Cấp cứu chỉnh hình số 11 – BS Nguyễn Văn Thịnh

CHẤN THƯƠNG BÀN TAY
(TRAUMATOLOGIE DE LA MAIN)

Dominique SARAGAGLIA
Professeur des universités-Praticien hospitalier
d’orthopédie-traumatologie
Chef du service de chirurgie orthopédique et
de traumatologie du sport, urgences
CHU de Grenoble, hôpital sud

PHẦN II
BONG GÂN VÀ TRẬT KHỚP
(LES ENTORSES ET LUXATIONS)

I. BONG GÂN KHỚP ĐỐT BÀN-NGÓN CÁI ENTORSE DE L’ARTICULATION METACARPO- PHALANGIENNE DU POUCE (AMP)
1. Chụp X quang
– Phải được thực hiện một cách hệ thống, và tìm kiếm :
– Các bong xương tương đương những thương tổn dây chằng
– Một bán trật khớp của đốt ngón thứ nhất.
2. Khám lâm sàng
– Dây chằng bên trụ (LCC : ligament collatéral cubital) là thường bị thương tổn nhất.– Tuy nhiên những thương tổn của dây chằng bên quay (LCR : ligament collatéral radial) cần cùng điều trị.
– Ta phân biệt :
+ Bong gân hiền tính : chỉ đau trên đường đi của dây chằng không có lỏng khớp (laxité).
+ Bong gân mức độ trung bình : lỏng khớp vừa phải hoặc vài độ.
+ Bong gân nghiêm trọng : Lỏng khớp rõ rệt > 30% so với bên đối diện.
– Sự lỏng khớp này sẽ được tìm kiếm ở tư thế duỗi của khớp bàn-ngón rồi en demi-flexion bởi vì những dây chằng bên được cấu tạo bởi hai bó.
– Tụ máu hình đồng xu (hématome nummulaire) ở mặt sau của khớp gian đốt là dấu hiệu của vỡ bao nang-dây chằng (rupture capsulo-ligamentaire) với khuếch tán của hémarthrose dưới dây gân duỗi dài ngón cái.
3. Điều trị
– Cơ năng : mobilisation active dưới sự che chở của một contention élastique (strapping), được giữ tối đa 21 tuần.
– Chỉnh hình : immobilisation rigide trong 30 ngày (main platrée ou en résine, lấy đốt ngón thứ nhất của ngón cái
– Ngoại khoa : may dây chằng, réinsertion trans-osseuse ou reposition d’un fragment osseux, luôn luôn tiếp theo sau bởi bất động cũng trong 30 ngày.
– Reéducation : cần thiết sau mỗi bất động cứng, cho đến khi phục hồi những biên độ cơ năng.
– Những chỉ định :
+ Bong gân hiền tính : điều trị chức năng.
+ Bong gân nặng trung bình : điều trị chỉnh hình
+ Bong gân nặng : điều trị ngoại khoa
– Điều thầy thuốc cấp cứu có thể làm : một chẩn đoán tốt mức độ nghiêm trọng nhờ một trắc nghiệm tốt (nếu cần, gây tê bằng bloc radial ở cổ tay và ngón tay) cho phép khởi đầu một điều trị chức năng hay chỉnh hình. Những bong gân nặng phải được chuyển cho thầy thuốc ngoại khoa.

II. TRẬT KHỚP ĐỐT BÀN-NGÓN CÁI (LUXATION DE L’ARTICULATION METACARPO- PHALANGIENNE DU POUCE)ccch11 2
– Thường xảy ra nhất là trật ra sau (luxation dorsale). Chẩn đoán hiển nhiên về mặt làm sàng.
– Chụp phim hữu ích về phương diện pháp y. X quang cho phép loại bỏ một gãy liên kết.
– Điều trị
– Nắn sai khớp dưới gây tê tại chỗ, theo thủ thuật Farabeuf :
đẩy đáy của P1, luôn luôn được dựng lên bởi sai khớp, bằng cách nạo (racler) mặt sau của cổ và đầu của xương đốt bàn, để nó đẩy trở lại trước nó những sésamoides. Chú ý : cấm kéo theo trục, bởi vì có nguy cơ làm kẹt các sésamoides trong interligne articulaire, điều này không tránh khỏi dẫn đến phải mổ để (réduction sanglante : nắn chảy máu).
ccch11 3– Sau khi nắn, phải tìm kiếm lỏng khớp tồn dư (laxité résiduelle) (của những dây chằng bên quay hay trụ) và điều trị nó.
– Bất động trong một bàn tay bó bột, lấy P1 trong 3 tuần.
– Điều mà thầy thuốc cấp cứu có thể làm : có thể xử trí hoàn toàn loại thương tổn này : chẩn đoán, nắn, bất động.

