Những điều cần biết về lạc nội mạc tử cung (Endometriose)

LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG LÀ GÌ ?
Lạc nội mạc tử cung xảy ra khi mô tế bào bình thường nằm trong tử cung lại được tìm thấy ở những nơi khác trong cơ thể. Lạc nội mạc tử cung có thể liên quan đến buồng trứng, ống dẫn trứng (còn gọi là ống Fallop), phần phụ của tử cung, ruột hay các nội tạng khác. Khi hoc-mon thay đổi trong thời kỳ kinh nguyệt thì mô tế bào này sẽ bị vở và có thể gây đau đớn do dính hoặc tạo thành mô sẹo. Hơn 5,5 triệu phụ nữ Mỹ bị chứng bệnh lạc nội mạc tử cung này.

TRIỆU CHỨNG
Cơn đau xảy ra trước, trong hay sau khi hành kinh là triệu chứng phổ biến nhất. Trong một số phụ nữ, cơn đau này có thể xảy ra trong khi hoặc sau khi giao hợp, hoặc khi đang tiểu tiện hay đại tiện. Thỉnh thoảng, lạc nội mạc tử cung còn có thể gây đau vùng chậu hay thắt lưng. Tuy nhiên, có một số phụ nữ lại có triệu chứng rất nhẹ hoặc không có triệu chứng. Triệu chứng bệnh liên quan đến vùng lạc nội mạc tử cung phát triển.

CHUỘT RÚT (VỌP BẺ) HAY LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG
Hầu hết phụ nữ thường chỉ có cơn đau nhẹ khi hành kinh. Cơn đau giảm khi uống thuốc chống đau thông thường. Nếu cơn đau kéo dài hơn 2 ngày khiến bạn không thể sinh hoạt bình thường hoặc là cơn đau vẫn tồn tại khi đã hết kinh thì phải đi khám bác sĩ.

LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG VÀ TUỔI THANH THIẾU NỮ
Cơn đau do lạc nội mạc tử cung có thể khởi phát với lần hành kinh đầu tiên. Nếu cơn đau do hành kinh quá nặng khiến cho bạn không thể sinh hoạt bình thường thì nên đi khám bác sĩ. Bước đầu có thể theo dõi triệu chứng và sử dụng thuốc chống đau thông thường. Chỉ định thuốc đối với tuổi này cũng tương tự như của người lớni.

LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG VÀ CHỨNG VÔ SINH
Đôi khi triệu chứng đầu tiên hoặc duy nhất của lạc nội mạc tử cung là gây rối loạn thụ thai. Chứng vô sinh ảnh hưởng đến khoảng 1/3 phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung bởi vì họ không hiểu rõ về căn bệnh này. Tin tốt lành mới nhất là liệu pháp nội khoa có thể giúp người bệnh thoát được chứng vô sinh và thụ thai có thể làm giảm được một vài triệu chứng của lạc nội mạc tử cung.

LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG HAY U XƠ TỬ CUNG
Lạc nội mạc tử cung là một nguyên nhân gây ra chứng thống kinh ghê gớm. Nhưng thống kinh cũng có thể do nguyên nhân khác, chẳng hạn như u xơ tử cung, đây là chứng tăng sinh mô cơ tử cung lành tính. U xơ tử cung có thể gây cơn đau bụng quặn và rong kinh kéo dài. Cơn đau của lạc nội mạc tử cung hay U xơ tử cung có thể bộc phát vào bất kỳ thời điểm nào trong tháng.

NGUYÊN NHÂN GÂY RA LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG LÀ GÌ ?
Có nhiều giả thuyết về nguyên nhân gây ra chứng lạc nội mạc tử cung này. Di truyền đóng một vai trò quan trọng. Giả thuyết khác cho rằng máu kinh nguyệt, có chứa các tế bào nội mạc, đã đi ngược lại vào ống dẫn trứng rồi đi vào xoang chậu thay vì đi ra ngoài cơ thể. Người ta nghĩ rằng các tế bào này bám vào các cơ quan, tiếp tục phát triển và ra huyết. Các tế bào đó cũng có thể di chuyển đến xoang chậu theo những cách khác như trong thòi gian cắt dây rốn. Hệ miễn dịch yếu kém nên đã thất bại trong việc tống khứ các tế bào nằm lộn chỗ này.Tế bào màu nâu là tế bào nội mạc tử cung phát triển bất thường ở một buồng trứng.

LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG: ĐỐI TƯỢNG NÀO DỄ BỊ NGUY CƠ NÀY ?
Căn bệnh này thường xảy ra ở những phụ nữ sau:
– Trong độ tuổi từ 30 – 40
– Chưa có con
– Hành kinh kéo dài hơn 7 ngày
– Có chu kỳ kinh nguyệt ngắn hơn 28 ngày
– Có kinh nguyệt sớm từ độ tuổi 12
– Có tiền sử mẹ hay chị bị lạc nội mạc tử cung

CHẨN ĐOÁN: Theo dõi triệu chứng
Biểu hiện của triệu chứng có thể giúp chẩn đoán lạc nội mạc tử cung, gồm có các dấu hiệu sau đây:
– Cơn đau xảy ra lúc nào
– đau nhiều không
– cơn đau kéo dài bao lâu
– sự thay đổi của cơn đau
– cơn đau làm hạn chế sinh hoạt
– đau khi giao hợp, khi đại tiện hay tiểu tiện

CHẨN ĐOÁN: Thăm khám vùng chậu
Bác sĩ thăm khám vùng chậu của bạn để kiểm tra buồng trứng, tử cung và cổ tử cung xem có gì bất thường không. Nhiều khi chỉ khám cũng phát hiện được u nang buồng trứng hay thấy sẹo nội mạc do lạc nội mạc tử cung gây ra. Ngoài ra, bác sĩ còn tìm kiếm các bệnh khác mà cũng có thể gây ra những triệu chứng tương tự như lạc nội mạc tử cung.

CHẨN ĐOÁN: Chụp hình vùng chậu
Chỉ đơn thuần thăm khám lâm sàng thì không thể chẩn đoán xác định được lạc nội mạc tử cung mà bác sĩ cần cho làm thêm siêu âm, chụp cắt lớp (CT scan) hay chụp cộng hưởng từ (MRI) để giúp chẩn đoán. Những kỹ thuật cao này có khả năng phát hiện các lạc nội mạc tử cung lớn hay các nang. Các kỹ thuật này sử dụng sóng siêu âm, tia X hay từ trường với sóng điện từ để tạo ra hình ảnh.

CHẨN ĐOÁN: Soi ổ bụng (Laparoscopy)
Soi ổ bụng là phương cách chắc chắn và duy nhất để xác định xem bạn có bị lạc nội mạc tử cung không. Phẫu thuật viên sẽ làm phồng bụng của bạn lên bằng cách bơm khí vào bụng thông qua một vết mỗ nhỏ ở giữa bụng. Sau đó, ống soi ổ bụng là một công cụ để quan sát được đưa vào ổ bụng thông qua vết mỗ. Phẫu thuật viên có thể lấy một miếng mô tế bào để xét nghiệm, được gọi là sinh thiết, để xác định chẩn đoán.

ĐIỀU TRỊ: Thuốc chống đau
Thuốc chống đau như acetaminophen (paracetamol) và thuốc kháng viêm không phải steroid như Ibuprofen hay naproxen, thường giúp làm giảm cơn đau và chứng vọp bẻ (chuột rút) do lạc nội mạc tử cung gây ra. Nhưng những loại thuốc này chỉ điều trị triệu chứng chứ không chữa trị dứt điểm được lạc nội mạc tử cung.

ĐIỀU TRỊ: Thuốc ngừa thai
Thuốc ngừa thai dạng uống có thể điều chỉnh nồng độ estrogen và progestin, giúp cho chu kỳ kinh nguyệt ngắn hơn và ít hơn. Thuốc này cũng làm giảm cơn đau do lạc nội mạc tử cung. Bác sĩ có thể kê đơn cho bạn uống liên tục. Liệu pháp progestin-đơn thuần có thể được sử dụng bằng dạng tiêm. Tuy nhiên, triệu chứng lạc nội mạc tử cung có thể quay trở lại sau khi ngưng trị liệu.

