Cấp cứu chỉnh hình số 50 – BS Nguyễn Văn Thịnh

KHÁM LÂM SÀNG GỐI CHẤN THƯƠNG CẤP TÍNH
(L’EXAMEN CLINIQUE DU GENOU TRAUMATIQUE AIGU)

Dominique SARAGAGLIA
Professeur des universités-Praticien hospitalier
d’orthopédie-traumatologie
Chef du service de chirurgie orthopédique et
de traumatologie du sport, urgences
CHU de Grenoble, hôpital sud

Phải phân biệt hai tình huống :
– Gối sưng phù, bầm tím, hyperalgique và mất chức năng là hoàn toàn. Trong trường hợp đó, trước mọi khám lâm sàng chi tiết (ngoài sự tìm kiếm những biến chứng mạch máu-thần kinh), phải yêu cầu những phim X quang (face + profil) nhằm tìm kiếm một gãy xương.
– Gối hơi đau, hơi sưng phù và mất chức năng ở mức độ vừa phải.Trong trường hợp đó, ta có thể bắt đầu bằng khám lâm sàng chi tiết trước khi yêu cầu những X quang bổ sung.

I. HỎI BỆNH
Căn bản là định rõ :
– Loại tai nạn (AVP, tai nạn thể thao, tai nạn lao động, accident domestique)
– Những tiền sử (những bong gân trước đây, những tiền sử ngoại khoa của đầu gối…)
– Cơ chế chấn thương : choc direct, torsion pied bloqué au sol, hyperflexion, hyperextension, shoot trong khoảng trống (footballeur)…– Những triệu chứng ban đầu : douleur syncopale, craquement, mất vững tức thời, bắt đầu lại hay không thể thao gây chấn thương, cảm giác “patte folle”…

II. KHÁM BỆNH
1.THỊ CHẨN
Ta tìm kiếm :
– Sự hiện diện của các vết sẹo chứng tỏ những can thiệp hay những chấn thương trước đây.
– Sự hiện diện của những contusions cutanées nhất là ở mặt trước của đầu trên của xương chày, những dermabrasions, những vết thương, những ecchymoses…– Một bombement của cul-de-sac quadricipital chứng tỏ một tràn máu khớp (hémarthrose) căng đầy.
– Phù toàn thể gối
– Một avalement của tubérosité tibiale antérieure gối gấp 70-80 độ điều này là dấu hiệu của đứt dây chằng chéo sau.– Một thiếu sót gấp hay duỗi gối (flexium douloureux gợi một thương tổn sụn chêm hay một flexium antalgique)
2.ẤN CHẨN
+ Nhằm tìm kiếm những điểm đau :
– Dây chằng bên trong (LLI) : chỗ bám trên xương đùi, chỗ bám trên xương chày, toàn bộ LLI– Dây chằng bên ngoài (LLE) : chỗ bám trên xương đùi, chỗ bám trên xương mác, toàn bộ LLE
– Đường liên khớp trong và ngoài từ sau ra trước.– Aileron rotulien interne và bờ trong của xương bánh chè
– Hõm kheo (creux poplité)
+ Nhằm tìm kiếm một choc rotulien chứng tỏ tràn dịch khớp gối (hémarthrose)3. TÌM KIẾM LỎNG KHỚP (khám so sánh với bên đối diện)
+ Ở tư thế duỗi trong bình diện frontal
– Laxité en valgus chứng tỏ một thương tổn của plan capsulo-ligamentaire interne (LLI + point d’angle postéro-interne (PAPI)+ coque condylienne interne)
– Laxité en varus chứng tỏ một thương tổn của plan capsulo-ligamentaire externe (LLE + point d’angle postéro-externe (PAPE) +/- biceps fémoral et bandelette de Maissiat)
+ Ở tư thế duỗi trong bình diện sagittal
– Tiroir antérieur gối gần duỗi (gấp 10 đến 20 độ) hay test de Lachman, chứng tỏ đứt dây chằng chéo trước.– Recurvatum test de Hughston chứng tỏ một thương tổn sau-ngoài (LLE + PAPE +/- biceps fémoral và bandelette de Maissiat)+ Ở tư thế gấp 30 độ
– Laxité en valgus chứng tỏ một thương tổn của dây chằng bên trong (LLI)– Laxité en varus chứng tỏ một thương tổn của dây chằng bên ngoài.+ Ở tư thế gấp 70-80 độ
– Tiroir antérieur chân ở tư thế trung dung, xoay ngoài và xoay trong, chứng tỏ đứt dây chằng chéo trước, thường liên kết với những thương tổn của plan interne (gia tăng tiroir chân xoay ngoài)– Tiroir postérieur, thường là một ” tiroir antérieur giả”, do réduction tự nhiên của một tư thế tiroir postérieur (avalement de la TTA) chứng tỏ đứt dây chằng chéo sau.– Tiroir antéro-postérieur biên độ lớn chứng tỏ đứt hai dây chằng chéo.
4. NHỮNG TRẮC NGHIỆM ĐẶC HIỆU
– Ressaut antéro-externe (jerk test, pivot shift), đặc hiệu của đứt dây chằng chéo trước. Dấu hiệu này được tìm kiếm với bàn chân xoay ngoài (jerk test),xoay trong (test de Lemaire)hay xoay trung dung (test de Dejour)– Dấu hiệu Smillie : tương ứng với một tóm bắt khi ta có làm trật xương bánh chè bằng cách gấp gối từ từ đi từ tư thế duỗi. Dấu hiệu này có thể dương tính trong trường hợp trật được nắn một cách tự nhiên.

III. CHỤP HÌNH ẢNH
-Trái với thái độ của vài người nghĩ rằng ta có thể không cần chụp X quang trong khung cảnh cấp cứu trước vài bệnh cảnh lâm sàng rất đặc hiệu, chúng tôi nghĩ rằng những X quang chuẩn là cần thiết với điều kiện chúng được thực hiện và giải thích tốt.
– Trên nguyên tắc phải đòi hỏi trước một gối hơi hay đau trung bình, một tư thế thẳng, một tư thế nghiêng nghiêm túc, một 3/4 trong và những défilés rotuliens à 30 degré de flexion.Những phim này mặc dầu có thể âm tính (đó đã là một chẩn đoán !), nhưng có thể cho thấy :
+ một hư khớp gối khởi đầu
+ một dysplasie fémoro-patellaire
+ một bong xương của massif des épines tibiales+ một fracture de Segond+ một ostéochondrite của gối+ một gãy-lún của mâm chày trong
+ Và tại sao không một u của gối (bao nhiêu khối u của thiếu niên được khám phá nhân một chấn thương…)
– Hoàn toàn đáng tiếc khám phá những thương tổn như thế trong những thăm khám phức tạp và tốn kém hơn nhiều.

Reference : Traumatologie à l’usage de l’urgentiste

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(27/5/2017)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu chỉnh hình, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s