III. ENTORSE ET LUXATION DE LA TRAPEZO-METACARPIENNE
– Đó là một articualtion en selle có tính di động cực kỳ bị đe dọa không vững do chấn thương. Khi một cử động gấp-dạng, nếu chấn thương không dẫn đến một gãy Bennett, ta có thể gặp hoặc một bong gân hoặc một trật khớp nếu chấn thương mạnh hơn.
– Được gợi ra trên lâm sàng, chẩn đoán sẽ được xác nhận bởi chụp X quang colonne du pouce, tư thế thẳng và nghiêng.
– Điều mà thầy thuốc cấp cửu có thể làm :
– Trong trường hợp bong gân, bó bột lấy P1 của ngón cái là đủ, trong một thời gian 30 ngày
– Trong trường hợp trật khớp, buộc nắn cấp cứu nhưng cần biết rằng phải trao bệnh nhân cho thầy thuốc chuyên khoa bởi vì một động tác ngoại khoa thường cần thiết để làm vững một nắn thường không ổn định.

IV. BONG GÂN VÀ TRẬT KHỚP CÁC NGÓN DÀI (ENTORSE ET LUXATION DES DOIGTS LONGS)
1. LUXATION CARPO-METACARPIENNE
Có 3 nhóm lớn :
– Những trật khớp duy nhất hay riêng rẻ của articulation trapézo-métacarpienne (mà chúng ta đã đề cập trên đây), của articulation carpo-métacarpienne của 5ème rayon hay của những xương đốt bàn tay giữa.
– Những trật khớp phối hợp, hoặc của 4 ngón dài, hoặc của 5 rayons
– Những trật khớp khu trú của 2 hay 3 nền của các đốt bàn
ccch11 4Lâm sàng hiển nhiên nếu bệnh nhận được khám sớm, với nấc thang (marche d’escalier), đau, biến dạng
Chụp X quang sẽ cho phép xác nhận chẩn đoán với những tư thế sau đây : thẳng, profil 3/4 (+++). Trong vài trường hợp ta có thể phải đòi hỏi một scanner với reconstruction 2 và 3 D.
Một ý kiến ngoại khoa bắt buộc trong tất cả các trường hợp, mặc dầu ta nắn được trật khớp, thường phải liên kết một embrochage à ciel ouvert hay à foyer fermé
2. BONG GÂN VÀ TRẬT KHỚP BÀN-NGÓN
(ENTORSES ET LUXATIONS DES METACARPO-
PHALANGIENNES).
– Chúng hiếm gặp và chủ yếu xảy ra ở những khớp của các ngón
tay bên (D2 và D5).
– Đó là bong gân của những dây chằng bên hay trật khớp do tăng duỗi. Đầu của xương đốt bàn thường bị kẹt vào trong các dây chằng, dây gân và cân mạc trước, khiến không thể nắn được (irréductibilité)
– Chụp X quang xác nhận chẩn đoán và định rõ những thương tổn xương liên kết.
– Điều trị
– Trong trường hợp bong gân, một điều trị chức năng bằng syndactilisation tạm thời và rééducation là đủ. Phải biết rằng đau có thể dai dẳng nhiều tháng.
– Trái lại trong trường hợp trật, tốt hơn là chuyển bệnh nhân đến thầy thuốc ngoai chuyên khoa và không được tự nắn không hợp lúc với nguy cơ làm gia trọng những thương tổn.
3. BONG GÂN VÀ TRẬT KHỚP GIAN ĐỐT NGÓN TAY (ENTORSE ET LUXATIONS DES INTERPHALANGIENNES) (IP1 à IP5)
a. Chúng rất thường gặp ở khớp gian đốt ngón gần (IPP) và thường trật ra sau.b. Thăm khám lâm sàng
– Khung cảnh thường gặp : tai nạn thể thao do quả bóng : volley, hand và basket-ball.
– Ngón tay sưng và đau, đôi khi tụ máu
– Bong gân hiền tính : kéo giãn bao nang-dây chằng (étirement capsulo-ligamentaire).
– Bong gân nặng : đứt bao nang-dây chằng với những cử động bất thường bên hay trước-sau, thậm chí trật khớp (thường là phía sau).
c. Chụp X quang
Chụp X quang cần thiết để tìm kiếm một bong xương (arrachement osseux), chứng tỏ désinsertion de la plaque palmaire (fibro-cartilage glénoidien), nguồn gốc của déficit d’extension khi lành sẹo.d. Điều trị
– Chức năng : pansement antalgique 24 den 48 giờ, rồi syndactylie và mobilisation active được theo dõi bởi một rééducateur, cho đến khi hồi phục hoàn toàn các biên độ. Bệnh nhân phải được báo trước về một sưng phù tồn đọng không thể tránh được về đau di chứng có thể kéo dài nhiều tuần.– Ngoại khoa : kết hợp xương (ostéosynthèse) hay embrochage một mảnh xương lớn hơn 1/3 diện khớp.
– Những chì định : điều trị ngoại khoa chỉ trong trường hợp mảnh xương lớn, nếu không, luôn luôn điều trị chỉnh hình.
e. Điều mà thầy thuốc cấp cứu có thể làm : nắn trật khớp với bloc digital nếu cần. Bắt đầu điếu trị chỉnh hình.

Reference : Traumatologie à l’usage de l’urgentiste

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(28/7/2014)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu chỉnh hình, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s