ĐIỀU TRỊ: Liệu pháp hoc-môn khác
Những loại thuốc này gây ra hiện tượng tương tự như mãn kinh, làm cho kinh nguyệt không xảy ra với triệu chứng của lạc nội mạc tử cung. Thuốc kháng vận GnRH như Lupron, Synarel và Zoladex, có tác dụng ức chế kích thích tố (hoc-môn) nữ. Những loại thuốc này có thể gây ra chứng phừng mặt, khô âm đạo, mệt mõi, thay đổi hành vi và loãng xương. Còn loại thuốc Danocrin tác dụng chủ yếu là làm giảm nồng độ estrogen.
Tác dụng phụ của thuốc bao gồm tăng cân, teo vú, nổi mụn, mọc lông mặt, thay đổi giọng nói và hành vi và có khả năng gây quái thai.

ĐIỀU TRỊ: phẫu thuật cắt bỏ
Trong lúc soi ổ bụng, phẫu thuật viên có thể cắt bỏ phần lạc nội mạc tử cung thấy được hay đã dính kết vào cơ quan khác. Phần lớn phụ nữ đều hết đau ngay sau phẫu thuật. Tuy vậy, một năm sau khi phẫu thuật, khoảng 45% phụ nữ có thể bị tái phát. Triệu chứng có thể xảy ra mạnh hơn. Liệu pháp hoc-môn sau khi phẫu thuật có thể cải thiện hậu quả này.

ĐIỀU TRỊ: Mỗ hở
Nhiều trường hợp lạc nội mạc tử cung nặng phải cần đến thủ thuật mỗ bụng hoặc phải phẫu thuật bụng hở để có thể lấy ra các khối lạc nội mạc tử cung hay đôi khi phải cắt bỏ tử cung và toàn bộ buồng trứng hay chỉ một phần. Cho dù liệu pháp này có tỉ lệ thành công rất cao nhưng lạc nội mạc tử cung vẫn có thể tái phát khoảng 15% trường họp ở những phụ nữ đã cắt bỏ tử cung và buồng trứng.

Có thai với lạc nội mạc tử cung
Nhiều phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung không có rối loạn gì về vấn đề thai nghén. Tuy vậy. phẫu thuật viên mỗ bụng thăm dò có thể cải thiện tình trạng thụ thai cho những phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung trung bình hay nặng. Trong phòng thí nghiệm, người ta cho tinh trùng và noãn kết hợp với nhau và tạo ra phôi, sau đó phẫu thuật viên sẽ cấy phôi này vào tử cung.

Các liệu pháp khác
Mặc dù không có biện pháp nào để phòng chống lạc nội mạc tử cung, bạn vẫn có thể chọn được nhiều cách sống giúp bạn thấy thoải mái hơn. Tập luyện đều đặn hàng ngày có thể làm cho bạn bớt đau nhờ cải thiện sự lưu thông máu huyết và kích thích sự tiết endorphin, một chất chống đau tự nhiên của cơ thể. Châm cứu, yoga, xoa bóp và thiền cũng có thể làm giảm nhẹ triệu chứng.

Đoạn kết nào cho lạc nội mạc tử cung ?
Đối với phần lớn phụ nữ, lạc nội mạc tử cung giảm dần rồi mất đi vào giai đoạn mãn kinh. Một số khác thì lạc nội mạc tử cung giảm đi khi mang thai. Trong một vài trường hợp, triệu chứng có thể
mất đi hoàn toàn.

(Theo WebMD.9/2014)
BS NGUYỄN VĂN THÔNG
DrThong007@gmail.com

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

1 Response to Những điều cần biết về lạc nội mạc tử cung (Endometriose)

  1. Bài viết hay và rất hữu ích. Xin cám ơn

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s