Thời sự y học số 532 – BS Nguyễn Văn Thịnh

1/ 10 CÂU HỎI VỀ 2019-nC0V
Ta biết gì về coronavirus chủng mới 2019-nCoV, nguyên nhân của một dịch bệnh viêm phổi, đã làm, hôm thứ ba 4/2, hơn 400 người chết, và đã khiến Tổ chức y tế thế giới phải tuyên bố, hôm thứ năm 30/1, tình trạng khẩn cấp y tế công cộng tầm cỡ quốc tế ? Mặc dầu thái độ của giới hữu trách trung quốc, đã tìm cách bịt miệng những người phát khởi báo động đầu tiên, đã làm chậm lại những biện pháp phòng ngừa, nhưng những kíp khoa học của đất nước này đã vội vã để mô tả con virus và dịch tễ học của nó. Từ nay nhiều kíp nghiên cứu trên thế giới được huy động để đối phó lại chúng. Sau đây là 10 câu hỏi về coronavirus chủng mới 2019-nCoV.
1. Một coronavirus là gì ?

Họ coronavirus khả dĩ gây nhiễm con người cho đến nay có 6 thành vien, 4 gây những nhiễm trùng hô hấp nói chung hiền tính thuoc loại cảm cúm (rhume), và hai gây những viêm phổi : SRAS-CoV, chịu trách nhiệm SRAS (syndrome respiratoire aigu sévère), và MERS-CoV, nguồn gốc của hội chứng hô hấp Trung Đông (Syndrome respiratoire du Moyen-Orient). Được gọi là 2019-nCoV, virus được nhận diện ở Trung Quốc vào đầu tháng 12 năm 2019 là một coronavirus mới.Với hình dáng mũ miện (couronne), đó là những virus hô hấp phát triển trong mũi, họng và phổi. Khi một người bị nhiễm hách xì, những giọt nhỏ (gouttelette) dịch tiết mũi, tích chứa những hạt virus (particule virale), được phóng ra, những giọt nhỏ mảnh nhất (aérosols) di hành xa hơn những giọt nhỏ lớn nhất. Nếu một người lành mạnh thở những giọt nhỏ này, một nhiễm trùng mới có thể bắt đầu. Chúng đi vào trong những tế bào mũi nhờ protéine S (từ tiếng Anh spike), hành xử như một chìa khóa : nếu protine S đủ gần với dạng 3 chiều của ổ khóa, virus có thể đi vào trong tế bào ký chủ và tăng sinh ; trong trường hợp trái lại, nhiễm trùng không thể xảy ra.
Tỷ lệ tử vong của SRAS là cao hơn tỷ lệ tử vong của MERS, và nó gây nhiều tử vong hơn ở những người trẻ.
2. Nguồn gốc và những đặc điểm của chủng đặc biệt này ?
Virus mà OMS đã đặt tên “2019-nCoV” là xa la cho đến khi dịch bệnh được phát hiện. Sự phân lập nhanh virus này ở những bệnh nhân, rồi séquençage chất liệu di truyền (mtériel génétique) của nó đã cho phép so sánh nó để đảm bảo lý lịch của nó sau khi loại bỏ virus đã được ghi vào danh mục. Sự hiểu biết génome của virus cũng được dùng để xác lập phả hệ của nó. Chính như thế mà một kíp nghiên cứu Trung Quốc đã chứng minh rằng 2019-nCoV chia sẻ một tổ tiên chung với coronavirus du SRAS (SRAS-CoV), trong trường hơp này một beta coronavirus HKU9-1, được nhận diện ở các con dơi. Một giả thuyết khác cho rắn là một ký chủ trung gian đã bị bác bỏ bởi nhiều kip những nhà nghiên cứu.
Vẫn còn những câu hỏi về ổ ban đầu, lúc đầu được quy cho một chợ cá của thành phố Vũ Hán. Nhưng sự khám phá những bệnh nhân đã không từng lui tới chợ khiến nghĩ đến một nguồn gốc khác, và đến một sự lưu thông giữa người với người, ngay tháng 11.
Virus này có thể tiến hóa như thế nào ? ” Đó là một virus mà thông tin di truyền (information génétique) được mang bởi một phân tử ARN (chứ không phải ADN) và những virus này có khuynh hướng biến dị, giáo sư Sylvie van der Werf, phụ trách Centre national de référence des virus respiratoires của Viện Pasteur, đã giải thích như vậy hôm 31/1 trong một cuộc họp báo. Chúng ta dự kiến một sự tiến hóa của virus này, nhưng hiện nay, mặc dầu chúng ta đã nhận thấy vài thay đổi, nhưng những séquence hiện có vẫn khá gần giống với những séquence đầu tiên.” Những coronavirus này có một năng lực tái phối hợp (pouvoir recombinant) rất mạnh với vật liệu di truyền của những virus khác, và có một hệ thống điều chỉnh những sai lầm trong khi chúng tăng sinh “, giáo sư virologie Astrid Vabret (CHU de Caen) đã nói rõ như vậy.
” Hiện giờ, ta không biết 2019-nCoV được truyền qua aérosol hay chỉ những giọt nhỏ lớn nhất mới gây nhiễm. Tuy nhiên, coronavirus có vẻ được truyền dễ dàng hơn SRAS hay MERS-CoV”, BS Anne Goffard (CHRU de Lille) đã viết như vậy trong The Conservation, 30/1.” Ta cho rằng những tiếp xúc mật thiết là cần thiết để truyền bệnh, hoặc cho những người chia sẻ cùng nơi sống, hoặc đã có một tiếp xúc trực tiếp, mặt đôi mặt, cách dưới một mét người bệnh lúc ho, hách xì hay trong một cuộc tranh luận nhưng không có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả”, bộ y tế đã chỉ như vậy. ” Sự sống sót của coronavirus trong môi trường bên ngoài không vượt quá vài giờ trên những bề mặt trơ khô”, bộ y tế nói tiếp. Ngoài ra, nguy cơ bị nhiễm bởi nCoV lúc dùng một đồ vật được nhập từ Trung Quốc được xem là “cực kỳ thấp”, đối với thời gian và những điều kiện vận chuyển.
Những khuyến nghị chuẩn để phòng ngừa sự lan tràn của những nhiễm trùng gồm rửa tay đều đặn với một solution hydroalcoolique hay xà phong, tránh sờ mặt, mũi và miệng mà không rửa tay, che miệng và mũi khi ho và hách xì và, dĩ nhiên, tránh mọi tiếp xúc mật thiết với một người bệnh. ” Hiện nay khó biết một người có thể bị nhiễm bởi 2019-nCoV lúc sờ một bề mặt hay một vật bị nhiễm bởi virus, rồi sờ lên miệng của mình, mũi hay mặt”, CDC (Centre américain pour le controle et la prévention des maladie) đã nhấn mạnh như vậy hôm 31/1.
3. Những giai đoạn của bệnh ?
OMS đã cho bệnh dịch hiện hành một tên gọi : ” 2019-nCoV acute respiratory disease “, hoặc ” maladie respiratoire aigue due au 2019-nCoV”. Như trong những bệnh nhiễm trùng khác, một người đã nhiễm virus này sẽ trải qua nhiều giai đoạn. Trước hết thời kỳ ủ bệnh rồi giai đoạn triệu chứng, với những dấu hiệu lâm sàng, và sau cùng, giai đoạn lành bệnh hay, trong những thể nặng, tử vong với một tỷ lệ khoảng 2% những trường hợp, nhất là ở những người có những bệnh khác hay dễ bị thương tổn (personnes vulnérables) do những phòng thủ miễn dịch bị suy yếu. Thời gian ủ bệnh trung bình kéo dài 4 hay 5 ngày, với những chênh lệch có thể đi từ hai đến 12 ngày. Nhiều thể nhẹ chắc chắn không được nhận biết và không được xét đến trong bảng tổng kết những trường hợp và những lành bệnh.Câu hỏi chính để đánh giá sự lan tràn của 2019-nCoV là biết thời kỳ truyền bệnh của nó. Trong khi những người bị nhiễm bởi SRAS chỉ có thể lây nhiễm sau khi xuất hiện những dấu hiệu đầu tiên của căn bệnh (ho, sốt, khó thở…), thì dường như rằng 2019-nCoV có thể được truyền mà bệnh nhân không có triệu chứng, theo những công trình được công bố ngày 24 tháng giêng trong tạp chí The Lancet và, mới đây hơn, trong New England Journal of Medicine. Theo OMS, những tình huống này ” có lẽ không phải một động cơ quan trọng của sự truyền bệnh”. Nếu là như vậy, nguy cơ khuếch tán dịch nhất thiết sẽ gia tăng.
Sau cùng, dường như rằng sự tái nhiễm bởi virus này là có thể ở những người đã chỉ có một nhiễm trùng mức độ yếu và đã không phát triển đủ những kháng thể đặc hiệu. Điều này cần phải được xác nhận.
4. Những trường hợp được xác nhận được xử trí ở Pháp như thế nào ?
Các bệnh nhân bị nhiễm được điều trị trong một trong 36 có sở y tế được xác định về năng lực prise en charge biosécurisée và chẩn đoán vi trùng học. Đó chủ yếu là những trung tâm bệnh viện đại học (CHU) và những HIA (hopitaux d’instruction des armées)
Theo những con số của DES (direction générale de la santé), 36 cơ sở này tổng cộng có 150 giường trong những khoa bệnh truyền nhiễm và nhet đới và/hay hồi sức. ” Trong trường hợp cần đảm bảo sự điều trị nhiều bệnh nhân, những dispositif de reforcement sẽ được sử dụng trong các vùng, tùy theo tầm quan trọng của dịch bệnh”, DGS đã đảm bảo như vậy. Ở Ile-de-France, khoảng 40 phòng áp lực âm (chambres à pression négative) bổ sung có thể được khai thông.
Những phòng kín (chambres étanches) của những cơ số này được gọi là “en dépression” : không khí chỉ có thể trở vào. Thí dụ những bệnh nhân bị lao phổi đã đề kháng thường được nhận vào đó. Trước khi đi vào, những người điều trị phải qua một sas. Họ bắt buộc phải mang một tenue đặc biệt (mặt nạ bảo vệ hô hấp, các kính đeo, charlotte, surblouse chỉ dùng một lần) để bảo vệ chồng những giọt nhỏ có thể được phát ra bởi bệnh nhân bị nhiễm khi ho hay hách xì.
Nếu bị nhiều trường hợp hơn ” chúng ta sẽ không còn trong chiến lược ngăn chặn (stratégie de barrage) nữa mà chiến lược xử trí dịch “, François Crémieux, phó giám đốc của ÁP-HP đã giải thích như vậy.
5. Dịch bệnh sẽ tiến triển như thế nào ?
Không ai có thể xác nhận một cách chắc chắn dịch bệnh này sẽ kéo dài bao lâu, hay số những trường hợp và tử vong mà nó sẽ gây nên. Vì không thể tiên đoán tiến triển của dịch bệnh, nhất là khi đó là một tác nhân nhiễm trùng mới, nên các nhà khoa học dự kiến những kịch bản phát xuất từ những dữ kiện có sẵn trên dịch bệnh hiện hành do 2019-nCoV, cũng như với những dữ kiện thu lượm được trong những dịch bệnh đã qua. Trong giai đoạn khởi đầu, khu trú ở Vũ Hán, công tác điều biến (travail de modélisation) nhằm xác định những nguy cơ lan tràn, nhất là qua trung gian của vận chuyển hàng không. Công trình của kíp Inserm-Sorbonne-Université de Vittoria Colizza đã cho thấy rằng Vương quốc Anh, Đức và Pháp là 3 nước châu Âu, trong đó nguy cơ của một trường hợp nhiễm trùng đến từ Vũ hán (infection importée) là cao nhất. Trên thực tế, điều đó đã xảy đến trong ba quốc gia này.
Nếu nguồn dịch bệnh không còn khu trú trong một nơi duy nhất, phải cần những modèle khác, tùy theo tầm quan trọng của sự lan truyền, của những tham số khác của dịch bệnh hay số vùng mà nhiễm trùng lan tràn.Những kịch bản dùng để hướng dẫn sự đáp trả, bằng cách hội nhập sự thực hiện các biện pháp và tác động của chúng. Đó là “what if” (“et si”) của các Anglo-Saxons.
” Chúng tôi sẽ cố nắm bắt cách mà những phương cách nghiên cứu điều trị sẽ tiến triển trong dân chúng “, nhà dịch tễ học Pierre Yves Boelle (Sorbonne-Université) đã chỉ như vậy : những modèle không thể áp dụng một cách trực tiếp lên những gì xảy ra với cúm mùa, trong đó ta ước tính rằng 50% những người bị nhiễm sẽ không đi khám bệnh, ông đã chỉ như vậy. Sự lo sợ mang mầm bệnh coronavirus, mà những triệu chứng gần giống nhau, chắc chắn sẽ biến đổi tỷ suat này. Sự gần giống nhau của bệnh cảnh lâm sàng sẽ làm nhầm lẫn những hướng tìm tòi.
Chủ đề nghiên cứu khác : tình hình ở châu Phi, ở đây trường hợp đầu tiên được báo cáo ở Cote d’Ivoire (sau cùng không được xác nhận), đã đặt vấn đề khuếch tán virus trên lục địa. Một kịch bản luôn luôn đặc biệt đáng sợ.
Ngày 1/2, trong một cuộc nói chuyện với média en ligne STAT, người phụ trách chương trình về cấp cứu của OMS, Mike Ryan, cám ơn những cố gắng to lớn của Trung Quốc, khiến phần còn lại thế giới ” lợi được một thời gian quý báu”, và nói thêm : ” Điều đó không có nghĩa là căn bệnh sẽ không hoàn toàn qua mặt giới hữu trách Trung quốc hay những nước khác…nhưng có đủ chứng cớ để gợi ý rằng virus này còn có thể ngăn chặn được.”
6. Những trắc nghiệm chẩn đoán được thực hiện như thế nào ?
