Rome: Colisée

Chính trong kiệt tác kiến trúc cổ đại này đã xảy ra những trận đấu mà dân La Mã rất ưa thích. Vào lúc khánh thành năm 80, hoàng đế Titus ra lệnh 100 ngày lễ, trong đó 5000 con vật hoang dã bị chết. Các trò chơi này bị hủy bỏ năm 523.Colisée (Colosseo), amphithéatre lớn nhất thời La mã còn đứng vững, giữ được vẻ uy nghiêm hầu như không bị hủy hoại bởi những tác hại của thời gian và bởi lưu thông xe cộ chung quanh.Các bức tường của đấu trường, từng vang lên những tiếng kêu la của các dũng sĩ giác đấu (gladiateur) và của giới bình dân (plèbe), đã bị phá hủy một phần vào thời trung cổ để xây dựng các nhà thờ và cung điện. Mặc dầu các thiệt hại gây nên, Colisée vẫn không lay chuyển, như để khẳng định lời tiên đoán của Bède le Vénérable từng xác nhận vào thế kỷ VIII : “ Chừng nào Colisée còn tồn tại, Rome sẽ còn tồn tại ; khi nào Colisée đổ, thì Rome sẽ đổ ; và khi Rome đổ, toàn thế giới cũng sẽ đổ theo nó.”Colisée được xây dựng bởi 3 vị hoàng đế của triều đại Flavia : Vespasien và hai người con trai Titus và Domitien, mong muốn được sự tán đồng của dân chúng. Vespasien (69-79), vị hoàng đế sáng lập, không thuộc dòng dõi quý tộc. Những chiến công của người con trai bình dân của nền cọng hòa cho phép ông lên cầm quyền sau khi Néron tự sát. Những đợt trưng dụng và những hành động xấu khác của bạo chúa Néron làm giới bình dân tức giận và thỏa mãn khi thấy vị tân vương cho xây dựng một nơi spectacle public. Cái chết của Néron đánh dấu sự chấm dứt của triều đại Julio-Claudiens và sự đăng quang, sau hai năm nhiễu nhương chính trị, quân sự và dân sự, của một triều đại mới, triều đại của các Flaviens.Hoàng đế Vespasien cho xây dựng amphithéâtre Flavien (Colisée tương lai), vào năm 70, để biểu dương những thành công quân sự của ông ở Trung Đông. Có lẽ được xây dựng nhờ những chiến lợi phẩm cướp phá được ở Temple de Jérusalem. Lúc ông mất năm 79, con trai trưởng là Titius tiếp tục các công trình. Thời gian trị vì của Titus rất ngắn ngủi, chỉ chưa được hai năm, tuy vậy được đánh dấu bởi sự hoàn thành đấu trường Flavien (Colisée) năm 80 với những lễ hội kéo dài 100 ngày, và bởi tai họa lớn của thế kỷ (cùng với trận cháy của Rome năm 64 !) là trận phun núi lửa Vésuve năm 79, chôn vùi đô thị Pompéi. Vị hoàng đế kế tục là người con thứ của Vespasien, Domitien (81-96) thêm vào những đường nét cuối cùng vào năm 82.Vào thời kỳ đó Colisée là amphithéâtre lớn nhất của thế giới La Mã. Tên Colisée hiện nay, phát xuất từ chữ “ colosse ”, có lẽ do kích thước đồ sộ, nhưng các nhà sử học lại tin rằng nó được đặt tên như thế là do sự hiện diện ở gần đó một bức tượng to lớn bằng đồng thau của Néron (cao 35m), ngày nay đã biến mất, nhưng bệ tượng vẫn còn có thể nhìn thấy. Bức tượng của Néron vốn nằm trong khu vườn gần hồ của Domus Aurea, villa tráng lệ được Néron cho xây dựng năm 64 sau công nguyên. Năm 68, Néron chết, và vài tháng sau Vespasien lên cầm quyền. Vị tân hoàng đế vẫn giữ Domus Aurea nhưng cho xây dựng amphithéâtre trong vườn, ở vị trí của hồ.Amphithéâtre này dài 189 m, rộng 156 m và cao 48m tạo thành hình ellipse với chu vi 527m. Đã phải cần hơn 120.000 người nô lệ để xây dựng nó với những vật liệu thuợng hạng như travertin và tuf nhưng nhất là cẩm thạch nhiều màu.
