Sức khỏe hôm nay… từ ngay bào thai

Cuộc sống khỏe mạnh, người mẹ mang thai có thể bảo vệ cho con mình tránh được bệnh tật trong tương lai. Các nhà khoa học đã đề xuất biện pháp phòng bệnh ngay từ giai đoạn thai nhi.

Chứng béo phì, cao huyết áp, đái đường… đó là điệp khúc mà các cụ lục tuần phải nghe lui nghe tới nhàm tai tại Trung tâm y khoa Amsterdam, Hà Lan: đó là do các cụ ăn quá nhiều mà lại lười hoạt động. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã tìm ra nguyên nhân khác gây ra các chứng bệnh trên. Nguyên nhân nằm tiềm ẩn trước lúc các cụ ra đời vào năm 1944, khi các bà mẹ mang thai đã phải chịu chế độ ăn thiếu calo do tình trạng chiến tranh. Vì sao sự thiếu dinh dưỡng trong thời kỳ mang thai lại có thể gây ra chứng béo phì ở đứa trẻ, 50 năm sau? Các nhà nghiên cứu cho rằng đó là do lập trình ngay từ thai nhi: tính chất môi trường trong đó phôi thai phát triển thành thai nhi đã để lại trong chúng ta một dạng dấu vết mà hiệu quả sẽ biểu hiện sau này.
Khám phá mới này bắt đầu từ thập niên 80: những đứa bé sinh ra thiếu cân (dưới 2,5kg) sẽ tiềm ẩn nguy cơ mắc các chứng bệnh sau đây khi trưởng thành: các bệnh mạn tính như đái đường, béo phì hoặc các bệnh tim mạch. Các nhà khoa học đã hiểu được rằng sự thiếu cân này chỉ là phần nổi của tảng băng : sự chậm phát triển có thể che đậy các chứng bất thường khác mà chỉ có thể phát hiện sau này khi đứa trẻ lớn lên. Để hiểu rõ hơn, các nhà khoa học đã thử nghiệm trên các con chuột cái được cho ăn thiếu dinh dưỡng. Chuột con sinh ra thiếu cân nhưng đó chưa phải là tất cả: sự dinh dưỡng thiếu calo của chuột mẹ đã gây ra sự thiếu hụt số lượng tế bào bêta của tụy tạng ở chuột con, đây là các tế bào tiết ra insulin. Đó là kết quả công trình nghiên cứu của TS Claude Remacle, giám đốc Trung tâm sinh học Louvain, Bỉ.

DINH DƯỠNG CỦA NGƯỜI MẸ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GEN CỦA CON
Các tế bào cơ tim, tế bào thận cũng chịu tác động của sự thiếu dinh dưỡng này. Tuy nhiên, theo TS Pascale Chavatte-Palmer thuộc Viện nghiên cứu INRA, Pháp, các tế bào của thai nhi có khả năng bù đắp sự thiếu thốn này bằng cách tăng cường hoạt động nhiều hơn. Vào lúc đứa bé ra đời cũng như trong thời thơ ấu, vấn đề bệnh tật này chưa được phát hiện. Ngược lại vào tuổi trưởng thành, hút thuốc lá hoặc dinh dưỡng quá độ tác động đến các cơ quan tạng phủ vốn đã bị yếu kém từ trước. Hậu quả là tế bào tụy tạng không sản xuất đủ insulin, dẫn đến bệnh đái đường; thận không đủ khả năng điều hòa huyết áp, gây ra bệnh cao huyết áp. Theo các nhà nghiên cứu, như vậy bệnh lý khởi đầu trong giai đoạn thai nhi chỉ bộc phát khi đến tuổi trưởng thành. Như vậy, có mối tương quan giữa rối loạn tăng trưởng và điều kiện dinh dưỡng của thai nhi. Vì vậy, các nhà khoa học đã nghiên cứu về phương diện “bộ thượng-gen” (épigénome). Bộ thượng-gen là tập hợp các phân tử bao quanh ADN của chúng ta. Bộ thượng-gen này có chức năng như một cái cầu dao, nó có thể làm cho gen biểu lộ ra hoặc ngược lại ở trạng thái thầm lặng. Đó là trường hợp của các phân tử methyl chứa trong thức ăn của chúng ta. Khi gắn vào gen, các phân tử methyl này có thể khiến cho gen không biểu lộ ra được. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự thiếu dinh dưỡng ở chuột cái đã khiến cho chuột thiếu các phân tử methyl. Như vậy, bào thai không đủ khả năng khống chế gen điều khiển sự chết đã lập trình của tế bào (apoptose). Từ đó dẫn đến bệnh lý của các cơ quan tạng phủ.

CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG TRONG THAI KỲ CÓ THỂ GÂY CHỨNG BÉO PHÌ Ở TRẺ.
Rất may là các bà mẹ có thể dễ dàng chăm sóc bộ thượng-gen của trẻ sắp chào đời nếu xác định được những ngày trước và sau khi sinh nở. ADN phải chịu rất nhiều phản ứng methyl-hóa. Vì vậy, cần điều chỉnh bằng cách cho người mẹ ăn thức ăn chứa nhiều methyl. Methyl có trong methionin, một loại acid amin được tìm thấy trong các loại đậu, bông cải, cà-rốt, khoai tây, men bia, ngũ cốc…
Bằng cách theo dõi chế độ ăn uống, bà mẹ tương lai có thể có được BMI (chỉ số cân nặng cơ thể) ở mức bình thường trước khi sinh đẻ. Như vậy, béo phì ở thai phụ có nguy cơ bị bệnh “đái đường sinh sản” gấp 20 lần người bình thường. Đái đường sinh sản tức là bị đái đường trong thời kỳ mang thai và biến mất sau khi sinh đẻ. Vì vậy, thai nhi sẽ hấp thu quá nhiều đường và hậu quả là tiết ra nhiều insulin. Trong giai đoạn quá sớm này, insulin đóng vai trò của yếu tố tăng trưởng khiến cho thai nhi sinh ra quá lớn, >4kg. Những đứa trẻ này dễ bị nguy cơ béo phì và mắc bệnh đái đường khi trưởng thành.

TRƯỚC KHI SINH ĐẺ, CẦN TRÁNH CÁC MỸ PHẨM VÀ NHUỘM TÓC
Để đảm bảo sức khỏe cho đứa bé trong tương lai, người mẹ cần phải ăn uống đầy đủ hợp lý. Ngoài ra, còn phải tránh dùng những hóa chất có thể gây độc cho thai nhi. Đặc biệt các chất có khả năng gây rối loạn nội tiết như: thuốc trừ sâu, bisphenol A, phtalate (có trong các mỹ phẩm), các chất tẩy da và phấn son. Một sự phơi nhiễm trong giai đoạn thai nghén có thể gây ra tình trạng bệnh lý khi trưởng thành như rối loạn về sinh sản và hệ miễn dịch, ung thư vú, ung thư tiền liệt tuyến và dịch hoàn.
Sự ô nhiễm môi trường cũng gây tác hại lên sự tăng trưởng của thai nhi. Để chứng minh điều đó, các nhà nghiên cứu đã đo nồng độ benzen (chất chỉ điểm về mức độ ô nhiễm khói xe hơi) ở 280 thai phụ sống ở thành phố Poitiers và Nancy của Pháp, kết quả cho thấy những bà mẹ càng bị ô nhiễm nhiều thì đứa con chào đời càng thiếu cân.
Sự xúc cảm của bà mẹ cũng đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của thai nhi. Nếu bà mẹ bị stress, thì nồng độ chất cortisol tăng cao trong máu người mẹ cũng như trong nước ối. Như vậy, đứa bé cũng bị ảnh hưởng như: thiếu cân lúc sinh, hay bị dị ứng, trằn trọc, thiếu tập trung… Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho biết hiệu ứng này trên đứa bé có thể biến mất nếu người mẹ thương yêu và chăm sóc chu đáo. Các nhà nghiên cứu kết luận bằng cách bù đắp đầy tình thương và sự chăm sóc của cha mẹ thì sẽ xóa đi được dấu vết tiền thai ở đứa trẻ do stress. Việc làm này không bao giờ gọi là muộn cả.

(Theo Ça m’intéresse, 10/2010)
BS NGUYỄN VĂN THÔNG
DrThong007@gmail.com

Bài này đã được đăng trong Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s