Trong trường hợp nghi ngờ lâm sàng, chẩn đoán có thể được xác nhận bằng một trắc nghiệm phát hiện nhanh ARN của những coranovirus này, bằng một kỹ thuật được gọi là “technique de PCR en temps réel” (multiplication de séquences génétiques). Trắc nghiệm được thực hiện từ một mẫu nghiệm hô hấp, và kết quả có được trong 3 hay 4 giờ. Ở Pháp, những trắc nghiệm này hiện được thực hiện trong những centre national de référence (CNR) des virus respiratoires, ở Paris (Viện Pasteur) và ở Lyon, trong phòng thí nghiệm của giáo sư Bruno Lina. Chúng cũng có thể được sử dụng để tìm kiếm sự hiện diện của coronavirus 2019-nCoV ở những người không có dấu hiệu lâm sàng nhưng đã tiếp xúc với những bệnh nhân (thí dụ những người thân trong gia đình). Ngoài ra những centre national de référence (CNR) phát triển một trắc nghiệm huyết thanh để tìm kiếm những kháng thể chống lại những coronavirus mới. Trắc nghiệm này có thể cho phép tiến hành những khảo sát về séroprévalence ở quy mô của một quần thể (population) (hay một mẫu nghiệm), nghĩa là đánh giá phần của những cá nhân đã bị tiếp xúc với 2019-nCoV và phát triển những kháng thể nhưng không nhất thiết đã phát ra những triệu chứng lâm sàng.
7. Ta phát triển thuốc và vaccin như thế nào ?
Sự phát triển một vaccin “cổ điển” là một quá trình phức tạp cần nhiều năm. Nhờ những kỹ thuật mới, những vaccin với những kháng nguyên tổng hợp, các entreprise de biotech hy vọng có thể rút ngắn những thời hạn này. Coalition for Epidemic Preparedness Innovation (CEPI), một liên minh những acteur public et privé, tài trợ những nghiên cứu trong lãnh vực những bệnh nhiễm trùng mới phát khởi (maladies infectieuse émergentes), đã chi 19 triệu dollars để đẩy nhanh 4 dự án vaccin chống lại 2019-nCoV. Tham vọng là có sử dụng những lots cliniques dành cho những thử nghiệm từ nay đến 16 tuần, Richard Hatchett, tổng giám đốc của CEPI đã chỉ như vậy.
Những équipe này được chọn lọc vì trình độ chuyên môn trong lãnh vực coronavirus, nhất là MERS-CoV, xuất hiện ở Arabie Saoudite vào năm 2012 hay những virus khác, như cúm hay sốt vàng. 3 biotech, Moderna, Inovio và CureVac, dựa vào những vaccin có chất nền ADN hay ARN messager. Rất hứa hẹn, tuy nhiên kỹ thuật này phải là đối tuong của nhiều trắc nghiệm : không một vaccin nào thuộc loại này được thương mãi hóa ở giai đoạn này. Phải 3 tháng để phát động một thử nghiệm giai đoạn 1, rồi 3 tháng để có được những dữ kiện, trước khi phát động một giai đoạn 2 trên một số lượng người lớn hơn, Anthony Fauci, giám đốc của Viện các bệnh nhiễm trùng quốc gia (NIAID), ở Hoa Kỳ, đã tuyên bố như vậy. Ông đã ký kết một thỏa thuận với Moderna. Và ngay cả khi nhà cầm quyền đẩy nhanh thủ thuật, sẽ còn phải nhiều tháng để tổ chức một giai đoạn 3 nhằm đánh giá độ dung nạp và tính hiệu quả của vaccin trên nhiều ngàn người. Vậy, với lịch trình này, sự phát triển một vaccin chống 2019-nCoV trước hết là một biện pháp phòng ngừa. ” Chúng tôi tiến lên như thể chúng tôi phải triển khai một vaccin, Anthony Fauci đã giải thích như vậy, trong một cuộc họp báo ở Washington. Chúng tôi dự kiến kịch bản xấu nhất, trong trường hợp dịch bệnh lan rộng.”
Viện Pasteur, về phía mình, dựa trên sự thích ứng của một vaccin chống bệnh sởi với 2019-nCoV, đã chứng tỏ hiệu quả : điều đó nhằm biến đổi virus được làm giảm đốc lực của bệnh sởi bằng cách đưa vào những gène của coronavirus. ” Chúng tôi đã sử dụng phương pháp này để hiệu chính một vaccin chống SRAS, và 100% những động vật đã được bảo vệ “, Frédéric Tangy, trưởng đơn vị vaccination ở Viện Pasteur, đã chỉ rõ như vậy. Kỹ thuật này đã được sử dụng thành công để phát triển 4 loại vaccin khác (Zika, MER-CoV, Lassa, và chikungunya), cộng tác với biotech Áo Themis. Những mảnh ARN của 2019-nCoV (sẽ được sử dụng để customiser vaccin chống bệnh sởi) đang được chế tạo. ” Sau đó sẽ phải cần 3 tuần để sản xuất vaccin thí nghiệm trước khi trắc nghiệm nó ở chuột “, ông nói rõ như vậy. Nếu những kết quả tỏ ra dương tính, những thử nghiệm lâm sàng sẽ được tổ chức ở người, nhưng phải ít nhất 20 tháng trước khi đến cuối quá trình.” Những người Trung Quốc cũng tiến rất nhanh trong nghiên cứu của họ, với một phương pháp mà chúng tôi đã bỏ hoàn toàn “, nhà nghiên cứu nhấn mạnh như vậy, khi dẫn vaccin chống bệnh đầu mùa bị bỏ không dùng như một vecteur do những tác dụng phụ của nó.
Nhiều “big pharma” cũng lao vào cuộc đua, trong đó có Johnson & Johnson của Hoa Kỳ, với cùng kỹ thuật như kỹ thuật được sử dụng đối với vaccin chống Ebola. Laboratoire Anh GSK đã loan báo, hôm thứ hai 3/2, một thoả thuận với CEPI để chia sẻ chuyên môn trong lãnh vực của những adjuvant, và những thảo luận đang diễn ra với những laboratoire khác, Richard Harchett đã chỉ như vậy.
Để điều trị những bệnh nhân đã bị nhiễm virus, nhiều thuốc chống siêu vi đang được đánh giá. Giới hữu trách Trung quốc trắc nghiệm tính hiệu quả của một loại thuốc được chỉ định trong điều trị HIV : một phối hợp của hai loại thuốc được thương mãi hóa dưới nhãn hiệu Kaletra bởi laboratoire AbbVie. Gilead, một laboratoire khác chuyên trong điều trị chống HIV, đã sản xuất một loại thuốc được trắc nghiệm chống virus Ebola (nhưng không thành công) và chống lại MERS-CoV, với những dữ kiện đầu tiên đáng khích lệ.
8. Phải chăng Trung quốc là nơi sinh virus (“virusogène”)
Dịch cúm gia cầm H5N1, vào năm 1997. Dịch SRAS văn năm 2002, hay mới đây hơn, dịch cúm gia cầm H7N9 năm 2013, và từ nay, coronavirus 2019-nCoV. Những thập niên vừa qua này, nhiều đợt bộc phát dịch do những virus mới đã phát xuất từ Trung Quốc. Phần lớn là những zoonose, nghĩa là những nhiễm trùng được truyền từ động vật qua người.
” Trung quốc góp phần rộng rãi vào sự lan tràn và sự kiểm soát các bệnh nhiễm trùng trên thế giới “, 3 nhà khoa học Trung quốc trong một bài báo tổng hợp được đăng trong International Journal of Infectious Diseases, vào năm 2014, đã nhấn mạnh như vậy. Đó hoặc là những mầm bệnh mới, không được biết cho đến khi đó (maladies émergentes : những bệnh mới phát khởi), hay những bệnh tái phát khởi (maladies ré-émergentes), như brucellose. Bệnh này đã từng gây dịch ở Trung Quốc trong những năm 1950 và 1970, rồi lại xuất hiện từ những năm 2000. Quan Liu và những đồng nghiệp của ông đă liệt kê 7 yếu tố giải thích tại sao Trung quốc là một ổ tái diễn những mầm bệnh mới phát khởi hay tái phát khởi. Trước hết, đó là quốc gia đông dân nhất hành tinh (khoảng 1,4 tỉ dân), với những vùng dân cư mật độ rất cao. Sau đó, sư đô thị hóa đã diễn ra ồ ạt và nhanh chóng, điều này, theo các tác giả, gia tăng “sự xuất hiện của bệnh của động vật truyền cho người mới phát khởi hay tái phát khởi (zoonose émergente ou ré-émergente) được truyền bởi nước và không khí, cũng như sự xuất hiện của những bệnh được truyền bởi các động vật và côn trùng”.Sự xuất hiện và phát triển của những nhiễm trùng do những mầm bệnh mới phát khởi (infections à germes émergents) cũng được làm dễ bởi sự phá rừng và sự sản xuất gia súc, “đã phát triển với một nhịp vô tiền khoáng hậu suốt trong 3 thập niên qua”. Thế mà, trong những vùng nông thôn, đặc biệt heo, gà, vịt, cừu sống trong cùng môi trường, điều này góp phần vào sự truyền bệnh giữa các loài, thậm chí giữa các động vật và người. Yếu tố thứ năm là yếu tố an toàn thực phẩm. Những nhiễm trùng nguồn gốc thức ăn thường gặp ở Trung Quốc, được làm dễ bởi sự ăn vào những động vật bị nhiễm trùng, thói quen ăn sống hay ít được nấu chín, và những suy giảm miễn dịch gia tăng trong dân chúng. Những tác giả của báo bảo cũng nhấn mạnh vai trò của sưởi ấm khí hậu. Sau cùng, sự xuất hiện của những mầm bệnh mới có thể do những tái phối hợp di truyền (recombinaisons génétiques) giữa những virus của các loài khác nhau, điều này gây ra những đặc điểm mới (thí dụ, khả năng truyền bệnh và độc lực gia tăng).
Tuy vậy, những virus và những mầm bệnh mới phát khởi khác không phải là một hiện tượng mới xảy, cũng không phải là một hiện tượng đặc thù của Trung Quốc. Thí dụ, Nipah virus, xuất hiện vào năm 1998 và đã làm 400 người chết, xuất phát từ Mã Lai và Singapour. MERS-CoV, nguồn gốc của một dịch bệnh năm 2012, có nguồn gốc ở Jordanie và trong bán đảo ả rập, và Ebola, có nguồn gốc ở châu Phi. Về VIH, nguồn gốc của trận dịch lớn nhất của những virus mới phát khởi, xuất hiện vào đầu thế kỷ XX, cũng trên lục địa châu Phi.
9. Một mức báo động như thế có hợp lý không ?
Trong những ngày qua, những lời chỉ trích phun ra, nhất là khi dịch bệnh lan nhanh, tuy vậy hien gio tỷ lệ tử vong của nó vẫn khá thấp, khoảng 2%. Cho công cọng, nhưng cũng trên bình diện xã hội và kinh tế.
mãi đến nay, khoảng 360 tử vong đã được liệt kê, hầu như chỉ ở Trung quốc, ở những bệnh nhân già và yếu ớt. Mặc dầu, bilan này còn xa bilan của cúm mùa, gây mỗi năm đến 650.000 tử vong trên thế giới (từ 5000 đến 15.000 ở Pháp), nhưng điều đó chỉ tạm thời. Mặc dầu các nhà nghiên cứu cố điều biến động học của bệnh dịch này, ở giai đoạn này có vẻ khó tiên đoán quy mô và những hậu quả của nó trên bình diện sức khỏe, nhưng cũng trên bình diện xã hội và kinh tế. Đứng trước một virus được truyền một cách khá dễ dàng và một nhiễm trùng đứng trước nó, hiện nay, không có điều trị hay vaccin, sự huy động các nhà khoa học và những cộng tác quốc tế, để chọc thủng càng nhanh càng tốt nhưng bí mật của 2019-nCoV và áp dụng những biện pháp để làm giảm, thậm chí làm ngừng lại sự khuếch tán của nó dường như là hợp lý. Chính ở giai đoạn này mà điều quan trọng là phải đập vỡ những mắc xích truyền bệnh của virus và phát triển một giáo dục phòng ngừa (une pédagogie de la prévention), được áp dụng cho tất cả những nhiễm trùng được truyền bởi đường khí, một thách thức càng mấu chốt trong trường hợp dịch bệnh có một tiềm năng mạnh gây đại dịch và sẽ có, tối thiểu, những hậu quả kinh tế.
10. Phải chăng chúng ta buộc phải sống với những virus mới phát khởi (virus émergent) ?
Một bệnh mới phát khởi (maladie émergente) được định nghĩa như là “một nhiễm trùng mà tỷ lệ mắc bệnh ở người đã gia tăng trong hai thập niên vừa qua hay một nhiễm trùng mà nguy cơ gia tăng tỷ lệ mắc bệnh có thể xảy ra trong một tương lai gần”, một bài bao dành cho virus mới phát khởi được đăng trong Science & Santé (tạp chí của Inserm), năm 2013, đã giải thích như vậy. Thường nhất là do những nhiễm virus (coronavirus, Ebola, West Nile, VIH…), hiếm hơn những bệnh này có nguồn gốc vi khuẩn hay ký sinh trùng. Phần lớn phát xuất từ các động vật, chủ yếu từ động vật chí hoang dã (faune sauvage). Sự phát khởi hay tái phát khởi của những mầm bệnh mới được làm dễ bởi những biến đổi của môi trường. Như thế, trận dịch sốt Ebola đầu tiên, năm 1976, ” xảy ra sau sự khai thác rừng, đã làm cho những cộng đồng nông thôn Phi châu tiếp xúc với những con khỉ lớn, chính chúng đã bị lây nhiễm bởi những con dơi “, bài báo đã giải thích như vậy. Hiện tượng này rất cũ. Thí dụ, ” hôm nay người ta nghĩ rằng chính virus của dịch hạch heo (peste porcine) đã sinh ra, ở châu Á, bệnh sởi ở người giữa thế kỷ XI và XII “.
Nhưng những báo động đã tăng lên trong những thập niên qua, với một sự phát tán nhanh hơn và lan rộng hơn của những virus mới phát khởi, do sự tập trung mạnh của dân số, nhất là ở châu Á, và do sự gia tăng của những trao đổi giữa các quốc gia. Mặc dầu sự phát khởi định kỳ của những tác nhân gây bệnh mới và những dịch bệnh dường như không thể tránh khỏi do những lối sống hiện nay, nhưng sự theo dõi dịch tễ học quốc tế (veille épidémiologique internationale) cho phép phát hiện chúng sớm, phát khởi nhanh những biện pháp y tế để hạn chế sự lan rộng của chúng, và những nghiên cứu để định đặc điểm của virus và tìm ra những phương tiện điều trị.(LE MONDE 5/2/2020)

