Cấp cứu lão khoa số 3 – BS Nguyễn Văn Thịnh

ĐAU BỤNG CẤP TÍNH
(DOULEURS ABDOMINALES AIGUES)

Dr Bertrand François
Chef de service de médecine générale d’urgence
Hôpital Saint-Roch. CHU de Nice
Dr Pras Pierre
Chef du service de gérontologie clinique
Hôpital Cimiez. CHU de Nice.
Dr Tardieux Pierre-Marie
Hôpital Cimiez. CHU de Nice.

PHẦN II

III. NHỮNG NGUYÊN NHÂN ĐẶC HIỆU HƠN
1. NHỮNG NGUYÊN NHÂN NỘI KHOA CỦA ĐAU BỤNG
a. Nguyên nhân ngoài bụng
Có nhiều nguyên nhân ngoài bụng. Trong số những nguyên nhân này, thường xảy ra nhất chắc chắn là nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên những rối loạn điện tâm đồ có thể được quan sát trong một nhồi máu mạc treo (infarctus mésentérique), một viêm tụy tạng, hay những rối loạn chuyển hóa nặng. Chẩn đoán nhồi máu cơ tim không được làm quên những khả năng khác này.

b. Loét dạ dày-tá tràng.
Mặc dầu tần số tuyệt đối của các loét dạ dày-tá tràng gia tăng với tuổi tác, những biểu hiện đau đớn của bệnh hiếm hơn nhiều so với người trưởng thành. Đau do loét điển hình không thường có và chỉ có định vị của nó ở vùng thượng vị hay ở vùng hạ sườn phải là không thay đổi. Những thương tổn loét được khám phá ở những giai đoạn tiến triển hơn nhiều so với người trưởng thành do tính chất thường ít ỏi của cơn đau. Sự sử dụng những thuốc độc cho dạ dày rất thường được tìm thấy lúc vấn chẩn.
c. U phân (fécalome)
Tính chất gây đau của u phân cần được nhắc lại. U phân thường được biểu hiệu bởi đau bụng lan tỏa, trướng bụng và đi chảy giả (fausses diarrhées). Đôi khi kèm theo ăn mất ngon và đôi khi nhiệt độ hơi tăng cao. Chẩn đoán u phân được xác lập dựa trên sự chứng thực ứ phân (stase stercorale) lúc khám trực tràng và các phim X quang chụp bụng không sửa soạn.
Điều trị nhằm lấy bằng tay u phân được bổ sung bởi grand lavement
Các biến chứng có thể xảy ra : nhiễm trùng đường tiểu ở phụ nữ, cơn cấp tính viêm túi cùng và huyết khối trĩ (thrombose hémorroidaire), được làm dễ bởi sự ứ phân.
2. NHỮNG NGUYÊN NHÂN NGOẠI KHOA
Những nguyên nhân ngoại khoa thường gặp nhất được liệt kê trong bảng dưới đây.
Bệnh lý đường mật, các tắc cơ học, các thoát vị bị biến chứng và các ung thư là những nguyên nhân đau bụng đặc biệt thường gặp ở người già. Những nguyên nhân huyết quản (thiếu máu cục bộ mạc treo, phình mạch, nhồi máu cơ tim), chiếm đến 10% những trường hợp đau bụng sau 70 tuổi.
cclk3 1
3. TOÀN BỘ
Ở người già hơn mọi bệnh nhân khác, cần phát hiện một cách rất nhanh chóng những nguyên nhân của đau bụng. Như thế ta sẽ tránh những động tác không hợp lúc đối với những đau bụng nội khoa, ta sẽ không để trôi qua thời điểm mà một người già còn có thể mổ được, và ta sẽ đề nghị những biện pháp thay thế khả dĩ cho phẫu thuật.

NHỮNG CẠM BẪY VÀ ĐẶC ĐIỂM
Nơi khởi đầu của đau bụng là một ý niệm quan trọng. Tuy nhiên hướng lan có thể chiếm vị trí hàng đầu.
Cường độ của đau không nhất thiết tỷ lệ với mức độ nghiêm trọng của bệnh lý mà nó phát hiện. Ngoài ra cường độ thường bị giảm đi ở người già. Như thế những dấu hiệu kèm theo rất có giá trị. Thăm khám bụng thường khó ở người già trong tình trạng suy sụp bởi vì một tình trạng tăng trương lực xảy ra ở các cơ có thể khiến nghĩ lầm đến một co cứng. Tuy nhiên khả năng cử động của bụng khi thở được bảo tồn.
Sự chứng thực một tiếng thổi khi thính chẩn bụng không phải là ngoại lệ ở người già, tuy nhiên có thể biểu hiện như ở người lớn sự hiện diện của một phình động mạch chủ xơ vữa hay một hẹp động mạch mạc treo.
Vài triệu chứng đau có một nguồn gốc ngoài ruột và có thể bắt chước một cấp cứu tiêu hóa :
– một viêm phổi hay một tràn dịch màng phổi vùng đáy phổi gợi một viêm túi mật, khi đó chụp phim phổi hữu ích
– một nhồi máu cơ tim trong định vị hoành thường được phát hiện bởi một bệnh cảnh khó tiêu (indigestion) kèm theo hạ huyết áp hay một hội chứng phế vị (syndrome vagal). Do đó những đau vùng thượng vị cần phải thực hiện một điện tâm đồ gần như hệ thống ở người già bị đau bụng.
– Gãy những xương sườn cuối cũng có thể kèm theo đau quy chiếu bụng với một co cứng khu trú. Trước khi tìm kiếm một vỡ lách, ta sẽ thực hiện chụp phim khung sườn.
– “Gan tim” (foie cardiaque) có thể gây đau dữ dội ở hạ sườn phải. Bối cảnh lâm sàng, siêu âm, và những dữ kiện của sinh học gan trên nguyên tắc cho phép chẩn đoán dễ dàng.
Ta có thể nhờ đến những phương tiện nhỏ để làm giảm đau : các thuốc giảm đau thuần túy không phải nha phiến để không che lấp tiến triển của bệnh lý, và những thuốc chống co thắt không phải atropine để tránh một bí tiểu cấp tính hay một cơn glaucome

Reference : Urgences du sujet âgé.

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(27/9/2013)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu lão khoa, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s