Cấp cứu ngộ độc số 47 – BS Nguyễn Văn Thịnh

ĐỪNG TIN CẬY VÀO SỰ HIỆN DIỆN CỦA TIM NHỊP NHANH ĐỂ XÁC NHẬN ANTICHOLINERGIC SYNDROME

Edward Kimlin, MD
Resident Physician
Harvard Emergency Medicine Residency
Beth Deaconess Medicel Center
Boston, Massachusetts

Anticholinergic syndrome có thể xảy ra sau khi uống vào vài chế phẩm không cần toa, những dược phẩm kê đơn, những chất ma túy bất hợp pháp, và những chất có trong thiên nhiên, bao gồm antihistamines, những thuốc chống trầm cảm ba vòng, scopolamine, heroin, atropine, và jimson weed. Mặc dầu tim nhịp nhanh là một biểu hiện cổ điển, sớm và đặc biệt đáng tin cậy của độc tính anticholinergic, nhưng sự vắng mặt của nó chắc chắn không loại bỏ anticholinergic syndrome.
Ngộ độc anticholinergic gây nên một loạt những triệu chứng và dấu hiệu do sự phân bố rộng rãi của các thụ thể acetylcholine khắp thân thể con người, bao gồm hệ thần kinh trung ương và các cơ quan ngoại biên. Các nhà độc chất học thường phân biệt giữa hội chứng anticholinergic trung ương, là sự biến đổi của trạng thái tâm thần do phong bế muscarinic hệ thần kinh trung ương, và hội chứng anticholinergic ngoại biên, là kết quả của sự đối kháng những thụ thể muscarinic ngoài hệ thần kinh trung ương.
Đối kháng muscarinic trung ương gây nhiều biểu hiện tâm thần-thần kinh, gồm có lo âu, kích động, dysarthria, lú lẫn, mất định hướng, ảo thị, hành vi kỳ lạ, mê sảng, loạn thần (psychosis) (điển hình trong dạng paranoia), hôn mê, và co giật. Ngộ độc antocholinergic trung ương thường có một kiểu nói lẩm bẩm đặc thù, kích động với trả lời thích đáng câu hỏi, và quan sát thấy rằng bệnh nhân chế giễu những vật vô hình.
Độc tính anticholinergic ngoại biên chỉ những dấu hiệu và triệu chứng được quan sát do sự đối kháng của những thụ thể muscarinic của hệ thần kinh ngoại biên. Một trong những dấu hiệu xác nhận sớm nhất và thường được nhận diện nhất của nhiễm độc anticholinergic ngoại biên là tim nhịp nhanh, do giảm cường phế vị trên nút nhĩ-thất, ở vài trường hợp, do sự ức chế synaptic norepinephrine uptake. Những dấu hiệu thông thường khác của ngộ độc anticholinergic ngoại biên gồm có giảm tiết mồ hôi antimuscarinic với tăng thân nhiệt thứ phát giảm mồ hôi và giãn mạch ngoại biên bù (khô như một cục xương, “hot as a hare”, và “đỏ như một cục cải đường), giãn đồng tử không phản ứng antimuscarinic (mù như một con dơi), rối loạn tiêu hóa antimuscarinic, và ứ tiểu antimuscarinic (” full as a flask”)
Mặc dầu trong trường hợp điển hình những thành phần trung ương và ngoại biên của anticholinergic syndrome xảy ra đồng thời, nhưng hiện tượng trung ương có thể xảy ra với những dấu hiệu ngoại biên tối thiểu hay không có. Do đó, việc đưa vào những dấu hiệu ngoại biên của hội chứng anticholinergic thường có thể làm nhà lâm sàng lầm đường. Một sai lầm thông thường là luôn luôn liên kết ngộ độc anticholinergic với tim nhịp nhanh. Do rất nhiều tác nhân gây ngộ độc anticholinergic, do sự phân bố rộng của các thụ thể acetylcholine khắp cơ thể, và do sự khác nhau giữa những dấu hiệu trung ương và ngoại biên, sự thiếu tim nhịp nhanh không loại bỏ một anticholinergic toxidrome. Thí dụ, những thuốc chống trầm cảm ba vòng (tricyclic antidepressants) có thể gây bloc nhĩ-thất, do đó ngăn ngừa tim nhịp nhanh anticholinergic. Ngoài ra, ngộ độc diphenhydramine có khuynh hướng làm thuận lợi những triệu chứng trung ương hơn là ngoại biên, dẫn đến một hành vi kỳ cục (bizarre behavior) mặc dầu không có tim nhịp nhanh.
Take-home message : mặc dầu tim nhịp nhanh là một dấu hiệu cổ điển, sớm và thường gặp của ngộ độc anticholinergic, nhưng sự vắng mặt của nó không loại bỏ ngộ độc anticholinergic và phải so với ưu thế của chứng cớ lâm sàng trong thực hiện chẩn đoán.

Reference : Avoiding common errors in the emergency department
Đọc thêm : Cấp cứu ngộ độc số 45, 46

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(25/10/2018)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu ngộ độc, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s