2/ “ĐIỀU CHỦ YẾU LÀ BIẾT KHI NÀO CÁC BỆNH NHÂN CÓ KHẢ NĂNG LÂY NHIỄM”
Arnaud Fontanet điều khiển département de santé globale của Viện Pasteur và là giáo sư của Conservatoire national des arts et métiers.
Hỏi : Điều gì làm ông ngạc nhiên nhất trong trận dịch này ?
Arnaud Fontanet : Ngạc nhiên lớn nhất của tôi là tính chất nhanh chóng mà con virus mới này được đặc trưng, và thông tin khoa hoc đã được chia sẽ en temps réel như thế nào. Đã chỉ cần chưa được một tháng giữa tín hiệu dịch tễ học (4 bệnh nhân với một viêm phổi không được biết nguyên nhân và đã từng lui tới cùng chợ động vật của Vũ Hán) và sự công bố trên mạng toàn bộ séquence của génome của một virus mới. Sự công bố này đã cho phép các laboratoire de référence trên toàn thế giới hiệu chính một trắc nghiệm chẩn đoán trong vòng chưa được một tuần. Từ đó, site Nextstrain.org phân tích en temps réel những séquence được gởi bởi tất cả những laboratoire này (47 séquence vào 2/2/2020) để tái tạo những mắc xích truyền bệnh và để khảo sát những biến dị của virus mới được đưa vào ở người này.
Những phân tích này xác nhận rằng bể chứa (réservoir) là một con dơi, và rằng sự đưa virus vào quần thể người được thực hiện vào giữa tháng 11 nhờ một động vật ký chủ trung gian của chợ Vũ Hán. Hơn 50 ấn bản khoa học bao gồm những lanh vực khác nhau như nghiên cứu cơ bản, y khoa lâm sàng, siêu vi trùng học và dịch tễ học hiện có sẵn để sử dụng, dầu đó bằng đường nhanh với những tạp chí cổ điển, hay dưới dạng prépublication với những site như BioRxiv.org.Và Twitter bây giờ được sử dụng bởi các chuyên gia để bình luận en temps réel toàn bộ những kết quả này.
Hỏi : Điều gì ta chưa biết và ông mong muốn biết gì ?
Arnaud Fontanet : Điều chủ yếu là biết vào thời kỳ nào các bệnh nhân có khả năng gây nhiễm để kiểm soát dịch bệnh bằng những phương tiện quy ước, nghĩa là phát hiện sớm và cách lý các bệnh nhân, tiếp theo bởi những tiếp xúc trong 14 ngày, những biện pháp barrières và những biện pháp “distanciation sociale” (đóng cửa những nơi công cộng, hủy những biến cố với sự tụ tập dân chúng, hạn chế những xê dịch…). Nếu những bệnh nhân có khả năng gây nhiễm vài ngày sau khi bắt đầu những triệu chứng, như đối với SRAS, khi đó những biện pháp này có thể khắc phục dịch bệnh. Nếu bệnh nhân có khả năng gây nhiễm ngay khi bắt đầu các triệu chứng, khi đó sự kiểm soát dịch trở nên khó khăn hơn nhiều.
Một tài liệu xuất bản mới đây mô tả một ổ dịch vào trường hợp ở Đức chứng thực hai đợt truyền bệnh ở giai đoạn không triệu chứng. Khẩn cấp phải lập lại loại nghiên cứu này để xem kiểu truyền bệnh này này vẫn không đáng kể hay đóng một vài trò quan trọng trong sự khuếch tán dịch bệnh. Nếu quả là như vậy, thái độ quản lý dịch của chúng ta phải được cập nhật hóa. Một trắc nghiệm huyết thanh cũng sẽ cần thiết để điều tra những nhiễm trùng không có hay ít triệu chứng, để đánh giá sự khuếch tán thật sự của virus. Và dĩ nhiên, sự nhận diện những đích điều trị hay tiêm chủng vẫn là một ưu tiên, nhưng sẽ cần nhiều thời gian hơn để dẫn đến những hành động chữa lành và phòng ngừa cụ thể.
Hỏi : Những người xác nhận rằng người ta làm quá đáng về dịch bệnh này họ có lý không ?
Arnaud Fontanet : Hôm nay không thể nói tác động nào con coronavirus mới này sẽ có về mặt morbidité sévère và mortalité. Dĩ nhiên, ta còn xa những con số 5000 đến 15.000 tử vong mỗi năm vì bệnh cúm ở Pháp. Nhưng những ảnh hưởng kinh tế và xã hội sẽ là đáng kể. Sư triệt trừ SRAS đã có thể thực hiện, vì sự đưa vào lại từ bể chứa động vật đã trở nên không chắc sẽ xảy ra khi giờ đây ta để yên những civette trông chỗ ở hoang dã của chúng. Bất hạnh thay một mục tiêu như thế đối với tôi có vẻ không thể đạt được với coronavirus này, xét vì sự lan rộng của dịch bệnh. Nhưng mỗi tháng lợi được bằng cách làm chậm sự tiến triển của virus là một cơ hội bổ sung để tìm ra một điều trị hay một vaccin, điều này sẽ cho phép hạn chế tác động của căn bệnh mới này. Và ai biết được, những nhiệt độ dịu hơn của mùa xuân có thể là một bạn đồng minh bất ngờ trong cuộc chiến mà chúng ta đang tiến hành.
(LE MONDE 5/2/2020)

