cần thiết phải chạy marathon, bước cũng đủ, bước lên cầu thang hơn là dùng thang máy, làm vườn, làm việc lặt vặt trong nhà, hay bơi và đạp xe đạp. Tuy nhiên với điều kiện thực hành nó một cách đều đặn.
i. Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ
Nếu ta căn cứ vào những con số của Circ, sự ô nhiễm không khí đứng chót trong số toàn bộ những yếu tố nguy cơ được khảo sát trong cuộc điều tra dịch tễ học rộng lớn này. Ô nhiễm không khí ít quan trọng hơn điều mà ta có thể nghĩ trong khi đại chúng đôi khi đặt nó cùng mức nguy hiểm như thuốc lá. Theo điều tra của Circ, những ung thư có thể quy cho những hạt mịn (particules fines) là khoảng 1500. Tuy nhiên, sự ô nhiễm không khí là một yếu tố nguy cơ thật sự, mà sự giảm bớt dựa trên những chính sách công cộng hơn là chỉ trên hành vi của các công dân.
Đọc thêm :
– TSYH số 523 : bài số 1 (Radon et Cancer du poumon)
– TSYH số 446 : bài số 9 (Cancer et environnement)
– TSYH số 430 : bài số 9 (cancer et environnement)
– TSYH số 414 : bài số 1 (cancer professionnel)

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(16/2/2020)

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

1 Response to Thời sự y học số 533 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Thời sự y học số 537 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s