Cấp cứu ngộ độc số 17 – BS Nguyễn Văn Thịnh

NGỘ ĐỘC COCAINE
JEAN-LOUIS VINCENT
Chef du Service de Soins Intensifs
Hôpital Erasme, Bruxelles

Cocaine là một trong những trích chất alcaloide của một loại cây nhỏ ở Nam Mỹ (Erythroxolon coca). Những tính chất kích thích của nó đã được biết đến từ những nền văn mình trước Christophe Colomb. Cocaine là nguyên nhân thứ ba của tử vong liên kết với nghiện ma túy (toxicomanie) (sau héroine và rượu) và là chất ma túy thường có liên quan nhất trong những cấp cứu nội khoa ở Hoa Kỳ.

Nhiều dạng được lưu hành trên thị trường bất hợp pháp :
– Chlorhydrate de cocaine, bột trắng kết tinh, thường “ coupé ” hay được thay thế một phần, rất tan trong nước được dùng để hít (snorting hay sniffing). Cocaine cũng được tiêm bằng đường tĩnh mạch.
– Cocaine base hay “ crack ”, được sản xuất bằng cách hòa tan trong dung dịch kiềm và trích bằng éther, rất tan trong mỡ và bền với nhiệt. Cocaine có thể được hút bằng những pipe bằng thủy tinh hay được trộn với marijuana hay với thuốc lá. Tính chất nhanh chóng của những tác dụng gần tương tự với tiêm tĩnh mạch.
– Sulfate de cocaine hay “ bazooka ”
Cocaine thường được trộn với các chất khác : héroine (speedballs), cannabis, thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm ba vòng. Tùy theo dạng sử dụng, cocaine được hấp thụ tốt bởi tất cả các đường (hít, đường mũi, tiêm…). Chỉ có khi nuốt cocaine, sự hấp thụ bị giới hạn do sự thủy phân dạ dày. Cocaine được chuyển hóa nhanh bởi gan (thời gian bán phân hủy dưới 1 giờ) và các chất chuyển hóa chính được thải nhanh trong nước tiểu. Với sự hiện diện của alcool, một chất chuyển hóa đặc biệt chịu trách nhiệm một tỷ lệ chết đột ngột cao, nhất là trong trường hợp có bệnh lý động mạch vành.
Những dấu hiệu ngấm (signes d’imprégnation) là sự sảng khoái (euphorie), chứng hoang tưởng tự đại (mégalomanie), tình trạng kích động, tính hung hăng, những ảo giác (thường có những ý nghĩ paranoide), thường kèm theo tim nhịp nhanh, cao huyết áp, giãn đồng tử, tăng phản xạ gân xương, sốt, nôn và mửa. Ngộ độc nặng có thể gây hôn mê và co giật hay các loạn nhịp thất, tăng thân nhiệt và ngừng hô hấp. Cần phải e sợ những biến chứng huyết khối nghẽn mạch (complications thromboemboliques) : nhồi máu cơ tim (đôi khi với những động mạch vành bình thường), huyết khối (thrombose) hay xuất huyết não-màng não (hémorragie cérébroméningée) nơi những người trẻ. Các hiện tượng thiếu máu cục bộ ngoại biên có thể xảy ra trong trường hợp nhiễm trùng quanh tĩnh mạch hay trong động mạch do tai biến.
Hít “ crack ” có thể chịu trách nhiệm những thâm nhiễm phổi, kèm theo ho, sốt, co thắt phế quản, đau ngực và đôi khi ho ra máu (crack lung). Cơ chế có thể là một phản ứng tăng nhạy cảm qua trung gian miễn dịch (réaction d’hypersensibilité à médiation immunologique)
Độc tính lên gan hépatotoxicité) cũng được báo cáo. Tan cơ vân (rhabdomyolyse) thường xảy ra trong trường hợp ngộ độc nặng.
Đo nồng độ cocaine và các chất chuyển hóa của nó không có lợi ích lâm sàng bao nhiêu. Các thăm dò thường hướng về sự phát hiện chất chuyển hóa chính, BZE (benzoylecgonine) trong nước tiểu. Sự bài tiết hợp chất này là quan trọng nhất giữa 4 đến 6 giờ sau khi hít cocaine và giảm chậm trong nhieu ngày. Sự phát hiện trong nước tiểu có thể thực hiện trong 2 đến 7 ngày, tùy theo phương pháp được sử dụng.

ĐIỀU TRỊ.
Điều trị chủ yếu là triệu chứng. Trong trường hợp ngộ độc mức độ vừa phải, điều quan trọng là đặt bệnh nhân trong một môi trường yên tĩnh và yên lòng. Mọi thủ thuật nhằm loại bỏ một cách tích cực đều vô ích. Các cơn co giật được điều trị theo cách thông thường. Các benzodiazépine phải luôn luôn cho trước neuroleptiques trong trường hợp kích động hung hăng hay mê sảng. Phải dè chừng các beta-bloquant đơn thuần trong tim nhịp nhanh kèm theo cao huyết áp, bởi vì sự tăng kích thích alpha-adrénergique được liên kết có thể dẫn đến một sự gia tăng nghịch lý huyết áp. Labétalol có thể được ưa thích hơn. Ta cũng có thể cho các thuốc giãn mạch (phentolamine, nitroprussiate sodique, nicardipine…). Sự thiếu máu cục bộ ngoại biên nghiêm trọng có thể cần điều trị kháng đông bằng héparine và tùy trường hợp, bằng phong bế nách (bloc axillaire) với bupivacaine.

Reference :
LE MANUEL DE REANIMATION, SOINS INTENSIFS ET MEDECINE D’URGENCE, 2009

BS NGUYỄN VĂN THỊNH
(28/3/2011)

Bài này đã được đăng trong Cấp cứu ngộ độc, Chuyên đề Y Khoa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s