3/ CORONAVIRUS : NHỮNG LỜI KHUYÊN ĐỐI VỚI THẦY THUỐC
Sciensano đã công bố trên site internet những chỉ thị để xử trí những trường hợp khả dĩ 2019-nCoV.
Sốt, ho và khó thở là những triệu chứng thường gặp nhất. Nhiễm trùng có thể gây một bệnh cảnh lâm sàng không phức tạp hay một viêm phổi nhẹ hay nặng. Chụp x quang có thấy những đặc điểm điển hình của một viêm phổi do virus (pneumonie virale) với những thâm nhiễm khuếch tán hai bên (infiltrations bilatérales diffuses).
Những trường hợp nhập cảng (cas importés) có thể hiện diện ở châu Âu. Chẩn đoán sẽ được xác lập bởi Centre national de référence pathogènes respiratoires (UZ Leuven) nhờ một formulaire de demande spécifique. Cần tiếp xúc với centre de référence trước khi lấy những mẫu nghiệm.
Những du khách đã lưu lại ở Vũ hán và đã phát những triệu chứng hô hấp trong khi du lịch hay trong 14 ngày sau khi trở lại phải được khám.
Ở mọi bệnh nhân đáp ứng định nghĩa “trường hợp khả dĩ 2019-nCoV”, cần phải áp dụng những biện pháp sau đây :
1. Cách ly bệnh nhân và cung cấp cho bệnh nhân một mặt nạ ngoại khoa (masque chirurgical)
2. Áp dụng những biện pháp để bảo vệ nhân viên điều trị theo những thủ thuật “droplet” và “contact” thông thường.
3. Tiếp xúc càng nhanh càng tốt với thầy thuốc phụ trách kiểm soát những bệnh truyền nhiễm trong vùng của anh. Vị thầy thuốc này sẽ cùng anh đánh giá trường hợp và sẽ quyết định những biện pháp cần thực hiện.
Ta gọi là “trường hợp khả dĩ” (cas possible) mọi người bị một nhiễm trùng hô hấp cấp tính nặng có những dấu hiệu lâm sàng hay X quang của viêm phổi và :
– hoặc là đã lưu trú ở Trung Quốc trong 14 ngày trước khi xuất hiện những triệu chứng.
– hoặc là đã tiếp xúc mat thiet với một trường hợp 2019-nCoV được xác nhận bởi một phòng xét nghiệm trong 14 ngày trước khi xuất hiện những triệu chứng.
(LE JOURNAL DU MEDECIN 31/1/2020)

4/ MỘT CON RẮN ? HÃY TRỐN ĐI !
LE VIRUS DE WUHAN. Đã hơn một tháng qua một coronavirus mới hoành hành trong dân chúng của thành phố Vũ Hán của Trung quốc. Các chuyên gia được huy động để nhận diện động vật chịu trách nhiệm sự truyền của virus sang người.Vào cuối năm ngoái, Vũ hán đã đột ngột đương đầu với một cơn bộc phát những trường hợp viêm phổi đặc biệt nặng. Rất nhanh chóng những trường hợp bệnh lý này đã có thể được đặt liên hệ với một chợ địa phương, ở đây người ta bán những động vật sống. Ngay 7/1, các nhà nghiên cứu đã thành công phân lập ở một trong những bệnh nhân bị bệnh một virus mới được mệnh danh là 2019-nCov. Được phân tích bằng séquençage, génome của nó thì ra giống hệt 70% génome của SARS-CoV, coronavirus chịu trách nhiệm SARS.
Nhắc lại, SARS (syndrome respiratoire aigu sévère) đã xuất hiện ở Trung quốc năm 2002 và đã lây nhiễm khoảng 3000 người, trong đó khoảng 11% tử vong trước khi đại dịch chấm dứt. Vào năm 2012, chính một coronavirus chết người khác đã bắt đầu lan tràn MERS (syndrome respiratoire du Moyen-Orient) phát xuất từ Arabie Saoudite. Tác nhân gây bệnh thứ hai này luôn luôn lưu hành và 2456 trường hợp được xác nhận bởi sinh học đã được ghi nhận giữa lúc bắt đầu dịch bệnh và 12/2019. MERS-CoV được liên kết với một tỷ lệ tử vong 34%
SỰ ƯA THÍCH SỬ DỤNG NHỮNG CODON HƠN
Các nhà nghiên cứu đã phản ứng rất nhanh với tâm dịch Vũ Hán. Vào giữa tháng giêng, họ đã có thể giải mã trong những mẫu nghiệm được lấy ở những bệnh nhân, génome của 19 chủng virus, và dường như vi khuẩn sinh bệnh lưu hành hiện nay trong thành phố trung quốc có bà con thân thiết với virus của SARS và với nhiều coronavirus khác được quan sát ở các con dơi, vậy những con dơi này làm thành bể chứa nguyên phát (réservoir primaire). Vẫn còn phải biết, và hiện nay đó là ưu tiên của các nhà nghiên cứu, động vật nào hiện diện ở chợ Vũ hán đã truyền nó cho người, điều này sẽ cho phép áp dụng những biện pháp để tránh sự lan tràn của virus.
KHÔNG GÌ CHO PHÉP NGHĨ RẰNG CÁC CORONAVIRUS CÓ THỂ GÂY NHIỄM NHƯNG ĐỘNG VẬT KHÁC VỚI CHIM VÀ NHỮNG ĐỘNG VẬT CÓ VÚ.
Các chuyên gia cố gắng, vì một loạt các lý do, chụp lấy thời cơ. Vào cuối tuần qua, một bài báo được đăng trong Journal of Medical Virology gợi ý rằng ký chủ “trung gian” là một con rắn. Để xác nhận điều đó, nhóm nghiên cứu được điều khiển bởi Wei Ji đã dựa trên sự ưa sử dụng những codon hơn, một trong những cơ chế được các virus dùng để thích nghi với ký chủ của chúng. Những codon là những tập hợp của 3 nucléotide ; mỗi nucléotide mã hóa cho một acide aminé, sau đó sẽ được hội nhập vào cấu trúc của một protéine. Tuy nhiên thì ra rằng các tế bào sống có trong génome của chúng những codon được gọi là synonyme (nói một cách khác, để mã hóa cùng một acide aminé có nhiều codon khác nhau), nhưng chúng dường như thích sử dụng vài codon hơn là những codon khác. Những lý do của hiện tượng này không được xác lập một cách rõ ràng, nhưng một trong những chiến thuật mà những virus sử dụng để thích nghi với ký chủ của chúng là sao chép sự ưa thích hơn đối với codon nào đó. Khi chung gây nhiễm một tế bào và chiếm lấy sự tổng hợp protéine của ký chủ, ta nghĩ rằng chúng làm dễ sự sử dụng những codon để ngăn cản ký chủ hành động theo lợi ích của mình, một chiến lược cho phép chúng làm suy yếu ký chủ và ảnh hưởng những cơ chế phòng ngự của ký chủ.
NHỮNG LỜI CHẾ GIỄU
Wai Ji và équipe đã thấy trong cơ chế này một hướng rất đáng lưu ý để nhận diện động vật đã gây nên trận dịch mới ở chợ Vũ Hán. Lúc so sánh những ưa thích sử dụng các codon của 2019-nCov với sự ưa thích của những động vật khác nhau, trong đó có chuột nhím (hérisson), con tê tê (pangolin), con dơi, con gà, con rắn, và con người, họ đã quan sát nhiều tương tự hơn với hai loại rắn, trong đó cobra chinois. Thật vậy rắn hổ mang trung quốc được bán ở chợ Vũ hán.
Tuy nhiên những nhà nghiên cứu khác đã tiếp nhận những kết luận của họ bằng những lời chế nhạo, nhấn mạnh rằng không chắc một động vật được bán ở cho Vũ Hán đã được gây nhiễm đủ lâu bởi virus 2019-nCoV để cho phép sự thích ứng của các codon với ký chủ. Ngoài ra, không gì cho phép nghĩ rằng những coronavirus có thể gây nhiễm những động vật khác với chim và những động vật có vú. Phần lớn các chuyên gia nghĩ rằng nguồn của sự lây nhiễm chỉ có thể được nhận diện bằng những nghiên cứu di truyền trên nhiều mẫu nghiệm được lấy trên những động vật và các chuồng….và rằng thủ phạm nhiên hậu sẽ là một động vật có vú.
(LE JOURNAL DU MEDECIN 31/1/2020)

