Giấc mơ tỉnh thức

Bạn đã xem phim Inception ? Trong bộ phim này, Leonardo Di Caprio đã chuyển giao một thông điệp mới: một điệp viên thuộc thế hệ mới có khả năng thâm nhập vào giấc mơ của các đối tượng để đánh cắp bí mật hoặc để gieo rắc các ý tường trong cơn nửa mê nửa tỉnh của chúng. Điệp viên này có được một khả năng bẩm sinh kỳ lạ là có thể lập trình trước kịch bản của những giấc mơ, có thể đi vào giấc mơ bất cứ lúc nào và nhất là có thề đưa vào giấc mơ sứ mạng của mình mà vẫn hoàn toàn tỉnh táo dù đang ngủ… Chắc chắn là ai cũng biết đó chỉ là khoa học giả tường! Nhưng kịch bản này có thề thành sự thật không? Trong lĩnh vực nghiên cứu về giấc mơ, các nhà khoa học gọi đó là “giấc mơ tỉnh thức” , tức là những người ngủ mà trong giấc mơ họ vẫn có ý thức, vẫn biết và vẫn sống trong những trải nghiệm dị thường chỉ có trong mơ.
Để khám phá bí ẩn này, chúng ta hãy thâm nhập vào phòng thí nghiệm nghiên cứu về giấc mơ của TS Ursula Voss ở CHLB Đức.

CUỘC HÀNH TRÌNH ĐẾN CHLB ĐỨC
Viện đại học mà TS Ursula \/oss làm việc toạ lạc tại thành phố Bonn của CHLB Đức. TS Voss là một chuyên gia về thần kinh học, chuyên nghiên cứu về giấc mơ và ý thức. Phòng thí nghiệm của bà thuộc loại “hàng độc” trên thế giới, chuyên nghiên cứu về giấc mơ tỉnh thức. Thông thường, các nhà nghiên cứu không mấy ưa chuyện người đời nhầm lẫn giữa chủ đề nghiên cứu nghiêm túc của họ với những hư cấu trên phim ảnh. Nhưng TS Voss thì không thuộc dạng này bởi vì chính bà rất ưa bộ phim Inception này, không những bà đã xem phim đó mà còn nhận thấy là rất độc đáo. Sự kiện khiến bà quan tâm nhất, đó là việc mà các diễn viên chính tham gia vào giấc mơ của họ. Để kiểm soát được những hành động xảy ra trong giấc mơ, đó không phải là “nhiệm vụ bất khả thi”.
Thật vậy, từ một thập niên này, TS Ursula Voss rất hào hứng với hiện tượng kỳ lạ mà khoa học rất ít để tâm nghiên cứu, đó là giấc mơ tỉnh thức, tức là giấc mơ có ý thức. Nếu bạn chưa trải qua cuộc thử nghiệm này thì khi bạn nằm mơ đến cảnh “li kì” thì cái cảm giác lạ thường này sẽ làm cho bạn thức giấc ngay. Nhưng nếu bạn đã được “huấn luyện” thì bạn vẫn có khả năng “trụ” lại trong trạng thái giao mùa giữa tỉnh và mộng này. Không những vậy, bạn còn có thể sống trong những trải nghiệm kì lạ này mà bạn vẫn có ý thức dù bạn đang nằm mơ.
Cứ 3 lần mỗi tuần, TS Ursula Voss mời những đối tượng “giấc mơ tỉnh thức” đến ngủ trong phòng thí nghiệm này để các chuyên viên ghi lại hoạt động của những trung khu khác nhau của não bộ khi họ ở vào trong “trạng thái tỉnh thức” đặc biệt đó. Đối với TS Voss, đìều chủ yếu là muốn khám phá trạng thái của não vào thời điểm mà ý thức trỗi dậy. Trong giấc mơ tỉnh thức, não bộ ở trong một tình trạng được gọi là trạng thái lai. Phần lớn các vùng của vỏ não đều ngủ trong giấc mơ. Nhưng một vài vùng ở vỏ não trước trán, bình thường không hoạt động trong giấc ngủ, thì lại bị hoạt hoá gần với trạng thái thức tỉnh. Chính sự hoạt hoá “bất thường” này của vùng vỏ não trước trán trong giấc mơ đã gây ra tình trạng tỉnh thức này.
Kết quả công trình nghiên cứu đã cho phép thực hiện “hình ảnh” đầu tiên của não bộ trong giấc mơ tỉnh thức (xem hình minh họa). Và TS Ursula Voss hy vọng là trong một ngày không xa, bằng cách nghiên cứu biểu hiện não bộ trên máy, thì sẽ biết được chính xác cơ chế của sự tỉnh thức này.

