Ngủ ít gây tổn thương gen

ngu it gay ton thuong genGiấc ngủ kéo dài dưới 6 giờ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến biểu hiện của 700 gen có chức năng điều hòa hệ miễn dịch.

Chức năng của cơ thể có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng do giấc ngủ quá ngắn. Thực vậy, ngủ ít làm thay đổi biểu hiện của vài loại gen. Tuy nhiên, không phải bất kỳ gen nào cũng bị mà chỉ những gen có chức năng điều hòa hệ miễn dịch, chu kỳ thức-ngủ, biến dưỡng và phản ứng với kích thích. Phải chăng đây là lời giải đáp cho hiện tượng tăng cao của một số bệnh như béo phì, đái đường typ 2, bệnh tim mạch, rối loạn nhận thức… được phát hiện ở những người ngủ dưới 6 tiếng mỗi đêm. Đây cũng chính là chủ đích mà công trình của nhóm nghiên cứu thuộc Trung tâm nghiên cứu giấc ngủ của Viện đại học Surrey Guilford, Anh Quốc, muốn thực hiện. Các công trình nghiên cứu sau cùng liên quan đến ảnh hưởng của giấc ngủ trên bộ mã gen, được công bố trên tạp chí “Comptes rendus de l’Académie des Sciences Americaine”, là bước khởi đầu quan trọng. TS karine Spiegel, chuyên gia về giấc ngủ và bệnh béo phì thuộc Trung tâm nghiên cứu về thần kinh học, Lyon, Pháp, cho biết đây là lần đầu tiên mà các hiệu ứng về biểu hiện gen ở người do mất ngủ kinh niên đã được báo cáo.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu hiện tượng này ở chuột từ năm 2007. Họ đã nhận thấy sự thiếu ngủ có thể kết hợp với những thay đổi lớn lao trong biểu hiện gen, thường thường là ở trong não bộ nhưng cũng có thể ở trong gan. Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào được thực hiện trên con người.

SUY GIẢM NHẬN THỨC RẤT ĐÁNG QUAN TÂM
Để tìm hiểu xem con người có bị những rối loạn như ở loài chuột không, nhóm các nhà khoa học người Anh do TS Derk-Jan Dijk chủ trì, đã thực hiện trên 26 đối tượng (14 nam và 12 nữ) có sức khỏe tốt, trong độ tuổi từ 23 đến 31 và ngủ trung bình 8,2 tiếng mỗi đêm. Các đối tượng này được theo dõi tại Trung tâm giấc ngủ thuộc Viện đại học Surrey Guilford, Anh Quốc, kéo dài 2 kỳ, cách nhau 10 ngày.ngu itĐối tượng tham gia công trình nghiên cứu của Viện đại học Surrey Guilford, Anh Quốc: Thiếu ngủ gây ra nhiều bệnh như đái đường týp 2, bệnh béo phì…