5/ CORONAVIRUS : MỘT CẤP CỨU THẾ GIỚI, THEO OMS
Tổ chức y tế thế giới lo ngại nhất là về sự lan tràn khả dĩ của dịch bệnh đến những nước dễ bị thương tổn.
Họp lần thứ ba trong vòng một tuần, hôm thứ năm 30 tháng giêng, sau cùng ủy ban cấp cứu (comité d’urgence) của OMS đã khuyến nghị xếp loại dịch bệnh do coronavirus mới như là một khẩn cấp y tế công cộng (urgence de santé publique) tầm cỡ quốc tế.
Giám đốc của OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus, người duy nhất có thể ra sắc lệnh, đã theo ý kiến của ủy ban đồng thời thận trọng nói thêm rằng sáng kiến này không hề là “một hành động thách thức đối với Trung quốc” và rằng động cơ của nó không phải ” là những gì đang xảy ra ở Trung quốc, mà là những gì đang xảy ra trong những nước khác ”
Theo những điều quy định y tế thế giới có hiệu lực từ 2005, khẩn cấp y tế công cộng tầm cỡ quốc tế (urgence de santé publique de portée nationale) là ” một biến cố khác thường mà ta chứng minh rằng nó tạo một nguy cơ cho sức khỏe công cộng trong những quốc gia khác, vì lẽ nguy cơ lan tràn trên thế giới của những căn bệnh, và rằng nó có thể đòi hỏi một hành động quốc tế phối hợp (une action internationale coordonnée) “.
Trước các phóng viên trong buổi họp báo, Tedros Adhanom Ghebreyesus đã biện minh biện pháp này bởi sự gia tăng của số những trường hợp và những nước bị nhiễm virus : gần 9700 trường hợp được thống kê ở Trung quốc 31/1. Đó là nhiều hơn so với trận dịch SRAS (syndrome respiratoire aigu sévère) vào năm 2002-2003, trong đó 5327 người đã bị nhiễm virus. Trung quốc cũng đã liệt kê toàn bộ 213 trường hợp tử vong cho đến nay.
Khoảng 100 trường hợp đã được khai báo trong những nước khác, kể cả ở châu Âu và Bắc Mỹ. Những bệnh nhân bị lây nhiễm bởi 2019-nCov cũng đã được điều trị ở Phần Lan, ở Ấn độ và ở Phi Luật Tân : tất cả đều trở về từ vùng Vũ Hán.
SỰ TRUYỀN GIỮA NGƯỜI VỚI NGƯỜI
Nhưng điều gây quan ngại nhất ủy ban cấp cứu, (đã khuyến nghị “hầu như nhất trí” phát động sự báo động quốc tế này), theo giáo sư Pháp Didier Houssin, chủ tịch ủy ban, đó là những trường hợp truyền giữa người với người được ghi nhận trong 5 nước (Pháp, Hoa Kỳ, Đức, Nhật, Việt nam).
Ở Hoa kỳ, một phụ nữ sau khi đã mắc phải virus ở Trung Quốc đã lây nhiễm cho chồng khi đến Illinois. Ở Pháp, trường hợp thứ sáu được phát hiện liên quan một thầy thuốc đã bị nhiễm bởi một bệnh nhân đã chỉ phát bệnh sau khi đã trở về Trung quốc. Vài bệnh nhân không triệu chứng dường như đúng là gây nhiễm. ” Mặc dầu những con số này tương đối thấp…, chúng ta phải cùng nhau hành động để hạn chế sự lan tràn “, giám đốc OMS đã giải thích như vậy.
Tổ chức liên hiệp quốc sợ một kịch bản tai họa : khả năng dịch bệnh có thể đến những quốc gia mà hệ thống y tế không có khả năng quản lý một cơn khủng hoảng y tế như thế, nhất là ở châu Phi, một lục địa mà Trung quốc duy trì nhiều liên hệ thương măi. Mặc dầu một t vẫn rường hợp nghi ngờ đầu tiên ở Côte d’Ivoire cuối cùng âm tính, các chuyên gia đánh giá rằng những nguy cơ là cao.
Sự cảnh giác này xảy ra khi Conseil de supervision de la préparation mondiale (GPMB), một cơ quan độc lập được thành lập năm 2008 bởi OMS và Banque mondiale, đã báo cho biết rằng nhiều quốc gia không sẵn sàng đương đầu với dịch bệnh viêm phổi siêu vi trùng. ” Tất cả các quốc gia và chính phủ địa phương, kể cả những quốc gia không bị ảnh hưởng, phải khẩn cấp dành những ressources để tăng cường khả năng chuẩn bị “, ông đã nhấn mạnh như vậy.
Sự phát khởi báo động y tế thế giới (alerte sanitaire mondiale) phải cho phép giúp các Quốc gia hội viên của ONU thiết đặt những biện pháp phòng ngừa và phát hiện thích đáng và đóng góp kinh phí để chống lại virus. Trung quốc và các nước khác bị ảnh hưởng nhất hiện nay (Nhật Bản, Đức, Hoa Kỳ, Nam Triều Tiên và Việt Nam) tuy nhiên đủ mạnh để không cần mọi giúp đỡ tài chánh.
Trong số những khuyến nghị của mình, OMS yêu cầu các quốc gia hội viên sẵn sàng nhận diện những trường hợp mới, cách ly họ và theo những mắc xích truyền bệnh (chaine de transmission) để tránh sự lan tràn của căn bệnh. Tuy nhiên cơ quan liên hiệp quốc khuyên không nên hạn chế những du lịch và những trao đổi thương mại với Trung quốc, để không ” làm xáo trộn sự phân phát giúp đỡ ” và không có một ảnh hưởng âm tính lên kinh tế của đất nước.
Ngược lại OMS sẽ có thể chất vấn những biện pháp được thực hiện bởi các nước hội viên, vài biện pháp được giáo sư Houssin đánh giá là “có thể bị tranh cãi ” khi ông nêu lên việc “từ chối cấp visa, đóng biên giới và cách ly những du khách có sức khoẻ tốt”.
Theo một nhà ngoại giao, đó là hiệu ứng boomerang của một biện pháp báo động quốc tế. ” Bây giờ có một tampon OMS chính thức. Tất cả các bộ y tế đều báo động và sẽ có thể quyết định những biện pháp có thể được đánh giá là quá hạn chế bởi tổ chức.”
Ngoài ra, nhiều chuyên gia chỉ trích sự vận hành hai mặt của OMS. Cơ quan này đã thúc giục tuyên bố một tình trạng khẩn cấp thế giới, trong khi do những con số các bệnh nhân ngoài Trung quốc hiện nay vẫn còn rất thấp. Trong một buổi gặp gỡ với các phóng viên, Tedros Adhanom Ghebreyesus chính ông đã gợi ý rằng một báo động trung gian “orange” có lẽ đại diện hơn về nguy cơ hiện nay.
Những áp lực quốc tế càng ngày càng mạnh sau một tuần qua lại của các nhà ngoại giao. Quyết định của Moscou đóng 4250 km biên giới chung với Trung quốc, sự ngừng những liên lạc bằng đường hàng không giữa vài thủ đô lớn của châu Âu và Cộng hòa nhân dân, và sự di tản của các kiều bào bởi Pháp, Nhật và Hoa Kỳ trên thực tế đã đẩy mạnh sự cô lập quốc tế đối với Pékin.
Cuộc gặp thượng đỉnh của Tedros Adhanom Ghebreyesus với chủ tịch Tập cận Bình, vào đầu tuần nay, đã cho phép nễ nang tình nàng cảm của Trung Quốc, quốc gia thứ hai đóng góp vào ngân sách của OMS, sau Hòa Kỳ, hội viên thường trực của Hội đồng bảo an của ONU và là tác nhân chính của thương mãi quốc tế. Sự viếng thăm chính thức của giám đốc OMS đã cho phép Tập cận Bình chuẩn bị dư luận cho việc loan báo một tình trạng báo động, bằng cách đặt ông ta vào vị trí như thủ lĩnh (chef de file) trong sự quản lý của khủng hoảng này.
LÀM CHO BỚT DỊ ĐỒNG VỚI BẮC KINH
Trước các phóng viên, Tedros Adhanom Ghebreyesus một lần nữa đã khen “sự minh bạch và nhanh chóng của Trung quốc trong việc phát hiện virus, rồi trong việc chia sẽ thông tin”. Ông xác nhận là đã chưa bao giờ thấy điều đó trong đời (mình). Theo ông,”Trung quốc hoàn toàn có khả năng kiểm soát dịch bệnh” nhờ những biện pháp “triệt để” được thực hiện bởi Pékin với sự giam hãm hơn 60 triệu người trên khắp cả nước.
Sự tôn kính của giám đốc OMS đối với Bắc Kinh làm ngạc nhiên đến cả trong écosystème onusien, vốn quen những điệu vũ xoay tròn chân (ronds de jambes) của các nhà ngoại giao.” Những cố gắng siêu nhân của docteur Tedros để làm cho bớt gai góc những dị đồng ” (arrondir les angles) và nhất là không làm phật lòng một đồng minh quan trọng.
(LE MONDE 1/2/2020)

