Cấp cứu chỉnh hình số 43 – BS Nguyễn Văn Thịnh

GÃY XƯƠNG SÊN
(FRACTURE DU TALUS)

Dr Etienne Hinglais
Médecin urgentiste
Hôpital Tenon, Paris
Dr Jean-Paul Fontaine
Médecin urgentiste
Service des Urgences
Hôpital Saint-Louis, Paris

I. NHỮNG YẾU TỐ CHẨN ĐOÁN
Những dấu hiệu gãy thường hiện diện tức thời với phù ha máu tụ dưới mắt cá (hématome sous-malléolaire), mất chức năng (impotence fonctionnelle) và đau lúc ẩn chẩn xương sên khi có thể thực hiện.
Ta phân biệt gãy hoàn toàn hay gãy một phần
1. GÃY HOÀN TOÀN (FRACTURES TOTALES)
a. mécanisme d’impaction của phần trước bàn chân (avant-pied), ở đầu của xương sên (tête du talus), khi đó thường được liên kết với gãy xương thuyền (fracture du naviculaire ou scaphoide)b. ngã trên gót chân.Khi đó ta phân biệt 3 loại :
– Loại 1 : ít hay không di lệch
– Loại 2 : với trật khớp dưới xương sên (luxation sous-astragalienne)
– Loai 3 : với énucléation d’un fragment postérieur2. GÃY MỘT PHẦN (FRACTURES PARCELLAIRES)Những gãy một phần là một biến chứng của một entorse hay luxation de l’articulation tibio-tarsienne (talo-crurale) hay articulation sous-talienne và liên hệ apophyse externe khi mouvement d’éversion hay processus postérieur (tubercule postérieur) khi mouvements d’inversion ou d’équin
Chẩn đoán dựa trên X quang.Những cliché standard không đủ, biện minh sự thực hiện một incidence rétro-tibiale.Trong vài trường hợp, đường gãy chỉ có thể thấy được trong nhiều ngày sau (8 đến 10 ngày), khiến cần phải traitement de précaution trong trường hợp nghi ngờ lâm sàng.
Chỉ định chụp cắt lớp vi tính rộng rãi.Đó là một xương ít được phân bố mạch mà 60% diện tích là khớp.Như thế những nguy cơ hoại tử xương hay hư khớp thứ phát là quan trọng, khiến phải cần chú ý nhiều nhất mặc dầu chẩn đoán này hiếm khi xảy ra bởi vì vai trò của xương sên là rất quan trọng. Thật vậy, dầu thể tạng là gì, xương sên có nhiệm vụ phân bố trọng lượng của cơ thể.

II. ĐIỀU TRỊ
Mục tiêu là chức năng đối với toàn thể mắt cá vì lẽ xương sên tham gia vào các khớp talo-crurale (tibio-tarsienne), sous-talienne (sous-astragalienne) và transverse du tarse (de Chopart)
1. NHỮNG PHƯƠNG TIỆN ĐIỀU TRỊ
a. ĐIỀU TRỊ CHỈNH HÌNH
Dựa trên một bất động bằng một botte plâtrée, có hay không có tì chân hay một nắn chỉnh hình, tiếp theo bởi một contention plâtrée. Réduction, bằng manoeuvre externe và sous scopie, chỉ có thể được thực hiện dưới gây mê tổng quát.
b. ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA
Dựa trên mổ nắn (réduction à ciel ouvert) và làm vững bằng kết hợp xương.Soi khớp (arthroscopie) có vai trò trong fracture du dôme.
2. NHỮNG CHỈ ĐỊNH
a. Đối với những gãy hoàn toàn
– Loại 1 (ít hay không di lệch) : botte plâtrée trong 3 tháng. Tì chân sẽ chỉ được cho phép sau này (cho đến 6 tháng tùy theo những tác giả)
– Loại 2 (với luxation sous-talienne) hay loại 3 (với nucléation d’un fragment postérieur) : tùy theo những trường phái và những điều kiện địa phương, chỉ định của một nắn chỉnh hình hay nắn mổ (réduction orthopédique hay chirurgicale) được thảo luận tùy theo từng trường hợp
b. Đối với những gãy một phần
+ Fracture parcellaire de la tête
– Trong trường hợp di lệch, chỉ định ngoại khoa phải được bàn bạc đồng thời tính đến tầm quan trọng của sự di lệch, kích thước của mảnh xương (cố định hay cắt bỏ).
– Ngược lại, điều trị những gãy xương không di lệch nhờ đến botte platrée với tì chân tức thời trong 6 tuần vì những thương tổn đây chằng liên kết.
+ Fracture du tubercule (processus) postérieur
– Một botte plâtrée de marche trong 4 tuần.
– Ngược lại, nếu mảnh xương to lớn hay mảnh xương khớp, sự nắn phải cơ thể học, thường biện minh một điều trị ngoại khoa.
+ Fracture de l’apophyse externe (latéral) : botte plâtrée de marche trong 3 đến 6 tuần.

III. NHỮNG YẾU TỐ THEO DÕI
– Khi điều trị bằng botte plâtrée trong trường hợp gãy không di lệch, sự theo dõi X quang nhằm tìm kiếm một di lệch thứ phát có thể được đảm nhận bởi một thầy thuốc có năng lực chấn thương học
– Trong những trường hợp khác, sự theo dõi được đảm bảo bởi một thầy thuốc chỉnh hình.

Reference : Traumatologie : Stratégies diagnostiques et orientations. Volume 1

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(7/5/2017)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu chỉnh hình, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s