Trong kỳ đầu, các đối tượng được cho ngủ thoải mái 10 tiếng mỗi đêm trong 8 đêm liên tiếp. Trong kỳ 2, giấc ngủ của các đối tượng bị giới hạn, chỉ còn 6 tiếng. Sau đó, các đối tượng được chụp mũ đo điện não đồ (EEG) lên đầu, rồi cho ngủ trung bình 8,5 tiếng (kỳ 1) và 5,42 tiếng (kỳ 2). Khi kết thúc cả 2 kỳ này, các nhà nghiên cứu đã sử dụng máy định lượng trắc nghiệm cả ban ngày lẫn đêm để đánh giá hiệu năng nhận thức của các đối tượng như trí nhớ, ngôn ngữ, suy luận… cũng như sự uể oải, thời gian phản ứng và sự chú ý của đối tượng. Định lượng melatonin (một loại hoc-môn có chức năng điều hòa chu kỳ đồng hồ sinh học) trong máu, có thể xác định được chu kỳ đồng hồ sinh học của các đối tượng. Kết quả thử nghiệm đầu tiên cho thấy: giấc ngủ dưới 6 tiếng có thể làm giảm đáng kể hiệu năng nhận thức, cũng như thời gian phản ứng và sự chú ý của các đối tượng. Nhịp độ tiết ra melatonin do vùng dưới đồi thị tạo ra, cũng bị ảnh hưởng. Đồng thời nhịp đồng hồ sinh học cũng bị rối loạn. Các hiện tượng này đã khiến các nhà khoa học có khuynh hướng thiên về biểu hiện gen như đã được nhận thấy ở chuột. Như vậy, để kiểm chứng thì cần phải lấy các mẫu nghiệm từ não và gan của đối tượng. Ý tưởng đó đã được thực hiện bằng cách lấy mẫu máu đều đặn để xác định bộ mã sao chép (transcriptome) của các đối tượng tham gia công trình nghiên cứu. Bộ mã sao chép là tập hợp các RNAm (Ribonucleic acid messenger) cần thiết cho biểu hiện bộ mã gen, có thể nhận dạng được trong các tế bào. Thực vậy, theo kết quả của các công trình nghiên cứu trước đây, bộ mã sao chép của các tế bào lưu thông trong máu như bạch cầu, lympho-bào, đã phản ánh tốt về biểu hiện gen của các tổ chức mô khác của cơ thể.
Như vậy, bộ mã sao chép của các đối tượng ngủ ít thì ra sao? Theo phân tích dữ liệu của các nhà nghiên cứu, khoảng thời gian của giấc ngủ ảnh hưởng trực tiếp lên biểu hiện gen của 711 gen. Nói một cách chính xác hơn là 444 gen có biểu hiện dưới dạng tiềm ẩn và 267 gen có biều hiện thực thể trong trường hợp ngủ ít.
Kết quả công trình nghiên cứu của TS Derk-Jan Dijk cho thấy sự thiếu ngủ (< 6 tiếng) có thể gây thương tổn thực thể bộ mã sao chép của các tế bào máu. Sự thiếu ngủ kéo theo nhiều hệ lụy khác chứ không phải đơn thuần là sự uể oải. Một số gen có liên quan đến biến dưỡng, có thể làm giảm hoặc nặng hơn các chứng bệnh như đái đường týp2 và bệnh béo phì. Các gen có chức năng điều chỉnh phản ứng viêm cũng bị tác động do thiếu ngủ và có thể đưa đến nguy cơ tim mạch. Ngoài ra, các gen liên quan đến tiến trình lão hóa hay điều hòa đối với kích thích ngoại lai cũng không ngoại lệ. Có vẻ như sự thiếu ngủ tác động đến các gen kiểm soát đồng hồ sinh học đồng thời giấc ngủ quá ngắn gây tác hại lên đồng hồ sinh học, lâu ngày dẫn đến rối loạn giấc ngủ kinh niên.

THỜI GIAN GIẤC NGỦ CÀNG NGÀY CÀNG GIẢM
Hiện tại các nhà khoa học vẫn chưa biết rõ liệu các gen có thể tìm lại biểu hiện bình thường của mình sau khi bị thiếu ngủ hay không. Và ý nghĩa của những thay đổi này liệu chúng có phải là lời giải đáp cho một giấc ngủ quá ngắn ? Với trong thời gian lâu dài, liệu chúng có gây hại cho sức khỏe không?
Trong khi chờ các công trình nghiên cứu mới, có một điều chắc chắn là con số liên quan đến giấc ngủ ngắn đã gia tăng dần lên. Theo TS Karine Spiegel, vấn đề thiếu ngủ đã trở thành một thái độ ngày càng phổ biến ở các nước tiên tiến. Ở Hoa Kỳ, thời gian của giấc ngủ đã giảm đi 1 giờ 40 phút trong 4 thập niên sau cùng. Và trong 20 năm nữa, số lượng người ngủ 6 tiếng hoặc ít hơn sẽ tăng khoảng từ 5 đến 10%. Chiếm 1/4 dân số trong độ tuổi lao động. Ở Pháp hiện chưa có dữ liệu thống kê nhưng những công trình nghiên cứu mới đây cho thấy dân Pháp cũng theo lối mòn của Mỹ.
(Theo Sciences&Avenir, 4/2003)

BS NGUYỄN VĂN THÔNG
DrThong007@gmail.com

Bài này đã được đăng trong Khoa học ngày nay. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s