6/ TRUNG QUỐC THẬT SỰ ĐƯỢC ĐẶT TRONG TÌNH TRẠNG CÁCH LY Y TẾ.
Những liên lạc hàng không bị đình chỉ, những biên giới bị đóng lại, hạn chế cấp visa…Nước Cộng hòa nhân dân buộc phải khép mình lại.Quyết định của Tổ chức y tế thế giới, hôm thứ năm 30/1, gọi dịch bệnh do coronavirus là “cấp cứu y tế công cộng tầm cỡ quốc tế” (urgence de santé publique de portée internationale). Điều này chỉ có thể khuếch đại tình trạng gần như cách ly của Trung quốc. Lần lượt, những công ty hàng không ngừng phục vụ đất nước này, và những nước láng giềng đóng biên giới hay hạn chế những người Trung quốc nhập cảnh.Về phía mình, Pékin không còn cho phép những cuộc du lịch tập thể ra nước ngoài nữa.
Sau British Airways, hôm thứ tư 29/1, những hãng hàng không châu Âu khác đã quyết định đình chỉ những liên lạc bằng đường hàng không, kể cả với Bắc Kinh và Thượng hải. Hôm sau, 30/1, Air France đã loan báo “đảm bảo những chuyến bay đặc biệt đi và về Thượng Hải và Bắc Kinh với những phi hành đoàn tự nguyện để đảm bảo chuyến bay trở về của các hành khách và những nhân viên”, và điều này cho đến 9/2. Theo Reuter, biện pháp này đã được quyết định theo lời yêu cầu của các nhân viên. Trong trận dịch SRAS, năm 2003, Air France đã không gián đoạn những chuyến bay của mình.
Japan Airlines đã không hủy những chuyến bay nhưng có thể xét lại lập trường. Hôm thứ sáu, thủ tướng Nhật, Shinzo Abe, đã khuyến nghị tránh mọi voyage “không khẩn cấp hay không thiết yếu!” đến Trung quốc. Về phần mình, công ty Úc Quantas đã chưa dự kiến hủy nhưng chỉ, hôm thứ sáu, ” theo dõi sát tình hình “. Trên các mạng xã hội, vài inetrnaute trách công ty này ” ưu tiên lợi nhuận “. Vào năm 2003, những máy bay chuyên chở, vì đã không đóng đường bay trong cơn khủng hoảng SRAS, nên đã bị lên án là “truyền virus bằng máy bay”.
GIAO THÔNG ĐƯỜNG SẮT BỊ GIẢM
Mặc dầu các công ty Trung Quốc cho đến nay đã không có một loan báo nào, tuy vậy cũng giảm những chuyến bay. Ngày 29 tháng giêng, China Southern Airlines cho biết đã hủy 30% trong số 2550 chuyến bay, nhưng không biết đó là những chuyến bay nội địa hay quốc tế.
Đất nước láng giềng Trung Quốc cũng tìm cách bảo vệ chống dịch bệnh bằng cách đóng biên giới hay hạn chế sự đi vào của những kiều dân trung hoa. Bắc Triều tiên, quốc gia đầu tiên áp dụng những biện pháp hà khắc, hôm 21 tháng giêng, đã được noi theo bởi Kazakhstan rồi bởi Nga. Nga đã loan báo hôm thứ năm ý định đóng cửa biên giới dài 4250 km với Trung Quốc.
Những liên lạc bằng sắt giữa hai nước không bị gián đoạn nhưng sẽ được giảm, một quyết định được áp dụng cho những du khách nhưng không đối với hàng hóa. Thật vậy nước Nga đã chỉ rằng sẽ hạn chế số visa được cấp cho người Trung Quốc. Vào năm 2003, vào lúc xảy ra dịch SRAS, nước Nga đã đóng vài hải cảng đối với người trung quốc nhưng không đóng cửa biên giới trên đất liền.
Bị kẹt giữa nước Nga và Trung Quốc, Mông cổ cũng đã áp dụng những biện pháp rất nghiêm ngặt, bằng cách phong tỏa biên giới nhưng cũng đóng cửa trường học và tạm đình chỉ mọi biến cố công cộng. Kazakhstan không cấp visa cho những công dân trung quốc nữa và đình chỉ tất cả những liên lạc bằng đường sắt và xe bus đến Trung Quốc. Sri Lanka và Philippines đình chỉ việc cấp visa nhập cảnh. Mã Lai, Singapour và Việt Nam cấm nhập cảnh những người Trung quốc đến từ tỉnh Hồ Bắc, tâm dịch của coronavirus.
Đối với Bắc Kinh, một thách thức quan trọng là sự hồi hương của những kiều dân phát xuất từ Hồ Bắc và hiện ở nước ngoài. Đài loan, mà Trung quốc không công nhận độc lập và do đó không thuộc vào OMS, cấm nhập cảnh khách du lịch trung quốc. Chỉ những voyage d’affaires mới được cho phép. Hongkong, tuy thuộc vào Trung quốc nhưng hưởng một quy chế đặc biệt, đã đóng 6 trong số 14 point de passage terreste và cấm những người dân của Hồ Bắc đi vào lãnh thổ.
Liên Hiệp châu Âu cũng thích ứng chính sách cấp visa đối với người Trung quốc. Cộng hòa tchèque đã là, hôm 30 tháng giêng, nước đầu tiên của espace Schengen không cấp visa nữa cho người trung quốc. Những quốc gia thành viên khác có thể áp dụng những hạn chế ít khắc nghiệt hơn. Vài nước châu Âu có tòa lãnh sự ở Bác Kinh cũng đã giảm những hoạt động để tránh những tiếp xúc : họ chỉ cấp những visa trong trường hợp khẩn cấp.
Vào năm 2003, hơn 120 nước đã áp dụng những biện pháp khác nhau để kiểm soát hay hạn chế sự đi vào của người trung quốc trên lãnh thổ của mình. Vấn đề này càng trở nên nhạy cảm khi số lượng người ngoại quốc tham quan Trung Quốc đã chuyển, giữa 2003 và 2019, từ 20 triệu lên gần 60 triệu. Trong cùng thời kỳ, số người trung quốc đi du lịch ở nước ngoài đã nhảy vọt từ 20 triệu lên khoảng 150 triệu.
(LE MONDE 1/2/2020)

7/ CÚM MÙA : VAI TRÒ CHỦ YẾU CỦA TIÊM CHỦNGCó những giải pháp để chống lại tốt hơn bệnh cúm, trong khi những giải pháp khác, đầy hứa hẹn, đang được nghiên cứu. GS Bruno Lina, laboratoire de virologie, CHU Lyon-Ciri, université de Lyon, mô tả chúng.
Hỏi : Những lý do gì biện minh những phương pháp mới ?
GS Bruno Lina. Mỗi trận dịch gây nên một số quan trọng những trường hợp nhập viện, tử vong và gây nên một phí tổn y tế và xã hội cao, trong khi những công cụ để phòng ngừa hay điều trị cúm có thể cải thiện. Tính hiệu quả của vaccin là có thật nhưng mong manh, bởi vì bị đe dọa bởi khả năng của virus thay đổi bộ mặt để không còn được nhận biết bởi hệ miễn dịch. Đó là điều mà ta quan sát với virus influenza type A (H3N2), hung dữ nhất, chịu trách nhiệm những trận dịch lớn, chống lại chúng những vaccin từ vài năm nay đã mất tính hiệu quả (-20%). Ngoài ra, những vaccin hiện nay chỉ gây nên một miễn dịch thể dịch (immunité humorale sản xuất những kháng thể), trong khi lý tưởng là chúng cũng phát khởi một miễn dịch tế bào (immunité cellulaire phóng thích những peptide toxique chống lại quân thù). Về những thuốc chống virus hiện có, hạn chế của chúng là lợi ích có được ngắn và nguy cơ đề kháng
Hỏi : Có những vaccin có khả năng nhắm đến tốt hơn những người có nguy cơ không ?
GS Bruno Lina. Vài vaccin, phần lớn được chế tạo ở Pháp nhưng được thương mãi hóa ở Hoa Kỳ, nhắm đến những quần thể đặc biệt : đối với những người già, một vaccin liều cao (Sanofi, France) đảm bảo một sự bảo vệ cao hơn sự bảo vệ của vaccin chuẩn mà không gia tăng những tác dụng phụ : đối với những trẻ từ 12 đến 15 tuổi, một vaccin giảm độc lực bằng đường mũi (Medimmune, Hoa Kỳ), cũng được sử dụng ở Vương Quốc Anh, được dung nạp tốt, cải thiện sự bảo vệ (+36%). Những vaccin recombinant (đối với những trẻ 9 tuổi và hơn), cho những protéine virale purifiée, được sản xuất bởi génie génétique (Sanofi), gây nên một sự sinh miễn dịch rất tốt, tốt hơn vaccin standard. Sau cùng có những vaccin được sản xuất bởi culture cellulaire pure (Seqirus, Vương Quốc Anh), tránh những biến dị thích ứng (mutation d’adaptation) có thể biến đổi virus của vaccin khi nó được cấy trên trứng, như ở Pháp, điều này có thể gia tăng tính hiệu quả của chúng.
Hỏi : Những hướng nghiên cứu hiện nay là gì ?
GS Bruno Lina. Hướng nghiên cứu thứ nhất là một vaccin injectable, được làm bất hoạt, đảm bảo một sự bảo vệ lâu (ít nhất một năm) bằng cách gây một miễn dịch thể dịch và tế bào. Hướng thứ hai là một vaccin vạn ứng (vaccin universel) chống tất cả những virus loại A, duy nhất chịu trách nhiệm những đại dịch. Nó nhắm đến một vùng không thay đổi, chung cho tất cả những virus của nhóm này, là “tige” của một protéine bề mặt được gọi là hémagglutinine A. Thành công dự án này sẽ đảm bảo một sự bảo vệ trong thời gian dài hạn, dầu cho những biến dị virus hay những đại dịch sắp đến là gì.
Hỏi : Những giải pháp thuộc loại chiến lược cũng khả dĩ. Những giải pháp nào ?
GS Bruno Lina. Có ba chiến lược. 1. Giải pháp thứ nhất, như ở Pháp, nhằm chủng những quần thể yếu ớt (những người già, những trẻ em có nguy cơ). 2. Giải pháp thứ hai trong đó mọi người đều được tiêm chủng (Hoa Kỳ). 3. Giải pháp thứ ba, được trắc nghiệm từ 4 năm nay ở Vương Quốc Anh, trong đó tất cả những trẻ em tuổi đi học (những người phát tán cúm chính) được chủng ngừa để bảo vệ ở thượng nguồn population générale fragile. Vào năm 2018-2019, chiến thuật này đã làm giảm một cách đáng kể tỷ lệ mắc bệnh cúm ở trẻ em (-90%) và ở người lớn yếu ớt (-60%), một kết quả hiệu năng hơn kết quả của chúng ta.
Hỏi : Dưới ánh sáng của những gì xảy ra trước đây, ông gợi ý gì đối với Pháp ?
GS Bruno Lina. Suy nghĩ một cách tập thể tất cả những giải pháp hiện có cũng như những thuốc chống virus hiện đang được đánh giá (kích thích sự tự vệ của những tế bào bị nhiễm hay nhắm vào nhiều protéine virale thay vì một protéine duy nhất), để toàn thể những phương tiện chống cúm ở Pháp được cải thiện.
(PARIS MATCH 30/1-5/2/2020)

