Cấp cứu chỉnh hình số 41 – BS Nguyễn Văn Thịnh

GÃY HAI MẮT CÁ
(FRACTURES BIMALLEOLAIRES)

Dr Etienne Hinglais
Médecin urgentiste
Hôpital Tenon, Paris
Dr Jean-Paul Fontaine
Médecin urgentiste
Service des Urgences
Hôpital Saint-Louis, Paris

I. NHỮNG YẾU TỐ CHẨN ĐOÁN
Sự nghi ngờ lâm sàng dựa trên mất cơ năng, sưng phù toàn bộ vùng mắt cá, liên kết hay không với một biến dạng hay một mất trục của chân đối với cẳng chân. Chính trong tình huống này mà ta gặp những trật của khớp talo-crurale (tibio-tarsienne) mà ta cần nắn ngay ở khoa cấp cứu.Chẩn đoán dựa vào X quang và các tư thế chụp phải bao gồm những phim chụp cẳng chân nhằm tìm kiếm một đường gãy ở phần trên của xương mác. Thật vậy, phải nhớ rằng có hai loại thương tổn tùy theo cơ chế thương tổn.
1. Trong cơ chế dạng (mécanisme en abduction), sự xoay của xương sên (talus) tì trên xương mác (péroné) làm gãy xương này.Một cách cổ điển ta nói đó là gãy Dupuytren “cao” hay “thấp” tùy theo đường gãy ngoài nằm trên hay dưới những dây chằng chày-mác dưới (ligaments tibio-fibulaires hay péronéo-tibiaux inférieurs)và gãy Maisonneuve nếu đường gãy nằm cao hơn trên xương mác.Sự tiếp tục của mouvement vulnérant làm thương tổn compartiment médial.
2. Trong cơ chế khép (mécanisme en adduction), sự ngã của xương sên tì lên mắt cá trong và, lúc xoay, làm vỡ mắt cá ngoài sát với pilon tibial.Trước sự nghi ngờ này, bilan X quang có thể làm yên tâm một cách giả tạo, hoặc là nó chỉ cho thấy một sự gián đoạn trên một trong hai mắt cá, hoặc nó không xác nhận thương tổn xương. Khi đó phải gọi một “équivalent bimalléolaire” do đứt những dây chằng, chủ yếu những dây chằng tibio-fibulaires (péronéo-tibiaux dưới)
Có thể được liên kết với một thương tổn mạch máu và luôn luôn có một thương tổn da. Thương tổn da có thể là một lỗ mở thực hiện một gãy hở, hoặc một sự nén ép với ischémie dermique hay một thương tổn của mạng mạch máu hạ bì, chịu trách nhiệm những thương tổn da thứ phát có thể dẫn đến hoại tử (nécrose) (escarre)
Sau cùng xương sên và mắt cá ngoài được phân bố mạch kém, với nguy cơ sửa chữa xương chất lượng kém, nhất là khi thêm vào đó matériel d’ostéosynthèse

II. ĐIỀU TRỊ
Mục tiêu chính là làm vững khớp để cho phép tì chân sau này. Mục tiêu thứ hai là duy trì chức năng khớp, kể cả lúc tì.
1. NHỮNG PHƯƠNG TIỆN ĐIỀU TRỊ
Trong tất cả các trường hợp, tình trạng da và phù phải được điều trị một cách rất cẩn thận.
a. ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA
Điều trị tùy theo bilan lésionnel, những thói quen tại địa phương, để quyết định loại lắp ráp (montage). Điều trị nhằm nắn và làm vững những ổ xương.b. ĐIỀU TRỊ CHỈNH HÌNH
Điều trị dựa trên bất động bằng bó bột, phải được thực hiện :
– ở tư thế điều chỉnh một diastasis tibio-talien médial, nhưng không có
điều chỉnh quá mức
– sát vào trên mặt cá trong và dưới mắt cá ngoài
– lấy đầu gối trong 45 ngày
2. NHỮNG CHỈ ĐỊNH
Sự xử trí ngoại khoa là :
– tức thời, nếu có những dấu hiệu thương tổn mạch máu
– trong 6 giờ, trong trường hợp gãy hở dưới sự che chở của một bất động giảm đau trong lúc chờ đợi (une immobilisation antalgique d’attente)
Còn không, điều trị ngoại khoa được chỉ định trong trường hợp gãy di lệch, diastasis hay thương tổn khớp của plafond tibial (>20%) hay trước một gãy phức tạp. Điều trị ngoại khoa tốt hơn dành cho một bệnh nhân hoạt động, với một xương có chất lượng tốt
Điều trị chỉnh hình dành cho những gãy xương không di lệch hay được nắn dễ dàng. Điều trị chỉnh hình được ưa thích hơn ở một người ít hoạt động, mà xương bị mất khoáng. Điều trị có thể để chờ đợi khi có một chống chỉ định tạm thời đối với can thiệp.
Nếu quyết định điều trị là chỉnh hình, kiểm tra X quang phải sớm để tìm một di lệch thứ phát.
Mổ sau một điều trị chỉnh hình cho những kết quả ít tốt hơn một can thiệp nguyên phát

III. NHỮNG YẾU TỐ THEO DÕI
Sự theo dõi được đảm nhận bởi một thầy thuốc chỉnh hình sau một điều trị ngoại khoa.
Trong trường hợp điều trị chỉnh hình, nó có thể được thực hiện bởi một thầy thuốc có năng lực về chấn thương học.

Reference : Traumatologie : Stratégies diagnostiques et orientations. Volume 1

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(30/4/2017)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu chỉnh hình, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s