Cấp cứu chấn thương số 43 – BS Nguyễn Văn Thịnh

CHIẾN LƯỢC THỰC HIỆN NHỮNG THĂM DÒ CHỤP HÌNH ẢNH Y KHOA TRONG CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

Dr Jean-Marie Jacques
Service des Urgences
Centre Hospitalier de la Haute-Senne
Soignies, Belgique

I. VẪN CÒN NHỮNG CHỈ ĐỊNH CHỤP X QUANG SỌ ĐƠN THUẦN HAY KHÔNG ?
Không. Trong tất cả các trường hợp, chụp cắt lớp vi tính hơn chụp X quang sọ quy ước. Ở người bị chấn thương sọ nặng, gãy xương chỉ xác nhận sự dữ dội của chấn thương. Do đó chụp X quang sọ là vô ích ở người bị chấn thương sọ nặng.

II. CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH NÃO
1. Những chỉ định nào đối với chụp cắt lớp vi tính não ban đầu ?
Trong những giờ sau một chấn thương sọ nặng, bệnh nhân phải được hưởng một scanner não.
3 tiêu chuẩn lâm sàng không thể tranh cãi được :
– sự hiện diện của một thiếu sót thần kinh (giá trị tiên đoán : 25%)
– sự hiện diện của một tình trạng mất nhớ sau chấn thương (giá trị tiên đoán : 13%)
– sự hiện diện của một ngộ độc (rượu và/hoặc thuốc) (giá trị tiên đoán : 13%)
Những tham số này dường như đủ để phát hiện những thương tổn có tiềm năng ngoại khoa, nhưng không đủ để phát hiện những thương tổn não bộ ở bệnh nhân bị chấn thương nhẹ. Trong những tình huống này, thăm khám thần kinh cũng đóng góp hạn chế.
Thật vậy, trên thực tiễn, phải chứng thực rằng chụp cắt lớp vi tính não được thực hiện một cách dễ dàng, xét vì thiếu những yếu tố lâm sàng chắc chắn cho phép xác nhận hay loại bỏ một thương tổn. Một thăm khám âm tính ở một bệnh nhân bị chấn thương nhẹ sẽ cho phép thích ứng dễ dàng hơn mức độ theo dõi và như thế nơi nhập viện nếu xảy ra, và cũng cho phép thực hiện một quan sát ngắn hơn, đôi khi chỉ cần vài giờ.
2. Những dấu hiệu cần tìm kiếm là gì ?
Mức độ nghiêm trọng của những chấn thương sọ, trong đó GCS < hoặc = 8 có thể đánh giá được bằng những tiêu chuẩn chụp cắt lớp vi tính :
– phù não : các bể đáy (citernes basales) bị xóa
– xuất huyết trong não thất
– lệch đường chính diện
– các đụng dập và/hoặc các khối máu tụ trong não
– các khối máu tụ ngoài và dưới màng cứng
– xuất huyết dưới nhện
– các thương tổn sợi trục khuếch tán.
3. Khi nào phải thực hiện lại chụp cắt lớp vi tính ?
Chụp cắt lớp vi tính não sẽ được lặp lại khi có :
– một sự gia tăng áp suất nội sọ
– những dấu hiệu suy thoái lâm sàng
– thiếu sự cải thiện lâm sàng.

III. CHỤP X QUANG CỘT SỐNG CỔ
Tầm quan trọng của việc bảo vệ cột sống cổ cho đến khi xác nhận không có thương tổn đã được nhắc lại nhiều lần. Do đó vào một lúc nào đó cần bổ sung bilan X quang cổ. Nếu nguy cơ được ước tính là lớn và xét vì bệnh nhân sẽ chịu một chụp cắt lớp vi tính, khuynh hướng hiện nay, với sự sử dụng các máy xoắn ốc (appareil) spiralé, là đề nghị một spire complète lên cột sống cổ, đồng thời với scanner não, điều này cho phép, với những tái tạo (reconstruction), có thể phát hiện những thương tổn, kể cả những thương tổn không được nhìn thấy trên các phim chụp chuẩn. Sau khi thực hiện thăm dò này bằng chụp cắt lớp vi tính, những phim chụp chuẩn không còn cần thiết nữa ; nhiều nhất tùy theo triệu chứng, cần thực hiện những cliché dynamique différé trước khi bệnh nhân xuất viện.

IV. CHỤP CỘNG HƯỞNG TỪ HẠT NHÂN
Chụp cắt lớp vi tính vẫn là kỹ thuật lựa chọn, nhưng phải viết rằng chụp cắt lớp vi tính không có tính nhạy cảm của chụp cộng hưởng từ trong sự phát hiện những thương tổn trong não như giập não và những thương tổn do cắt chất trắng (lésions de cisaillement de la substance blanche). Chụp cộng hưởng từ hiệu năng hơn chụp cắt lớp vi tính trong những thương tổn không xuất huyết. Tuy nhiên những thương tổn khác ít được thấy rõ ở chụp cộng hưởng từ so với chụp cắt lớp vi tính, thí dụ xuất huyết dưới màng nhện.
Hiện nay, chụp cắt lớp vi tính vẫn là phương thức được chọn lựa để thực hiện bilan chụp hình ảnh của một chấn thương sọ ở giai đoạn cấp tính.

V. CHỤP MẠCH NÃO
Chỉ định ngoại lệ ở giai đoạn sớm của một chấn thương sọ. Tuy nhiên, sự tìm kiếm một tách thành động mạch (dissection artérielle) trong hay ngoài sọ, một rò giữa động mạch cảnh và tĩnh mạch hang (fistule carotido-caverneuse), thậm chí một phình mạch sau chấn thương (anévrysme posttraumatique) phải khiến phải thực hiện một bilan chụp động mạch.

Référence : Prise en charge précoce du traumatisé grave.
Ateliers de Réanimation Adulte en Médecine d’Urgence
(A.R.A.M.U)

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(1/12/2014)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu chấn thương, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s