8/ ĐIỀU TRỊ NGHIÊM TÚC HƠN CAO HUYẾT ÁP ĐƯỢC KHUYẾN NGHỊ
CARDIOLOGIE. Cao huyết áp là một “kẻ giết người thầm lặng”. Thông điệp không mới, nhưng nó luôn luôn có tính chất thời sự. Trong những khuyến nghị mới (tháng tám năm 2018), Société européenne de cardiologie (ESC) và Société européenne d’hypertension (ESH) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trao đổi với bệnh nhân và thông báo bệnh nhân, một công việc chủ yếu thuộc về thầy thuốc đa khoa.
Cao huyết áp là một trong những yếu tố xác định nguy cơ tim-mạch toàn bộ của morbi-mortalité của một bệnh nhân. ” Nguy cơ này chỉ giảm nếu ta điều trị tất cả những yếu tố nguy cơ (béo phì, tăng cholestérol-huyết, đái đường…) “, BS Hilde Heuten (cardiologue, UZA) đã giải thích như vậy.” Do đó, ngoài con số huyết áp, chúng ta cũng phải xét đến nguy cơ toàn bộ mà bệnh nhân này chịu. Về phương diện đó, các hiệp hội như Comité Belge de Lutte contre l’Hypertension, những giới hữu trách, các thầy thuốc, các y tá và các dược sĩ có một vai trò quan trọng trong việc thông báo các bệnh nhân (mặc dầu họ không có một triệu chứng nào), về những yếu tố nguy cơ, những phương tiện làm giảm nguy cơ phát triển cao huyết áp hay kiểm soát tốt hơn huyết áp của họ. Sự đào tạo những y tá chuyên khoa, (như đối với suy tim hay bệnh đái đường), để đi kèm tốt hơn những bệnh nhân cao huyết áp, cũng thuộc một bộ phận.
ĐỊNH NGHĨA KHÔNG THAY ĐỔISự phát hiện trong dân chúng và một chẩn đoán tốt là hai yếu tố quan trọng nhất của những khuyến nghị hiện nay. Tuy nhiên, định nghĩa cao huyết áp vẫn không thay đổi so với định nghĩa của năm 2013 : ta luôn luôn nói là cao huyết áp khi huyết áp >/= 140/90 mmHg. Tuy nhiên những khuyến nghị nhấn mạnh rằng ta không thể nói cao huyết áp sau một lần đo duy nhất, nhưng phải đo nhiều lần, và được bổ sung chừng nào có thể được bởi một sự đo huyết áp ngoại trú trong 24 giờ và/hay những đo huyết áp bởi bệnh nhân ở nhà. Và trong trường hợp này, những trị số ngưỡng để nói là cao huyết áp là 135/85 mmHg trong ngày.” Su dieu tra phat hien trong toàn dan cũng gây nhiều chú ý : sự phát hiện một cao huyết áp ở những người không triệu chứng. Chắc chắn là ở những người có một huyết áp bình thường-cao (TA normalement haute) (<130-139/85-89), nên khuyên bệnh nhân kiểm tra huyết áp của mình ít nhất một lần mỗi năm ở thầy thuốc gia đình, bởi vì một công trình nghiên cứu đã cho thấy rằng những bệnh nhân này có một nguy cơ 8 lần cao hơn phát triển cao huyết áp trong 10 năm đến, so với những người có một huyết áp tối ưu (120/80 mmHg).
Hiện nay, không một honoraire nào được dự kiến để đo ngoại trú huyết áp trong 24 giờ. ” Do đó Comité Belge de Lutte contre l’Hypertension đã phát động một thỉnh nguyện thư, không những để có được một honoraire để monitoring huyết áp trong 24 giờ, mà còn để làm cho nó có thể tiếp cận đối với tuyến đầu. Đó là một examen có thể được sử dụng một cách hoàn hảo bởi thầy thuốc gia đình để chẩn đoán cao huyết áp.
NHỮNG TRỊ SỐ ĐÍCH NGHIÊM TÚC HƠN.
Một khi chẩn đoán cao huyết áp được xác lập, phải tìm kiếm đã có những thương tổn thực thể hay không bởi vì, trong trường hợp này, dầu sao bệnh nhân sẽ thuộc vào nhóm có một nguy cơ cao tim-mạch.Những thương tổn thực thể có thể được xác định nhờ những phân tích máu và nước tiểu để phát hiện một suy thận, thí dụ, và một điện tâm đồ (và một siêu âm tim, nếu có chỉ định) để phát hiện một phì đại thất trái. ” Ngay cả khi không có những triệu chứng và với một cao huyết áp độ 1, 150/900 mmHg, thí dụ, nhưng trước sự hiện diện của những thương tổn thực thể, phải tức thời bắt đầu một điều trị thuốc, luôn luôn phối hợp với những thích ứng của lối sống (chế độ ăn uống lành mạnh, hoạt động vật lý nhiều hơn…).”Tuy nhiên những khuyến nghị hiện nay đã trở nên hơi nghiêm ngặt hơn (cho đến 65 tuổi) về những trị số huyết áp đích (valeurs tensionnelles cibles) với điều trị. “Thật vậy, trong nhóm này, những công trình nghiên cứu đã cho thấy rằng khi đưa HA thu tâm xuống 120-130 mmHg, ta làm giảm hơn nữa nguy cơ morbi-mortalité, với điều kiện sự dung nạp là tốt.” Đối với những người trên 65 tuổi, và dĩ nhiên những người trên 80 tuổi, trị số đích không dưới 130/80, mà là 140/80 mmHg. Đối với trị số trương tâm, bây giờ ta khuyến nghị giữa 70 và 80 mmHg, dầu lứa tuổi là gì, và con số này cũng thấp hơn trong những khuyến nghị trước. ” Ở những người rất già, trị số huyết áp đích phải được xét đến tùy theo mỗi cá nhân : những người này thuờng yeu ot, họ té ngã dễ dàng và bị orthostatisme. Nếu huyết áp thu tâm giảm quá, nguy cơ ngắt xỉu và té ngã gia tăng. Ở một lứa tuổi già hơn, một huyết áp trương tâm quá thấp là không thuận lợi trên bình diện tiên lượng, bởi vì nó chứng tỏ tình trạng cứng mạch máu và động mạch chủ, mà để điều trị chúng không làm được gì nhiều.”
CHỌN THUỐCNgoại trừ ở những bệnh nhân rất già hay trong trường hợp cao huyết áp độ 1, với HA chỉ tăng cao nhẹ, ta bắt đầu bằng một chế phẩm phối hợp (préparation combinée). Vì lẽ nguyên nhân của cao huyết áp là nhiều yếu tố, nên khuyên hãy bắt đầu với hai loại thuốc có một cơ chế tác dụng khác nhau, với liều thấp. ” Sự hạ huyết áp có thể đến 5 lần quan trọng với một liều thấp của hai loại thuốc hơn là với liều tăng gấp đôi của một thuốc duy nhất.” Ngoài ra, một liều thấp giảm nguy cơ bị những tác dụng phụ và làm dễ sự tuân thủ điều trị (compliance thérapeutique) ” Vậy phần lớn các thuốc đều sẵn sàng dưới dạng chế phẩm phối hợp trong chỉ một viên thuốc, do đó nói chung đơn giản hóa số lần dùng thuốc là điều có thể.
” Sự phối hợp lý tưởng ban đầu trong trường hợp cao huyết áp không biến chứng gồm một inhibiteur du système rénine-angiotensine-aldostérone (IEC), một antagoniste calcique và/hay một thuốc lợi tiểu thiazidique (hay thiazide-like). Sự lựa chọn này dựa trên tác dụng khác nhau của 3 loại thuốc, tác dụng theo một cơ chế khác trong sự phát triển của cao huyết áp. Và những phối hợp này bổ sung cho nhau nhất.”
Sự lựa chọn cuối cùng tùy theo cá nhân. Vài thí dụ : ở một bệnh nhân bị goutte, có một nồng độ acide urique tăng cao, một thuốc lợi tiểu có thể còn tăng cao nồng độ này và phát khởi một crise de goutte ; trong trường hợp này, tốt hơn là bắt đầu với một inhibiteur de l’ECA và/hay một antagoniste calcique. Trái lại ở một người bị phù hay tăng thể tích máu (hypervolémie), chúng ta thích một thuốc lợi tiểu hơn là một antagoniste calcique. Những người chủng tộc đen phản ứng ít tốt hơn với những inhibiteur de l’ECA hay với sartans và, trong trường hợp này, chúng tôi phối hợp một antagoniste calcique với một thuốc lợi tiểu.
” Điều quan trọng cần nhắc lại : trong trường hợp cao huyết áp không biến chứng, những betabloquant không còn là lựa chọn đầu tiên nữa. Trái lại, chúng vẫn cần thiết nếu bệnh nhân cao huyết áp cũng bị suy tim, angor, một nhồi máu hay một loạn nhịp nhanh.”
(LE JOURNAL DU MEDECIN 10/5/2019)