Mặt trước hình đài bán nguyệt của amphithéâtre gồm 3 galerie chồng lên nhau, được trang trí bởi 3 loại cột (colonne) (dorique, ionique va corinthien).
Ta ước tính rằng amphithéâtre có thể tiếp đón từ 45.000 đến 80.000 người. Ở bên ngoài đài vòng, gần 80 chiếc cổng cho phép 80.000 khán giả đi vào 4 mức khác nhau tùy theo giai cấp xã hội. Có 3 loại chỗ ngồi (ima, thấp nhất, media, ở giữa và summa, cao nhất). Thêm vào đó là một balcon, là nơi dành cho các giai cấp hạ lưu như những người nô lệ, đàn bà và những dân nghèo, phải đứng để xem. Bên trong mỗi loại, loại ghế ngồi cũng tùy thuộc vào giai cấp xã hội. Hoàng gia được hưởng những loge đặc biệt trong khi các nghị sĩ, mặc toge blanche có viền đỏ, ngồi ở orchestra. Các hiệp sĩ (chevaliers) chiếm các bậc trung gian, còn dân thường (plèbe) thì chiếm những bậc trên cao.
Huyền thoại về các người ky tô giáo bị hành hạ hàng loạt trong đấu trường Colisée không dựa trên một thực tế lịch sử nào. Thật vậy, những ngược đãi tôn giáo lớn diễn ra dưới thời Néron, khoảng 30 năm trước khi hoàn thành đài vòng (amphithéâtre). Ngược lại nhiều dũng sĩ giác đấu đã chết ở nơi này. Những trận đấu đầu tiên của các dũng sĩ giác đấu có nguồn gốc từ một nghi lễ (rituel) chuẩn bị chiến tranh có từ thời các Sunnite và Etrusque.
Những cuộc biểu diễn hàng ngày đều theo cùng một diễn biến chính xác. Trước hết là cuộc săn đuổi các hoang thú ; chiến thắng của Trajan chống lại Daces vào năm 107 đã mang lại 123 ngày hội hè gồm những trò chơi quy tụ đến 10.000 dũng sĩ giác đấu và chừng bấy nhiêu thú vật. Tiếp theo là những cuộc hành quyết trước công chúng, mà trước đó là những cảnh tra tấn được thực hiện một cách vừa tàn bạo vừa tinh vi. Sau cùng, những trận đấu của các dũng sĩ giác đấu là thú tiêu khiển chính. Để tô điểm thêm cho cuộc biểu diễn, các phụ nữ, thậm chí những người lùn được cho đối đầu với nhau hay được đem chống lại các ác thú. Các khán giả có thể cá độ về kết cục của những cuộc đụng độ và có thể chiếm lãnh các nô lệ trong cuộc số xổ của hoàng gia. Có thể nói họ nắm số phận của các nạn nhân này trong tay : một chiếc khăn tay vẫy có nghĩa là một mạng sống được cứu thoát, một ngôn tay cái đưa xuống hàm ý là phải bị giết chết. Những người sống sót đôi khi bị cắt họng, và thân thể bất động của họ được hun bằng sắt đỏ để xem các nạn nhân đúng là đã bị giết chết hay chưa. Những trận đấu của các dũng sĩ giác đấu được tiếp tục cho đến năm 438 và những trò chơi dùng thú vật kéo dài đến năm 523.

ĐẠI LINH
(5/4/2012)

Bài này đã được đăng trong Du lịch đó đây. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s