GIẤC MƠ TỈNH THỨC TỪ THỜI THƠ ẤU
Thật kỳ lạ, trong một thời gian rất lâu, các nhà khoa học đã phủ nhận sự hiện hữu của giấc mơ tinh thức này. Theo họ, hành động có ý thức trong giấc mơ là bất khá thi bởi vì trong trạng thái này, tất cả các vùng vỏ não liên quan đến suy nghĩ hay quyết định một hành động nào đó đều ở trong tình trạng bất hoạt. Nói chung, trong giấc mơ, người ta chỉ như là một con nộm, mọi hoạt động đèu do do não bộ trong lúc ngủ điều khiển. Trong thập niên 1980, TS Stephen LaBerge, nhà sinh lý thần kinh học, đã có một sáng kiến kỳ tài để chứng minh sự hiện hữu của giấc mơ tỉnh thức, TS Ursula Voss cho biết như sau.
TS Stephen LaBerge rất đam mê nghiên cứu về giấc mơ tỉnh thức này vì ngay từ thời thơ ấu, ông đã cảm nhận được và làm chủ được các giấc mơ. Theo TS LaBerge kể lại thì vào lúc 8 tuổi, ông đã thức tỉnh vào giữa lúc đang trải qua một giấc mơ kỳ lạ mà trong đó ông đã nhập vai một hải tặc dưới đáy biển. Ông tự nhủ là rất khó có khả năng sống dưới nước để đóng trọn vai diễn này. Sau đó, ông đã tập trung ý chí và đã trở lại được cuộc phiêu lưu dưới đáy biền này vào giấc mơ đêm kế tiếp. Không chỉ có vậy, ông thể đến dưới đáy biển vào một thời điểm được lập trình trước và ông có cảm giác thật kỳ lạ là bản thân ông vừa là diễn viên vừa là đạo diễn. Ông thấy nước ở trên mình và cảm thấy ngạt thở. Nhưng sau đo, nghĩ rằng đây chỉ là một cảnh phim do mình đạo diễn, nên ông đã có thể thở và sống dưới nước. Và như vậy, từ đó ông có thể dạo chơi dưới nước như loài cá . . . Suốt trong thời kỳ thơ ấu, TS LaBerge đã đạo diễn những cảnh phim trong giấc mơ và ông đã sống với những cuộc phiêu lưu thật kỳ thú trong mơ.
Và như thế, khi lớn lên cậu bé đó đã trở thành một nhà nghiên cứu, đã tìm cách chứng minh cho giới khoa học biết rằng giấc mơ tỉnh thức là có thực. Để thực hiện điều này, TS LaBerge đã yêu cầu các cộng sự ghi lại sóng điện não cũng như các cử động của các cơ ở hai mắt trong giấc ngủ của ông. Theo quy ước giữa ông và cộng sự: vào thời điểm mà ông có ý thức trong giấc mơ, ông sẽ nhấp nháy mắt trái rồi mắt phải sau đó mắt trái. Sau nhiều lần thử nghiệm không đem lại kết quả mong muốn, cuối cùng giấc mơ tỉnh thức trong phòng thí nghiệm đã được hình thành. Phân tích trên điện não đồ, cho thấy rằng các cừ động của mắt (nhấp nháy) đã xuất hiện rất rõ ràng vào giai đoạn giấc ngủ nghịch thường, đây là giai đoạn của giấc ngủ rất dễ tạo ra giấc mơ. Kết quả thử nghiệm trên cho thấy người ta có thề mơ mà vẫn có ý thức trong khi đang ngủ. Thật kỳ lạ! Như vậy, người đang ngủ vẫn có khả năng trong trạng thái ngủ, nhớ lại một ý định được quyết định khi đang tỉnh và thực hiện điều đó trong giấc mơ.

(Theo Science & Vie Junior, 8/2011)
BS NGUYỄN VĂN THÔNG
DrThong007@gmail.com

Bài này đã được đăng trong Khoa học ngày nay. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s