9/ THỂ THAO ĐỂ CHỮA LÀNH TỐT HƠN
Hoạt động vật lý đóng một vai trò quyết định trước một ung thư.Trong phòng ngừa, nhưng cũng ở tất cả các giai đoạn của căn bệnh, hoạt động vật lý để chống lại những triệu chứng của ung thư và hạn chế những tác dụng phụ của những điều trị. Hoạt động vật lý cho phép gia tăng những cơ may chữa lành, tránh những tái phát và tham gia vào sự làm giảm những nguy cơ tử vong.Nghe khuyên tập thể dục hay karaté không phải là điều ta chờ đợi vào lúc đương đầu với một ung thư. ” Khi những chương trình của chúng tôi duoc phát động, người ta xem chúng tôi như là những kẻ hơi điên “, BS Thierry Bouillet, oncologue ở bệnh viện Avicenne (Bobigny) và chủ tịch của Fédération nationale Cami Sport & Cancer, được thành lập năm 2000, đã nhớ lại như vậy. 19 năm sau, không còn chút nghi ngờ nào nữa về lợi ích của nó : hôm nay nhiều service de cancérologie đề nghị sport adapté, hợp tác với những hiệp hội như Cami Sport & Cancer.
a. MỘT TÁC DỤNG PHÒNG NGỪA
Theo OMS, tình trạng nhàn rồi không hoạt động (sédentarité) gây nên 21 đến 25% những ung thư vú và đại tràng. Mặc dầu nhiều yếu tố là nguồn gốc của căn bệnh, một hoạt động vật lý đều đặn, liên kết với một chế độ ăn uống cân bằng, góp phần làm giảm nguy cơ. Nhiều công trình nghiên cứu đã quan sát mối liên hệ này, cũng đã gợi ý đối với ung thư nội mạc tử cung, của tiền liệt tuyến và của ung thư phổi. ” Là yếu tố cân bằng tinh thần, hoạt động vật lý cũng là sự phòng ngừa tốt nhất chống lại những bệnh tim mạch. Nó làm giảm nguy cơ bị những bệnh chuyển hóa và phòng ngừa những bệnh lý xương-khớp và những ung thư “, BS Bruno Cutuli, oncologue radiothérapeute ở Reims và chủ tịch của Société française de sénologie et de pathologie mammmaire (SFSPM), đã nói như vậy. Đó là một trong những yếu tố phòng ngừa có thể biến đổi (facteurs modifiables de prévention) như chế độ ăn uống, rượu và thuốc lá. Những công trình nghiên cứu đã cho thấy rằng những phụ nữ hoạt động nhất giảm 20 % nguy cơ phát triển một ung thư vú. Trong trường hợp ung thư đại tràng, một thực hành đều đặn giảm 17% nguy cơ.
Ta càng thực hành thể thao, hiệu quả phòng ngừa càng quan trọng (“effet dose”). Cường độ cao cũng gia tăng những cơ may chữa lành của các ung thư và làm giảm những nguy cơ tử vong và tái phát, nhưng thời gian, cường độ và tần số phải được thích ứng theo ý kiến của một professionnel. Những lợi ích này liên quan tất cả lứa tuổi. Chúng được liên kết với một sự kiểm soát trọng lượng tốt hơn, vì sự gia tăng thể trọng được liên kết với nhiều ung thư, và với sự hạ của nồng độ của vài kích thích tố và của những yếu tố tăng trưởng, tạo điều kiện cho sự tăng sinh tế bào. Đối với ung thư vú, điều đó làm giảm nồng độ oestrogène và cải thiện tính miễn dịch.
b. ÍT NHỮNG BIẾN CHỨNG HƠN
Một hoạt động vật lý đều đặn trước khi điều trị chuẩn bị cơ thể và hạn chế những biến chứng hậu phẫu. Trong lúc điều trị, hoạt động vật lý cải thiện chất lượng sống, giảm mệt, những tác dụng phụ và độc tính của các thuốc điều trị. Các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng một hoạt động vật lý từ thấp đến trung bình, được thực hiện ở nhà có thể cải thiện sự lo âu, khí chất và sự thoải mái của những người già được điều trị bởi hóa trị.
Trong thời kỳ thuyên giảm (période de rémission), một hoạt động vật lý đều đặn cũng rất có lợi. Nhiều công trình nghiên cứu được thực hiện trên một số lớn những bệnh nhân nhất là bị ung thư vú, tiền liệt tuyến hay đại tràng, cho thấy rằng điều đó có thể giảm nguy cơ tái phát đến 50%, kéo dài những hiệu quả dương tính lên sự mệt nhọc và làm dễ một sự trở lại cuộc sống xã hội, gia đình và nghề nghiệp. Như thế sau một ung thư vú, thực hiện ít nhất 3 giờ hoạt động vật lý mỗi tuần làm giảm 20% những nguy cơ tái phát, và đến 50% nếu thực hành hoạt động vật lý trên 9 giờ.
c. MỘT ĐIỀU TRỊ HỖ TRỢ NÓI RIÊNG
Sự kê đơn một hoạt động vật lý thích ứng cho những bệnh nhân bị một bệnh kéo dài (ALD : affection de longue durée) được ghi trong luật từ năm 2016. Đối với các ung thư, ” tình hình đã thay đổi trong những năm 1990, khi ta chuyển từ sống sót (survivre) sang sống (vivre) : phải giúp những người sống sót (survivant) tìm thấy lại thân thể của họ”, BS Bouillet đã giải thích như vậy. Càng sớm càng tốt. Dĩ nhien, trong điều trị, ” hoạt động vật lý không giải quyết tất cả, BS Bruno Raynard, trưởng unité Diététique et nutrition ở Bệnh Viện Gustave-Roussy đã giải thích như vậy. Để có một hiệu quả điều trị, hoạt động vật lý phải được đưa vào trong kế hoạch điều trị cá thể hóa (plan de soins personnalisés) “, cũng quan tâm đến sự đau đớn, sự dinh dưỡng và những tác dụng phụ của những điều trị. Khi đó hoạt động vật lý là một điều trị hỗ trợ nói riêng (un soin de support à part entière). Hoạt động vật lý là liệu pháp duy nhất được chuẩn nhận bởi Bộ y tế từ năm 2011 để chống lại sự mệt nhọc, Association francophone des soins oncologiques de support (Afsos) đã nhắc lại như vậy. Triệu chứng này thường được các bệnh nhân cảm thấy nhất (25 đến 100% tùy theo loại ung thư) và 1/3 còn bị mệt 5-10 năm sau.Trong báo cáo tháng ba năm 2017, Viện ung thư quốc gia (INCa : Institut national du cancer) xác nhận : sự cải thiện được quan sát ở tất cả những bệnh nhân và tính hiệu quả đạt tối đa khi hoạt động vật lý được đề nghị ngay lúc đầu căn bệnh. Sự mệt được cảm nhận giảm khoảng 25% (đến 35% đối với ung thư vú).
d. MỘT HÌNH ẢNH VỀ MÌNH TỐT HƠN
Sự thực hành một hoạt động vật lý mang trở lại một hình ảnh tốt hơn về mình, đến độ vài bệnh nhân có cảm tưởng chiếm hữu lại thân thể và hình ảnh của họ. Sự tự tin là chủ yếu để tiến lên một cách tích cực và góp phần vào sự chữa lành. Thể thao cũng cho phép trốn thoát, trao đổi nhiều hơn nữa, đối với những người thực hành những lớp tập thể, và cho phép để xa căn bệnh trong thời gian hoạt động. Nó cũng làm dễ ngủ, kích thích tính miễn dịch và cải thiện tinh thần và sự thoái mái tâm thần. Các endorphine (cũng được gọi là kích thích tố của hạnh phúc), được phóng thích với lượng lớn trong não trong một buổi hoạt động vật lý và trong nhiều giờ sau cố gắng, dẫn đến một cảm giác thoải mái, thư giãn, khoái trá, thậm chí xuất thần. Chúng cũng có những tác dụng giải ưu và chống đau.
e. MỘT THUỐC TĂNG LỰC
Giữ cơ thế vận động tránh sự tan cơ (fonte musculaire). Ít cơ hơn, đó là yếu ớt hơn, vậy ít hoạt động hơn, it năng lực tim mah hơn, một mối chằng chịt làm chậm sự chữa lành. ” Déconditionnement, tai họa, diễn biến rất nhanh, BS Raynard báo trước như vậy. Trong tình huống viêm, trong điều trị, ta mất mỗi ngày tương đương với một steak 150 g cơ. Dĩ nhiên không có vấn đề nói với tất cả các bệnh nhân ; “Hãy đứng dậy và bước !”. Tất cả tùy thuộc vào giai đoạn của bệnh và những chống chỉ định (sốt, cao huyết áp không được kiểm soát, nghẽn tắc động mạch phổi hay nhồi máu mới xảy ra, đau cấp do di căn xương), nhưng chúng hiếm xảy ra, BS Bouillet đã đảm bảo như vậy. Ngay cả lymphoedème, sau nạo hạch nách (curages axillaires), gây phế tật 20% những bệnh nhân sau một ung thư vú, không cấm hoạt động vật lý, kể cả của cánh tay bên mổ. Phân tích của INCa cho thấy rằng hoạt động vật lý trong rồi sau căn bệnh làm giảm nguy cơ tái phát và tỷ lệ tử vong toàn bộ liên kết với những nguy cơ gây nên bởi một ung thư (comorbidités) : hoạt động vật lý thích ứng hạn chế sự lên cân và bệnh loãng xương liên kết với hormonothérapie, cũng như nguy cơ tim, gia tăng độc tính của hóa trị.
(CANCER L’ESPOIR. FIGARO ENQUETES)

10/ SPORT SANTÉ : 5 CHỈ ĐỊNH KHÁC NGOÀI UNG THƯ
a. BÉO PHÌ, BỆNH ĐÁI ĐƯỜNG LOẠI 2
Bằng cách ảnh hưởng lên chuyển hóa, thể thao cải thiện condition physique và làm giảm tỷ lệ tử vong, những biến chứng và những yếu tố nguy cơ
b. TIM VÀ HUYẾT QUẢN
Trong trường hợp bệnh động mạch, suy tim hay sau một tai biến tim mạch, sự tái tục một hoạt động vật lý thích ứng càng hiệu quả khi nó càng được thiết đặt sớm
c. NHỮNG BỆNH HÔ HẤP
Bệnh phế quản phổi tắc nghẽn mãn tính, hen phế quản : bằng cách gìn giữ hay cải thiện các bệnh nhân, thể thao làm giảm những triệu chứng và những nguy cơ kịch phát
d. LƯNG VÀ CÁC KHỚP
Hoạt động vật lý thích ứng là một điều trị nền trong tất cả những bệnh lý xương-khớp, viêm hay không, dầu giai đoạn và mức độ nghiêm trọng như thế nào
e. TRẦM CẢM
Khí chất trầm cảm và sự bất hoạt liên kết với nhau, mỗi yếu tố tạo điều kiện cho yếu tố kia. Trong những đợt trầm cảm có cường độ từ nhẹ đến trung bình, hoạt động vật lý cũng có thể hiệu quả như những thuốc chống trầm cảm hay những tâm lý trị liệu.
(LE FIGARO 9/12/2019)

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(12/2/2020)

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa, Thời sự y học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

4 Responses to Thời sự y học số 532 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Thời sự y học số 537 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  2. Pingback: Thời sự y học số 538 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  3. Pingback: Thời sự y học số 545 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

  4. Pingback: Thời sự y học số 555 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s