Cấp cứu ngộ độc số 51 – BS Nguyễn Văn Thịnh

OVERDOSE AUX OPIACÉS/OPIOIDES

Advanced Medical Life Support
National Association of Emergency Medical
Technicians (NAEMT)

Những opiacés và opioides (opiacés de synthèse) là những chất giảm áp hệ thần kinh trung ương. Fentanyl (Duragesic, Sublimaze), morphine (Duramorph, MS Contin), méthadone (Dolophine), oxycodone (Percodan), mépéridine (Demerol), propoxyphène (Darvon), héroine, codéine và opium thuộc về lớp thuốc/ chất ma túy này. Héroine là một bột có màu trắng với vị đắng. Nói chung héroine được trộn, hay pha, với những chất khác nhau như đường, bicarbonate de soude hay amidon. Tác dụng giảm áp của những chất ma túy và thuốc này gia tăng nguy cơ giảm áp hô hấp trong trường hợp ngộ độc (overdose) hay quá liều (surdosage).
Những opioides có thể được cho bằng đường miệng, đường mũi (sniffer), trong da, tĩnh mạch hay bằng hít (khói). Một “speed ball” là một bolus d’héroine và cocaine được tiêm bằng đường tĩnh mạch. Những dấu vết hay những nơi tiêm thường có thể được tìm thấy ở những người nghiện ma túy (toxicomane) bằng đường tĩnh mạch, nhưng dầu không có những dấu vết, ta cũng không thể loại trừ khả năng của một overdose bằng héroine hay opioide.

I. NHỮNG DẤU HIỆU VÀ TRIỆU CHỨNG
Những dấu hiệu và triệu chứng của một ngộ độc (overdose) hay quá liều (surdosage) bởi opioides có thể gồm có :
– tình trạng khoái trá (euphorie)
– vã mồ hôi
– run (tremblements)
– hẹp động tử (co thắt của các đồng tử)
– đau quặn bụng (crampes abdominales)
– nôn và mửa
– tăng thân nhiệt
– suy giảm của hệ thần kinh trung ương (dépression du SNC)
– suy giảm hô hấp (dépression respiratoire)
– hạ huyết áp
– tim nhịp chậm hay tim nhịp nhanh
– phù phổi
Nói chung những dấu hiệu và triệu chứng có thể được điều trị một cách triệu chứng. Sự giảm áp của hệ thần kinh trung ương, những đồng tử đầu kim (pupilles en têtes d’épingle) và sự suy giảm hô hấp, cũng được mệnh danh là tam chứng của opiacés, là những dấu hiệu cổ điển. Trong trường hợp ngộ độc quan trọng, ta có thể tìm thấy ngừng hô hấp, co giật và hôn mê. Ngộ độc opiacés được phân biệt với những nguyên nhân ngộ độc khác bởi sự sảng khoái, các đồng tử đầu đinh và hạ huyết áp.

II. SINH BỆNH LÝ
Các opiacés và opioides tác dụng lên các thụ thể opiacés của não và gây nên một giảm áp của hệ thần kinh trung ương. Tác dụng của chúng có thể hoặc là agoniste hay antagoniste, tùy theo loại opioide.

III. CHẨN ĐOÁN
Khám vật lý và hỏi bệnh hoàn chỉnh là cần thiết để xác định căn nguyên của ngộ độc. Điều đặc biệt quan trọng là xác định loại opiacé, lượng nuốt vào, lúc nuốt vào và xác định xem những độc tố khác có được nuốt vào cùng lúc hay không. Những phân tích của phòng xét nghiệm được hướng dẫn bởi những khám phá này. Sự phát hiện chất ma túy không đặc biệt hữu ích để nhận diện tác nhân gây ngộ độc trong trường hợp ngộ độc phức tạp. Trong những trường hợp ngộ độc trầm trọng, một panneau métabolique, một NFS, một nồng độ créatine kinase và một khí huyết động mạch là những phân tích được chỉ định. Chụp hình ảnh là hữu ích nếu bệnh nhân bị nghi đã nuốt nhưng gói chất ma túy, hoặc trong mục đích vận chuyển hoặc để thoát khỏi police.

IV. ĐIỀU TRỊ
Điều trị ngộ độc opiacés/opioides bao gồm một điều trị triệu chứng và cho một chất đối kháng, naloxone (Narcan).
Về mặt cấu trúc, thuốc này tương tự với opiacés, nhưng chỉ có những tính chất đối kháng. Nó làm xê dịch những phân tử opioide khỏi những thụ thể opiacé, làm giảm những hiệu quả của liều opiacés. Quá trình này đảo ngược tác dụng hẹp đồng tử, suy giảm hô hấp, biến đổi trạng thái tâm thần, thậm chí hôn mê. Về mặt cấu trúc, thuốc này tương tự với opiacés, nhưng chỉ có những tính chất đối kháng. Nó làm xê dịch những phân tử opioide khỏi những thụ thể opiacé, làm giảm những hiệu quả của liều opiacés. Quá trình này đảo ngược tác dụng hẹp đồng tử, suy giảm hô hấp, biến đổi trạng thái tâm thần, thậm chí hôn mê.Naloxone có hiệu quả trong hầu hết tất cả những ngộ độc opiacés/opioides.
Đáp ứng với naloxone chỉ tầm quan trọng của ngộ độc với opiacés hay những dẫn xuất opioide khác. Nói chung thuốc được cho bằng những liều nhỏ. Mục tiêu là cải thiện sự suy giảm hô hấp, đồng thời để bệnh nhân vẫn có tri giác, nhưng ngủ lịm (léthargique). Bệnh nhân có thể trở nên kích động hay hung dữ nếu sự chuyển giữa những mức tri giác khác nhau được thực hiện một cách bất ngờ và đột ngột. Co giật có thể xuất hiện như tác dụng phụ ; vậy naloxone phải được dành cho những bệnh nhân suy giảm hô hấp.
1. TIỀN VIỆN.
Điều trị triệu chứng, trong đó xử trí đường khí, hô hấp và tuần hoàn, có tầm quan trọng chủ yếu. Xử trí đường khí có tính chất sinh tử vì lẽ tác dụng giảm áp của hệ thần kinh trung ương đó opiacés. Cho sớm naloxone có thể can thiệp trong trường hợp giảm áp rõ ràng của hệ thần kinh trung ương, nhưng khi đó phải tỏ ra thận trọng. Sự thúc đẩy của bệnh nhân cũng có thể dẫn đến một sự leo thang của tính hiếu chiến. Hãy dự kiến thiết đặt sangles de contention trước khi cho naloxone và một sự tăng cường cảnh sát để theo kèm lúc vận chuyển.
2. BỆNH VIỆN
Ở bệnh viện, điều trị triệu chứng và monitorage là thiết yếu để dự kiến một giám áp bất ngờ của hệ thần kinh trung ương sau khi điều trị bởi chất đối kháng opiacés tan biến. Thời gian tác dụng của naloxone là 30 đến 120 phút, trong khi những opiacés bình thường tác dụng từ 3 đến 6 giờ. Monitorage cardiaque là quan trọng, nhất là trong trường hợp ngộ độc nặng.

Reference : AMLS. Prise en charge des urgences médicales
Đọc thêm : Cấp cứu ngộ độc số 8, 18, 32, 33, 34, 35, 36

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(7/11/2018)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu ngộ độc, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

1 Response to Cấp cứu ngộ độc số 51 – BS Nguyễn Văn Thịnh

  1. Pingback: Cấp cứu ngộ độc số 52 – BS Nguyễn Văn Thịnh | Tiếng sông Hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s